Lãi suất leo dốc, lo 'bóng đen' nợ xấu trở lại?

Theo các chuyên gia, mức tăng lãi suất hiện tại hoàn toàn có khả năng ảnh hưởng tới khả năng trả nợ của khách hàng và kích hoạt một chu kỳ nợ xấu mới.

Cảnh báo chu kỳ nợ xấu mới từ "cú sốc" lãi suất

Nhìn nhận về diễn biến này, ông Đỗ Tùng, chuyên gia phân tích từ Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), cho rằng biến động lãi suất đang là nguy cơ trực tiếp khiến nợ xấu gia tăng trở lại.

Lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng – thước đo tham chiếu cho các khoản vay thả nổi – đã tăng mạnh từ 100 đến 200 điểm cơ bản chỉ trong một quý. Hiện tại, lãi suất huy động tại một số ngân hàng đã vượt ngưỡng 9%/năm, kéo theo lãi suất cho vay tại nhóm ngân hàng TMCP tư nhân lên mức 14 – 15%/năm.

Chi phí dự phòng rủi ro nợ xấu hiện chiếm tới 18 - 20% cơ cấu chi phí ngành ngân hàng.

Dẫn chứng từ lịch sử, chuyên gia VDSC phân tích: “Nhìn lại hai chu kỳ nợ xấu trước đây (2010 - 2012 khi lãi suất tăng vọt dẫn đến sự ra đời của VAMC và 2022 - 2023 khi khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp bùng nổ), có thể thấy mức tăng lãi suất hiện tại hoàn toàn có khả năng ảnh hưởng tới việc trả nợ của khách hàng và kích hoạt một chu kỳ nợ xấu mới”.

Hệ quả tất yếu, VDSC dự báo tốc độ tăng trưởng tín dụng ngành ngân hàng sẽ có sự chững lại đáng kể, giảm từ mức 20% của năm 2025 xuống còn 17% vào năm 2026 do nhu cầu vay vốn sụt giảm trước rào cản chi phí tài chính.

Đồng quan điểm về những thách thức phía trước, các chuyên gia từ Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) nhận định rủi ro nợ xấu đang quay trở lại nhanh hơn dự báo. Điểm yếu cốt tử nằm ở sự nhạy cảm của thị trường bất động sản đối với lãi suất.

Tính đến cuối năm 2025, dư nợ lĩnh vực bất động sản chiếm tới 25,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế – một mức cao kỷ lục trong lịch sử. Khi lãi suất thả nổi cho các khoản vay mua nhà phổ biến ở mức 14 - 15%, trong khi lãi suất cố định giải ngân mới cũng chạm ngưỡng 9 - 10%, sức chịu đựng của khách hàng cá nhân đang dần đi đến giới hạn.

Nhìn lại báo cáo tài chính năm 2025 của 27 ngân hàng niêm yết cũng cho thấy một bức tranh với nhiều mảng màu tối về chất lượng tài sản. Tổng số dư nợ xấu (nhóm 3 - 5) đã chạm mốc gần 262.491 tỷ đồng, tăng tới 14,1% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng lo ngại hơn, "tảng băng chìm" trong cấu trúc nợ đang lộ diện rõ nét khi nợ nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) tăng mạnh 25,9%, đạt hơn 166.706 tỷ đồng. Tại không ít nhà băng, loại nợ "vô phương cứu chữa" này chiếm tới 70 - 90% tổng dư nợ xấu. Điều này không chỉ là một con số thống kê đơn thuần mà là hồi chuông cảnh báo về khả năng chống chịu của các ngân hàng trước các cú sốc kinh tế.

Cần giải pháp "mạnh tay" để kiểm soát nợ xấu

Tại Hội nghị doanh nghiệp tổ chức cuối tháng 3 vừa qua, ông Lê Ngọc Lâm – Tổng Giám đốc BIDV, cho biết dự kiến trong năm 2026, các ngân hàng quốc doanh sẽ giải ngân khoảng 1 triệu tỷ đồng để phục vụ nhu cầu vốn của nền kinh tế, tập trung vào nông nghiệp, xuất khẩu và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, để nguồn vốn này thực sự phát huy tác dụng thay vì trở thành nợ xấu trong tương lai, ông Lâm kiến nghị Chính phủ một giải pháp mang tính đột phá: “Cho phép bán nợ xấu theo giá thị trường, có thể thấp hơn giá gốc, nhưng đảm bảo công khai, minh bạch để giải phóng nguồn lực đang bị ách tắc”.

Ở góc độ quản trị chi phí, ông Lưu Trung Thái – Chủ tịch HĐQT MB, chỉ ra rằng chi phí dự phòng rủi ro nợ xấu hiện chiếm tới 18 - 20% cơ cấu chi phí ngành ngân hàng. Để giảm lãi suất cho vay, không còn cách nào khác là phải kiểm soát chặt chẽ rủi ro này.

Ông Thái nhấn mạnh vào hai khía cạnh đó là nâng cao năng lực quản trị rủi ro của ngân hàng và tăng cường kỷ luật tài chính của người đi vay. Theo ông, chỉ khi đảm bảo được sự cân bằng quyền lợi và trách nhiệm trả nợ, chi phí rủi ro mới giảm xuống, tạo dư địa để kéo giảm lãi suất cho vay bền vững.

Trong khi đó, BSC cảnh báo: “Khả năng trả nợ của khách hàng sẽ chịu nhiều áp lực trong bối cảnh sức cầu tiêu dùng bán lẻ phục hồi không đồng đều”. Mặc dù vậy, các chuyên gia BSC cũng kỳ vọng các chính sách cơ cấu nợ theo Thông tư 02, 03 và 53 sẽ là "tấm khiên" giúp tỷ lệ nợ xấu nội bảng không bùng phát quá mạnh trên báo cáo. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc các ngân hàng có bộ đệm thanh khoản tốt sẽ có lợi thế vượt trội trong việc kiểm soát chất lượng tài sản và duy trì lợi nhuận.

Trước những diễn biến phức tạp của thị trường, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã có những động thái quyết liệt nhằm ổn định mặt bằng lãi suất. Cơ quan điều hành yêu cầu các ngân hàng phải cân đối nguồn vốn, đảm bảo thanh khoản và không được gây xáo trộn thị trường.

Đặc biệt, NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng phải thực hiện nghiêm việc niêm yết lãi suất tiền gửi và công bố lãi suất cho vay bình quân, chênh lệch lãi suất trên trang thông tin điện tử. Việc công khai minh bạch này không chỉ giúp người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn mà còn là công cụ để cơ quan quản lý kiểm soát các hành vi vi phạm, chấn chỉnh kịp thời các cuộc đua lãi suất không lành mạnh.

Năm 2026 được dự báo sẽ là một năm "vượt chướng ngại vật" của ngành ngân hàng. Giữa gọng kìm lãi suất cao và áp lực nợ xấu gia tăng, việc duy trì tăng trưởng tín dụng 17% như dự báo của các công ty chứng khoán sẽ là một bài toán cân não, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách điều hành và năng lực quản trị của từng nhà băng.

Huyền Anh