Lâm Đồng: Di tích Trường Dục Thanh – địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước

Khu di tích Dục Thanh, Phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Lâm Đồng cung cấp.

Khu di tích Dục Thanh – Nơi lưu dấu bước chân thầy giáo Nguyễn Tất Thành

Giữa lòng Phường Phan Thiết hiền hòa, bên dòng sông Cà Ty thơ mộng, Di tích Dục Thanh từ lâu đã trở thành điểm đến lịch sử đặc biệt, gắn liền với hành trình tuổi trẻ của thầy giáo Nguyễn Tất Thành – người sau này trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu của dân tộc Việt Nam.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, nơi đây vẫn giữ được vẻ thanh bình, cổ kính như thuở ban đầu. Những hàng cây xanh mát, mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian cùng không gian đậm nét làng quê Việt Nam khiến bất cứ ai đặt chân đến cũng cảm nhận được sự lắng đọng của lịch sử.

Trường Dục Thanh được xây dựng vào năm 1907 theo ý tưởng của nhà yêu nước Phan Châu Trinh trong chuyến Nam du khảo sát tình hình dân sinh tại các tỉnh Nam Trung Bộ. Trong lần dừng chân ở Phan Thiết, cụ Phan Châu Trinh đã gặp gỡ và trao đổi với những nhân sĩ yêu nước tại địa phương, trong đó có hai người con trai của nhà thơ Nguyễn Thông là Nguyễn Trọng Lội và Nguyễn Quý Anh. Từ những cuộc trò chuyện ấy, ý tưởng mở một ngôi trường nhằm giáo dục thanh thiếu niên, khơi dậy tinh thần yêu nước và mở mang tri thức cho thế hệ trẻ đã được hình thành.

Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tham quan, nghe thuyết minh giới thiệu về căn gác Ngọa Du Sào trong Khu di tích Dục Thanh. Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Lâm Đồng cung cấp.

Hưởng ứng chủ trương đó, gia đình Nguyễn Thông cùng nhiều người dân địa phương đã đóng góp công sức, tài lực để xây dựng trường trên chính mảnh đất của gia đình. Ngôi trường được đặt tên là Dục Thanh, mang ý nghĩa “giáo dục, bồi dưỡng thanh niên”.

Ban đầu, trường không xây dựng thành từng lớp học riêng biệt mà chỉ có một ngôi nhà lớn, mái lợp ngói âm dương, nền lát gạch Bát Tràng, cột và vách làm bằng gỗ. Trong lớp học được bố trí 21 bộ bàn ghế, hai bên là bảng đen, chính giữa là bộ trường kỷ – nơi thầy giáo ngồi giảng bài và chấm bài cho học trò.

Trong số bảy thầy giáo giảng dạy tại đây lúc bấy giờ, thầy giáo Nguyễn Tất Thành là người trẻ nhất, mới tròn 20 tuổi. Dù tuổi đời còn trẻ nhưng Người luôn thể hiện sự nhiệt huyết, tận tâm với nghề dạy học và đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng tinh thần yêu nước cho học trò.

Thời điểm đó, trường có khoảng 60 học trò, trong đó có bốn học trò nữ – điều khá đặc biệt trong bối cảnh xã hội đầu thế kỷ XX. Học trò của trường chủ yếu là con em các gia đình khá giả, có người ở xa hàng chục kilômét, thậm chí từ các địa phương khác đến trọ học.

Chương trình giảng dạy tại Trường Dục Thanh được đánh giá là khá tiến bộ so với thời bấy giờ. Chữ Quốc ngữ được chú trọng giảng dạy, bên cạnh đó còn có chữ Hán, tiếng Pháp và môn thể dục nhằm rèn luyện thể chất cho học trò. Chính môi trường học tập cởi mở, giàu tinh thần đổi mới ấy đã góp phần hình thành nên một thế hệ thanh niên có ý thức trách nhiệm với đất nước.

Du khách tham quan lớp học nơi thầy giáo Nguyễn Tất Thành và các thầy giáo trường Dục Thanh năm xưa giảng bài. Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Lâm Đồng cung cấp.

Hành trình của người thanh niên Nguyễn Tất Thành trước ngày ra đi tìm đường cứu nước

Theo nhiều tư liệu lịch sử, năm 1908, sau khi tham gia phong trào chống sưu thuế cùng nhân dân miền Trung, Nguyễn Tất Thành rời Trường Quốc học Huế và bắt đầu hành trình vào Nam. Trong tâm trí của chàng thanh niên trẻ tuổi khi ấy luôn nung nấu một khát vọng lớn lao: tìm con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam.

Trên hành trình ấy, Nguyễn Tất Thành đã đi qua nhiều địa phương. Người từng dừng chân tại Quy Nhơn, sau đó đến cửa biển Ninh Chữ (Ninh Thuận) rồi tiếp tục vào vùng Duồng, nay là xã Phan Rí Cửa, tỉnh Lâm Đồng.

Tại đây, Người gặp cụ Trương Gia Mô – một người bạn thân thiết của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh của Nguyễn Tất Thành. Nhờ mối quan hệ này, Nguyễn Tất Thành được giới thiệu đến dạy học tại Trường Dục Thanh vào tháng 9/1910.

Khoảng thời gian gần nửa năm giảng dạy tại đây tuy không dài nhưng đã để lại nhiều dấu ấn sâu sắc. Các học trò cũ của trường sau này kể lại rằng, thầy giáo Nguyễn Tất Thành luôn giảng bài bằng giọng nói truyền cảm, gần gũi và dễ hiểu. Trong những giờ học, thầy thường khuyến khích học trò suy nghĩ độc lập, yêu quê hương đất nước và biết trân trọng giá trị của tri thức.

