Kỳ 2 - Giữ hồn di sản, đánh thức giá trị du lịch

==

Nhiều du khách khi đến tham quan Di tích tháp Pô Sah Inư thường thắc mắc về tên gọi của tháp

Nguồn gốc tên gọi

Một trong những điều khiến nhiều du khách tò mò khi đến tham quan, tìm hiểu nhóm đền tháp là nguồn gốc tên gọi Pô Sah Inư.

Lý giải về vấn đề này, ông Trần Đức Dũng, phụ trách quản lý Di tích tháp Pô Sah Inư cho biết, tên gọi Pô Sah Inư được bắt nguồn từ truyền thuyết và lịch sử về một nàng công chúa của Vương quốc Chăm Pa xưa.

Theo truyền thuyết của người Chăm, Pô Sah Inư là công chúa, con vua Chăm Parachanh, người mà sử Việt gọi là La Khải. Ông chính là vị tướng kế thừa của Chế Bồng Nga.

Tên gọi Pô Sah Inư được đặt theo tên một vị công chúa người Chăm

Tương truyền, công chúa Pô Sah Inư là một người con gái xinh đẹp và hiền thục. Nàng đã đem lòng yêu Po Sahaniempar - một thủ lĩnh theo đạo Hồi và được chàng đáp lại. Tuy nhiên, mối lương duyên tốt đẹp này cuối cùng lại không thể có kết cục hoàn mỹ bởi sự ngăn cản của em trai nàng là hoàng tử Podam - người luôn ganh ghét và đố kỵ những người ngoại đạo, đặc biệt là Po Sahaniempar.

Sau khi trải qua những biến cố trong chuyện tình cảm, công chúa Pô Sah Inư đã trở về quê hương tại Pajai, tức vùng Phố Hài ngày nay và sống bình lặng giữa những thường dân.

Bà được cho là đã truyền dạy cho người Chăm ở khu vực Phố Hài ngày nay nhiều cách ứng xử và nghề làm gốm

Không chỉ được nhắc đến với thân phận hoàng tộc, Pô Sah Inư còn được cộng đồng người Chăm ghi nhớ bởi những đóng góp đối với đời sống dân cư. Bà đã truyền dạy cho người dân nhiều cách ứng xử cũng như nghề truyền thống của người Chăm, trong đó có nghề làm gốm và dệt thổ cẩm.

Với những đóng góp ấy, bà được người dân rất yêu mến và kính trọng. Vì thế, sau khi bà qua đời, người Chăm đã xây dựng đền thờ bà bên cạnh những ngôi tháp vốn có. Từ đó, cộng đồng dần quen gọi nhóm đền tháp này là Pô Sah Inư.

Những phát hiện khảo cổ sau này góp phần củng cố câu chuyện về việc thờ phụng công chúa Pô Sah Inư tại đây. Các cuộc khai quật trong giai đoạn 1992 - 1994 đã phát hiện nhiều nền móng đền thờ, các mảng tường, gạch trang trí, ngói lợp… nằm xung quanh tháp chính. Những hiện vật này cho thấy từng tồn tại một hệ thống công trình tôn giáo, tín ngưỡng lớn hơn những gì còn nhìn thấy ngày nay.

Những dấu tích nền móng phía trước tháp A được cho là nơi người Chăm xưa xây dựng để thờ công chúa Pô Sah Inư

Đặc biệt, các nhà nghiên cứu cho rằng những dấu tích được phát hiện là bằng chứng khẳng định việc thờ phụng công chúa Pô Sah Inư tại nhóm đền tháp từ khoảng đầu thế kỷ XV là có thật. Tên gọi Pô Sah Inư vì thế không đơn thuần là tên một nhân vật trong truyền thuyết, mà còn trở thành một phần quan trọng trong ký ức văn hóa của cộng đồng Chăm và lịch sử vùng đất Phố Hài. Chính sự tiếp nối ấy tạo nên chiều sâu đặc biệt cho di tích.

Tên gọi Pô Sah Inư cũng được cơ quan quản lý nhà nước sử dụng chính thức trong Quyết định số 1371/QĐ ngày 3.8.1991 của Bộ Văn hóa - Thông tin về việc xếp hạng di tích.

Đánh thức giá trị di sản

Có thể nói, Di tích tháp Pô Sah Inư là công trình chứa đựng nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, nổi bật ở kiến trúc, nghệ thuật, niên đại và đời sống tín ngưỡng của người Chăm. Nơi đây đã trở thành một trong những địa điểm phục vụ nhu cầu sinh hoạt tôn giáo tín ngưỡng, tổ chức các lễ hội của cộng đồng người Chăm ở địa phương.

