Kinh tế tư nhân trước cơ hội bứt phá mới - Bài 1: Tạo sức bật bền vững

Khi các cơ chế hỗ trợ dần được cụ thể hóa, khu vực tư nhân được kỳ vọng phát huy mạnh mẽ hơn vai trò động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, vẫn cần tiếp tục tháo gỡ nhiều rào cản về thể chế, nguồn lực và năng lực doanh nghiệp. Thông tấn xã Việt Nam thực hiện chùm bài “Kinh tế tư nhân trước cơ hội bứt phá mới” nhằm phân tích những chuyển động chính sách, thực tiễn triển khai và kinh nghiệm quốc tế, từ đó làm rõ cơ hội và thách thức đối với kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới.

Nhiều doanh nghiệp ở Nghệ An đã đầu tư vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, thực hiện chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong xây dựng các mô hình sản xuất sạch, an toàn. Ảnh minh họa: Bích Huệ/TTXVN

Bài 1: Tạo sức bật bền vững

Gần một năm kể từ khi Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, bức tranh chính sách dành cho khu vực này đã chuyển động thực chất với thông điệp nhất quán: Kinh tế tư nhân không còn là lực lượng bổ trợ, mà được đặt ở vị trí một động lực quan trọng nhất của tăng trưởng. Từ cải cách thể chế, hoàn thiện khung pháp lý đến mở rộng không gian đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng chiến lược, hàng loạt quyết sách mạnh mẽ của Đảng và Chính phủ đang tạo nền tảng để doanh nghiệp tư nhân bứt phá.

Chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo”

Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 4/5/2025 là chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo”, từ hỗ trợ hành chính sang bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, từ khuyến khích chung chung sang thiết kế các cơ chế chính sách đủ sức tạo niềm tin cho đầu tư dài hạn. Đáng chú ý, ngay sau khi Nghị quyết số 68-NQ/TW được ban hành, hàng loạt văn bản triển khai đã được Chính phủ, các bộ, ngành ban hành với tốc độ nhanh và mức độ đồng bộ cao, thể hiện quyết tâm chính trị rõ ràng trong việc đưa nghị quyết vào cuộc sống.

Những ngày đầu năm 2026, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 của Chính phủ và Nghị quyết số 02/NQ-CP của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2026, với trọng tâm là cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao tính minh bạch và khả năng dự báo của chính sách.

Theo bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), các nghị quyết này đều bám sát định hướng lớn của Nghị quyết số 68-NQ/TW; trong đó nhấn mạnh nguyên tắc giao nhiệm vụ theo “nguyên tắc 6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ quy trình/thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả) và “mục tiêu 3 dễ” (dễ triển khai, dễ giám sát và dễ đánh giá), nhằm bảo đảm chính sách không chỉ đúng mà còn khả thi trong thực tiễn.

Việc ban hành Nghị định 20/2026/NĐ-CP hướng dẫn Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân tiếp tục cho thấy sự cụ thể hóa mạnh mẽ cam kết của Nhà nước. Lần đầu tiên, các ưu đãi thuế cho hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D) được thiết kế theo hướng khuyến khích thực chất, với việc cho phép tính gấp đôi chi phí R&D khi xác định thu nhập chịu thuế và cho phép trích tối đa 20% thu nhập chịu thuế để đầu tư cho R&D, tạo động lực rõ ràng để doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tất cả những động thái này cho thấy, sau gần một năm, Nghị quyết số 68-NQ/TW không dừng lại ở tuyên ngôn chính sách, mà đang dần hình thành một hệ sinh thái thể chế mới, với kỳ vọng lớn đặt lên vai khu vực kinh tế tư nhân trong vai trò dẫn dắt tăng trưởng, đổi mới mô hình phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Động lực kích hoạt nguồn lực phát triển

Một trong những dấu ấn rõ nét nhất sau khi triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW là vai trò ngày càng nổi bật của khu vực kinh tế tư nhân trong đầu tư phát triển hạ tầng quốc gia. Theo số liệu được Bộ Tài chính tổng hợp, sau ba đợt khởi công và khánh thành các công trình trọng điểm trong năm 2025, cả nước hiện có 564 công trình, dự án với tổng vốn huy động khoảng 5,1 triệu tỷ đồng; trong đó khu vực tư nhân đóng góp trên 3,8 triệu tỷ đồng, chiếm 74,6% tổng vốn. Những con số này cho thấy tư nhân không chỉ tham gia, mà đang trở thành lực lượng chủ lực trong hiện thực hóa các dự án hạ tầng quan trọng.

Thực tiễn đầu tư của nhiều tập đoàn tư nhân lớn cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về quy mô, tư duy và năng lực triển khai. T&T Group là một ví dụ tiêu biểu. Theo ông Nguyễn Thái Hà, Tổng Giám đốc Tập đoàn Năng lượng T&T, doanh nghiệp xác định tham gia phát triển hạ tầng không theo cách làm dự án đơn lẻ, mà theo hướng xây dựng các nền tảng hạ tầng gắn với năng lượng, logistics, giao thông và phát triển không gian kinh tế - đô thị, trên cơ sở tuân thủ chặt chẽ quy hoạch và định hướng của Nhà nước.