Không chỉ giảng dạy trên lớp, thầy giáo Nguyễn Tất Thành còn thường cùng học trò tham gia các hoạt động thể dục, rèn luyện sức khỏe. Người cũng dành nhiều thời gian đọc sách tại Ngọa Du Sào, một căn nhà nhỏ nằm trong khuôn viên trường do cụ Nguyễn Thông xây dựng trước đó để đọc sách và tiếp khách.

Những trang sách tại Ngọa Du Sào, những buổi giảng bài đầy tâm huyết và những ngày tháng gắn bó với học trò ở Trường Dục Thanh đã trở thành một phần ký ức quan trọng trong hành trình tuổi trẻ của Người.

Đến tháng 2/1911, khi điều kiện đã chín muồi, thầy giáo Nguyễn Tất Thành rời Phan Thiết vào Sài Gòn. Và ngày 5/6/1911, với tên gọi Văn Ba, Người xin làm phụ bếp trên chiếc tàu buôn của Pháp mang tên Đô đốc Latouche-Tréville. Từ bến cảng Nhà Rồng, Người bắt đầu hành trình hơn 30 năm bôn ba khắp năm châu bốn biển để tìm con đường giải phóng dân tộc.

Từ một thầy giáo trẻ tại Trường Dục Thanh, Nguyễn Tất Thành đã trở thành vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Chính vì vậy, nơi đây không chỉ là một ngôi trường cũ mà còn là điểm mốc lịch sử ghi dấu bước chân đầu tiên trên con đường cách mạng của Người.

Các em học sinh đến dâng hương Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu di tích Dục Thanh. Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Lâm Đồng cung cấp.

Di tích Dục Thanh – Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ

Sau nhiều biến cố của lịch sử, Trường Dục Thanh vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Năm 1978, công trình được tiến hành trùng tu, phục dựng và đến năm 1980 chính thức hoàn thành, trở thành Di tích Dục Thanh phục vụ nhu cầu tham quan, học tập của nhân dân.

Ngày 12/12/1986, Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã xếp hạng nơi đây là Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia.

Hiện nay, Di tích Dục Thanh tọa lạc tại số 39 đường Trưng Nhị, phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng. Trong khuôn viên di tích vẫn còn lưu giữ nhiều công trình và hiện vật gắn liền với thời gian thầy giáo Nguyễn Tất Thành dạy học như: lớp học, nhà Ngư, nhà thờ cụ Nguyễn Thông, Ngọa Du Sào, cây khế và giếng nước.

Đặc biệt, cây khế cổ thụ trong khuôn viên trường được cho là do phu nhân cụ Nguyễn Thông trồng hơn một thế kỷ trước. Theo nhiều tư liệu, khi còn dạy học tại đây, thầy giáo Nguyễn Tất Thành thường chăm sóc và tưới nước cho cây khế này.

Bên cạnh đó, chiếc giếng nước cổ cũng là nơi Người từng sử dụng cho sinh hoạt hằng ngày và tưới cây trong vườn trường. Những chi tiết giản dị ấy giúp du khách cảm nhận rõ hơn cuộc sống đời thường của vị lãnh tụ kính yêu trong những năm tháng tuổi trẻ.

Các em học sinh tham quan cây khế hơn 100 tuổi được thầy giáo Nguyễn Tất Thành chăm sóc và tưới nước. Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Lâm Đồng cung cấp.

Ngày nay, Di tích Dục Thanh trở thành địa chỉ đỏ trong hành trình về nguồn của nhiều đoàn học sinh, sinh viên, đoàn viên thanh niên và du khách trong và ngoài nước. Nơi đây không chỉ giúp người dân hiểu thêm về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn góp phần giáo dục lý tưởng sống, đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ.

Nhiều hoạt động văn hóa, triển lãm và sinh hoạt truyền thống thường xuyên được tổ chức tại khu di tích. Các chương trình trưng bày hình ảnh, tư liệu về cuộc đời Bác Hồ, về lịch sử cách mạng Việt Nam hay về vẻ đẹp quê hương Bình Thuận đã góp phần làm phong phú thêm giá trị văn hóa – lịch sử của nơi đây.

Giếng nước Bác dùng để sinh hoạt trong thời gian dạy học tại trường Dục Thanh. Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Lâm Đồng cung cấp.

Di tích Dục Thanh - Biểu tượng của tinh thần hiếu học, lòng yêu nước

Ngày nay, Di tích Dục Thanh không chỉ là một công trình lịch sử mà còn là biểu tượng của tinh thần hiếu học, lòng yêu nước và ý chí vươn lên của dân tộc Việt Nam. Những dấu tích còn lại của ngôi trường hơn trăm năm tuổi như nhắc nhở các thế hệ hôm nay về hành trình lớn lao của thầy giáo Nguyễn Tất Thành – từ một người thanh niên yêu nước đến vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc.

Trong những năm gần đây, lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng cũng đặc biệt quan tâm đến việc tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng thông qua các địa chỉ đỏ như Di tích Dục Thanh. Nhiều chương trình tham quan, học tập về nguồn dành cho đoàn viên, thanh niên và học sinh đã được tổ chức nhằm giúp thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về lịch sử dân tộc.

Thông qua những hoạt động ấy, Di tích Dục Thanh tiếp tục phát huy giá trị lịch sử – văn hóa của mình, trở thành nơi khơi dậy niềm tự hào dân tộc, bồi đắp lý tưởng sống và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ noi theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên con đường học tập, rèn luyện và cống hiến cho đất nước.

Trường Vũ