Kỳ vọng mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp

Thực hiện Kế hoạch 1850/KH-UBND, ngày 16/3/2026 của UBND tỉnh về tổ chức trồng mới cây cà phê, mắc ca và thử nghiệm mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp, năm 2026 tỉnh phấn đấu đào hơn 21,6 triệu hố cây, tương đương 12.000ha cây trồng (trong đó, 5.930ha cà phê và 5.930ha mắc ca trồng xen với diện tích trồng cà phê với mật độ trồng xen 138 cây/ha và 140ha mắc ca trồng thuần); vơi sự tham gia khoảng 6.000 hộ dân (bình quân mỗi hộ trồng 1ha cà phê và 1ha mắc ca).

Theo kế hoạch, năm 2026 xã Mường Toong được phân bổ chỉ tiêu trồng 400ha mắc ca, cà phê. Trong ảnh: Xã Mường Toong tổ chức lễ ra quân đào hố trồng cà phê năm 2026.

Phát huy tinh thần Điện Biên Phủ trong thời bình, tỉnh xác định huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và nhân dân, tạo thành phong trào thi đua rộng khắp trong sản xuất. Toàn tỉnh dự kiến huy động khoảng 14.150 lao động tham gia, trong đó lực lượng nòng cốt là 12.000 người dân trực tiếp thực hiện; 900 dân quân tự vệ hỗ trợ điều phối, đảm nhận các điểm khó; cùng 1.250 cán bộ, chiến sĩ bộ đội phối hợp, bình quân mỗi người phụ trách hỗ trợ khoảng 5 hộ gia đình, ưu tiên các hộ nghèo, hộ neo đơn và địa bàn trọng điểm.

Các địa phương thành lập các tổ công tác bám sát cơ sở để hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc quá trình thực hiện. Các phong trào thi đua cũng được phát động sâu rộng với các nội dung như “Chiến sĩ đào hố giỏi - Hộ gia đình đào hố giỏi - Xã hoàn thành sớm, đảm bảo chất lượng”, tạo khí thế sôi nổi. Đồng thời, việc đánh giá chất lượng vườn cây được duy trì thường xuyên và phát động phong trào “Hộ gia đình chăm cây giỏi, có vườn cây đẹp - Xã có diện tích lớn, chất lượng cao” với tinh thần “làm quyết liệt, làm đến cùng, làm có hiệu quả”

Cán bộ chuyên môn hướng dẫn người dân đóng bầu cà phê.

Hưởng ứng phong trào, ngày 18/3, xã Na Son đã tổ chức lễ phát động ra quân đào hố trồng cây mắc ca, cà phê năm 2026. Theo chỉ tiêu được giao, năm 2026 xã trồng mới 80ha cây mắc ca và cà phê. Tuy nhiên, với quyết tâm cao, địa phương đặt mục tiêu vượt kế hoạch, phấn đấu trồng từ 150 - 200ha cà phê và khoảng 50ha mắc ca, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung. Hiện nay, xã tích cực vận động nhân dân, lực lượng chức năng hoàn thành công tác đào hố trồng và phấn đấu hoàn thành trồng trước tháng 7/2026.

Ông Trần Thanh Kiên, Bí thư Đảng ủy xã Na Son cho biết, xã đang đẩy mạnh tuyên truyền, vận động cán bộ, công chức và các đoàn thể tích cực xuống cơ sở, huy động người dân tham gia. Đồng thời, chủ động chuẩn bị đầy đủ vật tư, giống cây, hướng dẫn kỹ thuật đào hố, trồng và chăm sóc theo đúng quy trình; tăng cường kiểm tra, giám sát trong suốt quá trình triển khai, nhằm bảo đảm tiến độ, nâng cao tỷ lệ sống của cây trồng và hiệu quả kinh tế lâu dài.

Người dân bản Háng Pu Xi, xã Xa Dung tra cây giống cà phê vào bầu ươm.

Thực tế triển khai cho thấy sự hưởng ứng tích cực từ cơ sở. Diện tích đăng ký trồng cà phê đã vượt kế hoạch. Đến nay, tổng diện tích đăng ký 14.384ha trên tổng số kế hoạch 5.930ha. Đối với diện tích mắc ca theo kế hoạch 6.070ha; đến ngày 21/3, tổng diện tích đăng ký đạt hơn 3.000ha. Một số xã có tỷ lệ đăng ký vượt cao như: Mường Phăng, Nà Bủng, Mường Pồn, Nà Tấu, Núa Ngam, Na Son...

