Lá ổi sấy hay phơi nắng tốt hơn để pha trà?

Lá ổi được sử dụng để pha trà theo kinh nghiệm dân gian. Sau khi thu hái, lá ổi có thể được phơi nắng hoặc sấy bằng thiết bị. Tuy nhiên, điều kiện làm khô có thể ảnh hưởng đến màu sắc, hương thơm và hàm lượng một số hợp chất tự nhiên. Vậy phương pháp nào phù hợp hơn để làm trà lá ổi tại nhà?

1. Phơi nắng và sấy lá ổi ảnh hưởng đến chất lượng ra sao?

Phơi nắng là phương pháp làm khô truyền thống, không cần thiết bị chuyên dụng và ít tốn chi phí. Tuy nhiên, thời gian phơi phụ thuộc vào cường độ nắng, độ ẩm không khí, lượng lá và cách trải lá. Khi thời tiết ẩm hoặc lá được xếp quá dày, nguyên liệu có thể lâu khô và chất lượng giữa các mẻ không đồng đều. Lá ổi phơi ngoài trời cũng có thể tiếp xúc với bụi và côn trùng nếu không được che chắn phù hợp.

Trong khi đó, sấy bằng thiết bị cho phép chủ động điều chỉnh nhiệt độ và thời gian làm khô, giảm sự phụ thuộc vào thời tiết. Tuy nhiên, nhiệt độ quá cao có thể làm thay đổi màu sắc, hương thơm và hàm lượng một số hợp chất nhạy cảm trong lá. Vì vậy, sấy nhanh hơn không đồng nghĩa với việc giữ được nhiều thành phần có lợi hơn.

Nghiên cứu của Nguyễn Quang Vinh và cộng sự, công bố năm 2022 trên Natural Product Communications, so sánh lá ổi rừng phơi nắng với sấy khí nóng ở các mức nhiệt từ 40°C đến 80°C. Kết quả cho thấy mẫu sấy ở 50°C có hàm lượng phenolic tổng, flavonoid tổng và hoạt tính chống oxy hóa, ức chế enzyme cao nhất trong các điều kiện được khảo sát. Tuy nhiên, một số hợp chất riêng lẻ như epicatechin, acid ellagic và acid chlorogenic đạt hàm lượng cao nhất ở 60°C.

Một nghiên cứu khác của nhóm tác giả, đăng trên Drying Technology năm 2023, so sánh phơi nắng với sấy khí nóng, sấy vi sóng, sấy chân không và đông khô. Trong các phương pháp được thử nghiệm, đông khô cho kết quả cao nhất về phenolic tổng, flavonoid tổng và một số chỉ tiêu hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm, đồng thời có đặc tính màu sắc và cảm quan tốt hơn. Tuy nhiên, đông khô khác với sấy khí nóng thông thường nên kết quả này không thể áp dụng trực tiếp để kết luận mọi loại máy sấy đều vượt trội so với phơi nắng.

Các nghiên cứu trên đánh giá thành phần hóa học và hoạt tính trong phòng thí nghiệm, không chứng minh phương pháp làm khô nào giúp trà lá ổi mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn ở người.

Việc lựa chọn phương pháp làm khô phụ thuộc vào điều kiện thực hiện và mục tiêu sử dụng.

2. Nên chọn phơi nắng hay sấy lá ổi để pha trà?

Việc lựa chọn phương pháp làm khô phụ thuộc vào điều kiện thực hiện và mục tiêu sử dụng. Với lượng lá nhỏ, phơi nắng có ưu điểm là đơn giản, tiết kiệm chi phí và không cần thiết bị chuyên dụng. Tuy nhiên, phương pháp này khó kiểm soát chính xác nhiệt độ và thời gian, đặc biệt khi thời tiết thay đổi.

- Sấy bằng thiết bị phù hợp khi cần chủ động hơn về quy trình. Có thể điều chỉnh nhiệt độ và thời gian theo hướng dẫn của thiết bị, đồng thời kiểm soát quá trình làm khô thuận tiện hơn. Dù vậy, không nên tùy ý tăng nhiệt độ để rút ngắn thời gian vì điều kiện sấy không phù hợp có thể ảnh hưởng đến chất lượng lá.

- Nếu phơi nắng, nên trải lá thành lớp mỏng trên bề mặt sạch, thông thoáng và hạn chế bụi bẩn, côn trùng. Nếu dùng máy sấy, cần tuân thủ hướng dẫn vận hành, điều chỉnh theo lượng lá và độ ẩm ban đầu. Với cả hai phương pháp, mục tiêu là làm khô tương đối đồng đều, không nên chỉ dựa vào màu sắc hoặc độ giòn bên ngoài để đánh giá chất lượng.

Chưa có đủ căn cứ để khẳng định phơi nắng hay sấy bằng thiết bị luôn tốt hơn trong mọi trường hợp. Các nghiên cứu cho thấy điều kiện làm khô ảnh hưởng đến thành phần và đặc tính của lá ổi nhưng kết quả còn tùy thuộc phương pháp và chỉ tiêu đánh giá. Khi làm trà tại nhà, nên lựa chọn cách phù hợp với điều kiện thực tế, ưu tiên kiểm soát quá trình làm khô thay vì coi một mức nhiệt cụ thể là tối ưu cho mọi thành phần.

DS. Vũ Thị Tuyết Mai