Lâm Đồng đưa 629 hồ, ao, đầm vào danh mục cấm san lấp: Thiết lập "hạ tầng xanh" bảo vệ nguồn nước

Bảo vệ không gian trữ nước cho sản xuất và sinh hoạt

Trong bối cảnh tỉnh Lâm Đồng mới có không gian phát triển rộng hơn sau sắp xếp đơn vị hành chính, UBND tỉnh đã phê duyệt danh mục 629 hồ, ao, đầm không được san lấp trên địa bàn. Danh mục bao gồm nhiều loại công trình, từ hồ thủy lợi, hồ thủy điện, đập dâng đến các hồ, ao có chức năng điều hòa, tích trữ nước và tạo cảnh quan.

Đáng chú ý, danh mục mới được xây dựng trên cơ sở hợp nhất các danh mục đã được ban hành trước đây của ba địa phương gồm Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông. Theo quyết định, các danh mục cũ của ba địa phương này sẽ hết hiệu lực, tạo cơ sở thống nhất cho công tác quản lý hồ, ao, đầm trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng mới.

Danh mục hợp nhất các danh mục trước đây của Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông (Ảnh: C.H)

Ý nghĩa của danh mục không chỉ nằm ở việc ngăn chặn hoạt động san lấp. Các hồ, ao, đầm được xác định là những không gian có vai trò điều hòa và tích trữ nước, phục vụ sản xuất, sinh hoạt, phòng chống ngập úng, bảo vệ môi trường, cảnh quan và hệ sinh thái. Trong điều kiện thời tiết cực đoan, hạn hán và nguy cơ thiếu nước có xu hướng gia tăng, việc giữ lại các không gian trữ nước tự nhiên và nhân tạo trở thành một phần quan trọng trong chiến lược sử dụng hiệu quả tài nguyên nước.

Phụ lục kèm theo quyết định cho thấy quy mô các công trình rất đa dạng, từ những hồ chỉ rộng khoảng 1 ha đến các hồ thủy điện có diện tích hàng nghìn ha và dung tích hàng tỷ m³ nước. Tại khu vực Đà Lạt và Lạc Dương, danh mục cũng bao gồm nhiều hồ có vai trò quan trọng đối với điều tiết nước và cảnh quan như hồ suối Vàng (Đan Kia) rộng khoảng 234 ha, dung tích khoảng 11,6 triệu m³; hồ thủy điện Đa Khai rộng khoảng 121 ha, dung tích gần 10 triệu m³; hồ Đa Nhim Thượng 3 rộng khoảng 57 ha.

Ở các vùng sản xuất nông nghiệp, hệ thống hồ thủy lợi và hồ chứa là nguồn cung cấp nước quan trọng cho cây trồng, nhất là những ngành hàng có giá trị kinh tế cao. Việc duy trì năng lực trữ nước vì vậy không chỉ liên quan đến môi trường mà còn tác động trực tiếp đến ổn định sản xuất, sinh kế của người dân và khả năng thích ứng của các vùng nông nghiệp trước biến động khí hậu.

Siết quản lý, tăng trách nhiệm bảo vệ nguồn nước

Điểm đáng chú ý trong quyết định là trách nhiệm quản lý được phân định cụ thể hơn giữa cơ quan chuyên môn, chính quyền cơ sở, đơn vị trực tiếp quản lý công trình và cộng đồng dân cư.

UBND các xã, phường và đặc khu Phú Quý có trách nhiệm công khai danh mục tại trụ sở, tuyên truyền để người dân không tự ý san lấp, cải tạo hoặc xả chất thải chưa xử lý vào các hồ, ao, đầm thuộc diện bảo vệ. Chính quyền cơ sở đồng thời phải theo dõi, kiểm tra và xử lý các trường hợp san lấp trái phép; rà soát để đề xuất cập nhật danh mục khi xuất hiện những hồ mới hình thành từ các moong khai thác khoáng sản, đất hoặc vật liệu xây dựng nhưng đã đáp ứng các yêu cầu về đầu tư, đất đai, môi trường và khoáng sản.

Với các tổ chức, cá nhân trực tiếp quản lý hồ, yêu cầu không chỉ dừng ở việc giữ nguyên hiện trạng. Các đơn vị phải xây dựng kế hoạch quản lý, kiểm soát hành vi lấn chiếm, xây dựng công trình trái phép và xả nước thải; đồng thời có thể được ưu tiên xem xét xây dựng kè bảo vệ tại những khu vực có nguy cơ san lấp, sạt lở và thực hiện nạo vét, lưu thông dòng chảy khi cần thiết.

Công tác quản lý, bảo vệ các hồ, ao, đầm được tăng cường nhằm ngăn chặn san lấp, lấn chiếm và sử dụng mặt nước trái quy định (Ảnh: C.H)

Việc khai thác mặt nước cho các hoạt động như vui chơi giải trí, nuôi trồng thủy sản hay du lịch cũng phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Quy định này tạo dư địa để khai thác giá trị kinh tế của mặt nước nhưng theo hướng có kiểm soát, hạn chế nguy cơ đánh đổi tài nguyên nước và hệ sinh thái lấy lợi ích ngắn hạn.

Ở góc độ phát triển bền vững, danh mục 629 hồ, ao, đầm có thể được xem là một lớp "hạ tầng xanh" của tỉnh. Khi được bảo vệ và quản lý hiệu quả, các mặt nước này vừa phục vụ sản xuất, sinh hoạt và năng lượng, vừa góp phần điều tiết dòng chảy, giảm áp lực ngập úng, duy trì hệ sinh thái và tăng khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Đáng chú ý, quyết định cũng đặt yêu cầu quản lý theo hướng số hóa khi danh mục được cập nhật vào cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia. Đây là cơ sở để từng bước hình thành dữ liệu thống nhất về các nguồn nước cần bảo vệ, hỗ trợ công tác quy hoạch, giám sát và ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì chỉ quản lý theo địa giới hoặc hồ sơ giấy.

Trong dài hạn, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng phối hợp giữa cơ quan chuyên môn, chính quyền cơ sở, đơn vị quản lý công trình và cộng đồng. Khi danh mục được cập nhật thường xuyên, công khai và gắn với kiểm tra thực địa, Lâm Đồng sẽ có thêm công cụ để kiểm soát việc sử dụng mặt nước, bảo vệ tài nguyên nước và cân bằng giữa khai thác kinh tế với yêu cầu bảo tồn môi trường.

Cao Hiếu