Công tác bảo tồn Di tích tháp Pô Sah Inư được thực hiện thường xuyên

Thời gian qua, công tác bảo tồn các ngôi tháp trong quần thể Pô Sah Inư luôn được xác định là nhiệm vụ quan trọng, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.

Ông Trần Đức Dũng cho biết, công tác này được thực hiện qua nhiều giai đoạn, kéo dài trong nhiều năm, với các hoạt động khai quật khảo cổ học, trùng tu và tôn tạo di tích. Trong đó, đợt trùng tu, tôn tạo lớn được thực hiện từ năm 1992 đến 1995 và lần gần đây nhất là vào năm 2017 - 2018. Về cơ bản, công tác trùng tu, tôn tạo đã giúp khôi phục được kiểu dáng, kiến trúc của các ngôi tháp cũng như nâng cao tuổi thọ của di tích.

Lễ hội Katê của người Chăm ở Phan Thiết thường được tổ chức tại Di tích tháp Pô Sah Inư

"Bên cạnh công tác bảo tồn, chúng tôi cũng luôn chú trọng phát huy giá trị di sản thông qua việc mở cửa đón khách tham quan và tạo không gian để đồng bào Chăm thực hành tín ngưỡng, đặc biệt trong lễ hội Katê, qua đó gìn giữ và quảng bá văn hóa Chăm đến du khách trong nước và quốc tế”, ông Dũng thông tin thêm.

Từ một không gian tín ngưỡng cổ, Pô Sah Inư ngày nay đã trở thành điểm đến văn hóa hấp dẫn đối với du khách khi đến Phan Thiết.

Địa chỉ này hiện nay đã trở thành một trong những điểm tham quan không thể bỏ qua đối với du khách khi đến Phan Thiết

Chị Phạm Huyền, một du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Tôi cảm thấy rất ấn tượng với vẻ đẹp cổ kính và linh thiêng của công trình kiến trúc Chăm Pa này. Dù đã trải qua hơn 1.000 năm, những ngọn tháp vẫn sừng sững trên đồi, thể hiện sự tài hoa trong nghệ thuật xây dựng và giá trị văn hóa đặc sắc của người Chăm.

Bên cạnh đó, lời giới thiệu về lịch sử và ý nghĩa của di tích từ hướng dẫn viên đã giúp tôi hiểu hơn về đời sống tín ngưỡng, văn hóa và truyền thống của người Chăm”.

Du khách đến đây không chỉ để ngắm những ngọn tháp đã tồn tại qua nhiều thế kỷ. Họ còn tìm đến để chạm vào một phần lịch sử của vùng đất, tìm hiểu một nền văn hóa từng phát triển rực rỡ trên dải đất miền Trung, đồng thời cảm nhận sự giao thoa văn hóa giữa cộng đồng Chăm với cư dân Việt trong tiến trình lịch sử.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, Di tích quốc gia này đã đón khoảng 120.000 lượt du khách ghé thăm

Anh Nguyễn Văn Long đến từ Đà Lạt cho rằng: “Sức hút của di tích không nằm ở quy mô mà đến từ sự cổ kính, bí ẩn của những tòa tháp được xây bằng gạch; từ kỹ thuật xây dựng chưa được giải mã hoàn toàn; những câu chuyện về công chúa Pô Sah Inư và trên hết là đời sống văn hóa Chăm vẫn hiện diện trong các nghi lễ”.

Ngoài khu đền tháp Chăm, trong khuôn viên di tích còn có một địa điểm khá nổi tiếng thu hút du khách tìm đến là Lầu Ông Hoàng nằm cách tháp khoảng 100m, gắn với những câu chuyện về Hàn Mặc Tử và Mộng Cầm.

Chính sự hiện diện của các điểm đến giàu giá trị lịch sử, văn hóa trong cùng một không gian càng tạo điều kiện để Pô Sah Inư trở thành một điểm dừng chân quan trọng trên hành trình khám phá Phan Thiết.

Theo số liệu thống kê từ Ban Quản lý di tích, trong 7 tháng đầu năm 2026, tại đây đã đón khoảng 120.000 ngàn lượt khách, trong đó khách quốc tế khoảng 7.000 lượt. Những con số trên cho thấy sức hút khá lớn của di tích đối với du khách trong nước và quốc tế.

NAM PHONG - THÀNH KHIÊM