Công tác chuẩn bị nguồn giống với cây cà phê, tổng nguồn giống gieo ươm tại các xã hiện đạt khoảng 5.398ha, tương đương 91% kế hoạch. Ngoài ra, nguồn giống từ các doanh nghiệp và hợp tác xã có thể cung ứng thêm khoảng 1.513ha. Đối với giống cây mắc ca, toàn tỉnh hiện có 3 đơn vị sản xuất giống, với tổng công suất khoảng 16.000 cây, không đủ đáp ứng nhu cầu. Giá giống dao động từ 50.000 - 60.000 đồng/cây tại vườn và khoảng 70.000 đồng/cây nếu vận chuyển đến nơi trồng. Với nhu cầu lên tới hơn 857.000 cây giống, hiện một số doanh nghiệp đã sử dụng giống từ các đơn vị ngoài tỉnh như Đắk Lắk với số lượng 200.000 cây, Lào Cai hơn 500.000 cây.

Doanh nghiệp cung ứng giống mắc ca cho người dân.

Không chỉ dừng lại ở việc mở rộng diện tích, Điện Biên đang chủ động tiếp cận hướng đi mới khi đề xuất triển khai thử nghiệm có kiểm soát mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp. Việc thí điểm ứng dụng phương tiện bay không người lái trên một số diện tích trồng mới không chỉ nhằm kiểm chứng hiệu quả thực tiễn, mà còn tạo cơ sở khoa học để đánh giá, hoàn thiện quy trình trước khi nhân rộng, bảo đảm an toàn, phù hợp điều kiện địa phương.

Trong bối cảnh đó, xã Mường Ảng - vùng trồng cà phê trọng điểm của tỉnh tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong khi đặt mục tiêu nâng diện tích cà phê từ hơn 1.800ha hiện nay lên 2.300ha vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó chú trọng ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất. Cụ thể, xã đã tiến hành rà soát, đo đạc thực tế diện tích đăng ký trồng mới cà phê năm 2026 bằng các thiết bị hiện đại như GPS, máy đo diện tích, phần mềm đo bản đồ… Đây là nền tảng quan trọng để triển khai hiệu quả mô hình thử nghiệm có kiểm soát kinh tế không gian tầm thấp, bảo đảm việc ứng dụng công nghệ diễn ra chính xác, minh bạch và có thể đánh giá, điều chỉnh kịp thời.

Lực lượng chức năng, người dân xã Mường Mùn đào hố trồng mắc ca, cà phê.

Để thực hiện hiệu quả mô hình trồng cà phê, mắc ca gắn với phát triển kinh tế không gian tầm thấp, tỉnh đã thành lập 5 tổ công tác hỗ trợ các xã, phường trong thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn. Về cơ chế thực hiện, tỉnh xác định rõ việc lồng ghép các nguồn vốn và lựa chọn đối tượng hỗ trợ phù hợp là yếu tố quyết định. Các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất sẽ được triển khai theo đúng quy định của các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025, đảm bảo công khai, minh bạch và đúng đối tượng. Đối với các hộ không thuộc diện hỗ trợ, địa phương sẽ nghiên cứu bố trí nguồn ngân sách địa phương hoặc lồng ghép các chương trình khác để hỗ trợ một phần kinh phí. Tuy nhiên, mức hỗ trợ tối đa không quá 50 triệu đồng/hộ.

Việc triển khai trồng mới cà phê, mắc ca và phát triển mô hình kinh tế không gian tầm thấp là chủ trương lớn, mang tính chiến lược lâu dài. Những kết quả bước đầu cho thấy hướng đi đúng, song để đạt được mục tiêu đề ra, cần sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt hơn nữa từ các cấp, ngành và sự chủ động, tích cực của người dân. Khi những “điểm nghẽn” về giống, vốn và tổ chức thực hiện được tháo gỡ, kỳ vọng rằng các vùng sản xuất tập trung sẽ hình thành, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nông nghiệp hàng hóa, góp phần thay đổi diện mạo kinh tế nông thôn của tỉnh.

Quốc Huy