'KOL nhí' và những rủi ro trên không gian mạng

Bà Nguyễn Như Quỳnh - Giám đốc Nghiên cứu thuộc Công ty TNHH Doanh nghiệp Xã hội Chống Lừa Đảo - trong buổi chia sẻ những kỹ năng an toàn cho học sinh trên môi trường mạng xã hội

Khi tuổi thơ trở thành "nội dung kiếm tiền"

Sự phát triển của các nền tảng video ngắn đã tạo ra một "thị trường nội dung" khổng lồ, nơi lượt xem có thể quy đổi thành tiền. Trong thị trường ấy, trẻ em với vẻ hồn nhiên, dễ tạo thiện cảm trở thành "nhân vật trung tâm" lý tưởng. Ban đầu chỉ là những khoảnh khắc gia đình ghi lại để lưu giữ kỷ niệm. Thế nhưng khi lượng người theo dõi tăng lên, nội dung dần thay đổi: có lịch đăng cố định, có kịch bản, có nhãn hàng liên hệ và có doanh thu.

Vấn đề không nằm ở một video cụ thể mà ở xu hướng "kịch bản hóa đời sống". Khi nội dung đời thường được xây dựng như một câu chuyện có chủ đích nhằm thu hút tương tác, trẻ không còn chỉ là nhân vật trong gia đình mà trở thành "diễn viên" của một sản phẩm số.

Ở lứa tuổi mầm non và tiểu học, trẻ đang hình thành nhận thức về đúng - sai, thật - giả. Khi được yêu cầu lặp lại lời thoại theo kịch bản hoặc kể những câu chuyện không phản ánh hoàn toàn thực tế, các em có thể dần coi việc "điều chỉnh sự thật" để đạt mục đích là điều bình thường.

Đáng lo hơn khi nội dung gắn với yếu tố thương mại. Lượt xem tăng, hợp đồng quảng cáo xuất hiện, kéo theo áp lực duy trì tương tác. Việc livestream nhiều giờ, quay đi quay lại một cảnh để đạt hiệu ứng tốt nhất hay đọc những bình luận khen chê từ người lạ có thể vượt quá nhu cầu phát triển tự nhiên của trẻ.

Nhiều rủi ro cho trẻ

Ở góc độ pháp luật, luật sư Lê Thị Quyên (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng không thể nhìn hiện tượng KOL nhí chỉ dưới góc độ "gia đình làm nội dung". Pháp luật Việt Nam không cấm trẻ em tham gia hoạt động nghệ thuật hoặc quảng cáo. Tuy nhiên, nếu hoạt động diễn ra thường xuyên, có tổ chức, tạo thu nhập và chịu sự điều hành của người lớn thì cần xem xét dưới góc độ lao động chưa thành niên theo Bộ luật Lao động.

"Nếu trẻ phải livestream nhiều giờ mỗi ngày, quay nội dung dày đặc hoặc tham gia hợp đồng quảng cáo mang tính thương mại thì về bản chất đã phát sinh yếu tố lao động. Khi đó phải xem xét các điều kiện bảo vệ theo luật có được bảo đảm hay không", luật sư Quyên phân tích.

Ở góc độ an toàn dữ liệu, bà Nguyễn Như Quỳnh - Giám đốc Nghiên cứu Công ty TNHH Doanh nghiệp Xã hội Chống Lừa Đảo, cho rằng các KOL nhí thường trở thành mục tiêu do lượng thông tin cá nhân được công khai quá nhiều trên mạng xã hội. Đối tượng xấu thường bắt đầu bằng việc thu thập dữ liệu nguồn mở (OSINT). Thông qua video, hình ảnh, livestream và bình luận, chúng có thể suy ra lịch sinh hoạt, địa điểm thường xuất hiện, mối quan hệ thân cận hay các chi tiết trong nền khung hình. Những dữ liệu rời rạc này được ghép nối thành một "hồ sơ số" về đứa trẻ và gia đình.

Khi hồ sơ đã đủ thông tin, các kịch bản tấn công có thể được triển khai. Phổ biến nhất là chiếm đoạt tài khoản thông qua các thông báo giả mạo về vi phạm bản quyền hoặc yêu cầu xác minh. Nếu phụ huynh cung cấp thông tin đăng nhập hoặc mã xác thực, kênh có thể bị chiếm quyền kiểm soát.

Theo chuyên gia này, khi hoạt động sáng tạo nội dung gắn với yếu tố thương mại, cần được xem xét trong khung lao động chưa thành niên và trách nhiệm quảng cáo. Quan trọng hơn, cần có cơ chế bảo vệ phù hợp để bảo đảm quyền và sự an toàn của trẻ em trong không gian mạng.

Quang Chiến