Làm chủ công nghệ lượng tử, hạt nhân từ nghiên cứu cơ bản

Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Kiều Anh)

Ngày 16/6, tại Hà Nội, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC), Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) phối hợp với Hội Vật lý Việt Nam và Trường Đại học VinUni tổ chức buổi làm việc chuyên đề với chủ đề “Xu hướng công nghệ lượng tử, hạt nhân và công bố quốc tế đỉnh cao”.

Phát biểu tại sự kiện, Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh, khoa học và công nghệ Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt, khi Đảng và Nhà nước đặt ra những kỳ vọng và yêu cầu chưa từng có đối với lĩnh vực này.

Theo ông, sứ mệnh của khoa học hiện nay đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Khoa học không chỉ dừng lại ở các công bố quốc tế hay đóng góp cho tri thức nhân loại, mà phải gắn chặt với yêu cầu phát triển đất nước. Trọng tâm là nghiên cứu cơ bản nhằm làm chủ các công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, tạo nền tảng cho năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.

Tiến sĩ Samindranath Mitra, biên tập viên cao cấp của tạp chí Physical Review Letters (Hoa Kỳ) chia sẻ tại buổi làm việc. (Ảnh: Mai Lan)

Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà cho rằng, cần lựa chọn đúng những lĩnh vực trọng điểm để tập trung nguồn lực. Bởi mỗi nghiên cứu cơ bản được triển khai không chỉ khẳng định năng lực khoa học của Việt Nam mà còn phải trở thành tiền đề cho các giải pháp công nghệ chiến lược trong tương lai, đặc biệt ở những lĩnh vực then chốt như công nghệ lượng tử và công nghệ hạt nhân.

Bên cạnh định hướng nghiên cứu, ông cũng bày tỏ kỳ vọng về sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa các viện nghiên cứu và trường đại học. Theo đó, các phòng thí nghiệm, trang thiết bị hiện đại cần được mở rộng phục vụ đào tạo, nghiên cứu; đồng thời đội ngũ chuyên gia đầu ngành phải trực tiếp tham gia dẫn dắt, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Sự hợp tác giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Hội Vật lý Việt Nam và VinUni được xem là một mô hình liên kết hiệu quả cần tiếp tục nhân rộng.

Quang cảnh tại buổi làm việc chuyên đề. (Ảnh: Kiều Anh)

Đề cập yêu cầu nghiên cứu theo hướng đầu ra và chấp nhận rủi ro trong khoa học, Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà khẳng định làm chủ công nghệ lõi là hành trình dài hạn với nhiều thách thức. Viện Hàn lâm sẽ ưu tiên xây dựng các cơ chế đầu tư đặc thù, mạnh dạn chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, đồng thời thúc đẩy đổi mới cơ chế sở hữu trí tuệ nhằm tạo môi trường thuận lợi hơn cho các nhà khoa học phát huy năng lực sáng tạo.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Đình Lãm, Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh các chiến lược làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia, việc tăng cường kết nối giữa nghiên cứu cơ bản với các ngành công nghệ mũi nhọn đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Thực hiện định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng các Quyết định số 21/QĐ-TTg và 808/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam phối hợp Hội Vật lý Việt Nam và Trường đại học VinUni tổ chức buổi làm việc chuyên đề nhằm cập nhật những xu hướng mới của khoa học và công nghệ hiện đại, đồng thời thúc đẩy kết nối và hợp tác nghiên cứu trong các lĩnh vực chiến lược.

Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã được cập nhật những xu hướng tiên phong của khoa học thế giới thông qua ba bài tham luận chuyên sâu. Một trong những điểm nhấn quan trọng của buổi làm việc là việc cập nhật các tiêu chuẩn học thuật khắt khe thông qua sự chia sẻ từ Tiến sĩ Samindranath Mitra, biên tập viên cao cấp của Tạp chí Physical Review Letters (Hoa Kỳ). Đây là tạp chí uy tín bậc nhất trong ngành vật lý, nơi công bố các công trình khoa học có ảnh hưởng sâu rộng, với minh chứng lịch sử là khoảng 30% giải thưởng Nobel về Vật lý có liên hệ trực tiếp đến các nghiên cứu đăng trên tạp chí này.

Đại biểu đặt câu hỏi cho các khách mời tại buổi làm việc chuyên đề. (Ảnh: Mai Lan)

Ngoài ra, sự kiện đã tập trung vào các nội dung chuyên sâu, bao gồm: Bài tham luận của Tiến sĩ Samindranath Mitra về cách thức công bố bài báo khoa học chất lượng cao trên Physical Review Letters. Phần trình bày của Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Trường (Học viện Kỹ thuật Quân sự) về “Hiện tượng vướng víu lượng tử: Nền tảng vật lý và ứng dụng của nó trong công nghệ lượng tử”. Phần trình bày của Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hoài Nam (Đại học Phenikaa) về “Công nghệ lò phản ứng hạt nhân: Hiện trạng và những triển vọng tương lai”.

Các nội dung này tạo tiền đề vững chắc cho việc thực thi lộ trình phát triển khoa học, công nghệ quốc gia. Với tinh thần đổi mới sáng tạo, sự kiện đã khơi gợi nhiều ý tưởng đột phá và các dự án hợp tác tiềm năng trong tương lai. Ban tổ chức kỳ vọng thông qua diễn đàn này, các định hướng lớn từ Chính phủ sẽ nhanh chóng được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể, biến khát vọng làm chủ công nghệ lượng tử, hạt nhân trở thành động lực mạnh mẽ cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Ngọc Hiếu