Tương tự, Sun Group với việc tham gia xây dựng Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC tại Phú Quốc cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của doanh nghiệp tư nhân trong các công trình mang tầm vóc quốc gia. Đại diện Sun Group khẳng định, việc được tin chọn triển khai các dự án hạ tầng quốc gia “không chỉ là niềm tự hào, mà còn là trách nhiệm đồng hành cùng đất nước trong những thời điểm mang ý nghĩa chiến lược”, đồng thời nhấn mạnh các công trình này không chỉ phục vụ sự kiện trước mắt mà còn tạo đòn bẩy phát triển dài hạn cho địa phương.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Nguyễn Quốc Việt (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, thông qua việc tham gia các dự án hạ tầng lớn, từ ODA đến đầu tư trong nước, doanh nghiệp Việt Nam; trong đó có nhiều doanh nghiệp tư nhân, đã tích lũy được năng lực công nghệ, quản trị và tổ chức thi công, đủ khả năng đảm nhận một phần cho đến toàn bộ các dự án hạ tầng quy mô lớn trong giai đoạn tới nếu được Nhà nước tin tưởng giao nhiệm vụ.

Không chỉ trong lĩnh vực hạ tầng, Nghị quyết số 68-NQ/TW cũng đang tạo ra hiệu ứng lan tỏa trong cải cách thủ tục hành chính và tiếp cận vốn. Chính phủ đặt mục tiêu thực hiện “ba giảm” gồm giảm 30% chi phí, 30% thủ tục và 30% điều kiện kinh doanh, coi cải cách thủ tục là yếu tố then chốt bởi “thủ tục chính là thời gian, mà thời gian chính là tiền và cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp”.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, vai trò của các quỹ bảo lãnh tín dụng và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân cũng được kỳ vọng sẽ được phát huy mạnh mẽ hơn để khơi thông dòng vốn trung và dài hạn. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện nghiên cứu và Phát triển Thị trường Tài chính và Bất động sản toàn cầu, các ngân hàng cần triển khai những chương trình hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân một cách mạnh mẽ hơn. Thêm đó, các quỹ bảo lãnh tín dụng phải chủ động và kiên quyết phối hợp với ngân hàng để bảo lãnh cho doanh nghiệp tư nhân vay vốn. Khi ngân hàng có thể đẩy mạnh cho vay khu vực kinh tế tư nhân thông qua cơ chế bảo lãnh tín dụng, đây sẽ là một yếu tố hết sức quan trọng giúp khơi thông nguồn vốn cho nền kinh tế.

Gỡ điểm nghẽn, tạo sức bật bền vững

Dù đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, song để Nghị quyết số 68-NQ/TW thực sự đi vào chiều sâu, việc tháo gỡ các điểm nghẽn còn tồn tại là yêu cầu cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh tình trạng chồng chéo thủ tục, thiếu phối hợp liên ngành, hồ sơ “đi - về” giữa địa phương và Trung ương không chỉ làm gia tăng chi phí mà còn khiến doanh nghiệp lỡ cả cơ hội kinh doanh.

Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cũng chỉ ra vấn đề tính ổn định và đồng bộ của pháp luật. Ông Trần Văn Thế, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Indel cho rằng, rào cản lớn nhất là chính sách pháp luật chưa đồng bộ giữa các luật, văn bản dưới luật thiếu nhất quán, tính ổn định chưa cao, thậm chí có quy định hồi tố, khiến doanh nghiệp khó xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao chất lượng xây dựng chính sách, tăng cường tham vấn doanh nghiệp và bảo đảm nguyên tắc không hồi tố, tạo niềm tin cho đầu tư.

Vấn đề tiếp cận vốn và phân bổ rủi ro trong các dự án PPP cũng là một điểm nghẽn đáng chú ý. Theo PGS. TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, hình thức PPP đòi hỏi nhà đầu tư phải huy động vốn vay lớn, trong khi thực tế nhiều dự án đã không thể triển khai do ngân hàng không chấp nhận cho vay, buộc phải quay lại đầu tư công. Tuy nhiên, ông Chủng cũng ghi nhận những sáng kiến linh hoạt của doanh nghiệp tư nhân trong huy động vốn và cho thấy nếu cơ chế phù hợp, khu vực này hoàn toàn có thể chia sẻ gánh nặng đầu tư hạ tầng với Nhà nước.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Thái Hà bày tỏ mong muốn Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh số hóa các nguồn dữ liệu và tiếp tục cải cách thể chế minh bạch và dài hạn để doanh nghiệp tư nhân có thể tiếp cận dễ dàng với các nguồn thông tin cũng như giảm thiểu được những chi phí trong việc thực hiện đề xuất đầu tư cũng như thực hiện dự án.

Bên cạnh các giải pháp từ phía Nhà nước, bản thân doanh nghiệp tư nhân cũng cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, tài chính và nhân lực. TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn thiếu kế hoạch kinh doanh bài bản, thiếu kịch bản tài chính dài hạn, dẫn đến tỷ lệ thất bại cao trong những năm đầu. Việc đào tạo giám đốc điều hành (CEO), xây dựng các “cánh chim đầu đàn” và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp vì vậy cần được coi là trụ cột song hành với cải cách thể chế.

Nhìn lại gần một năm thực thi Nghị quyết số 68-NQ/TW, có thể thấy thông điệp đã rõ, cơ chế đang dần hình thành, niềm tin được khơi dậy mạnh mẽ. Vấn đề còn lại là hành động quyết liệt và nhất quán từ cả phía Nhà nước và doanh nghiệp. Khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, kinh tế tư nhân không chỉ “bứt phá” cho riêng mình, mà còn trở thành động lực trung tâm đưa nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Bài 2: Kích hoạt nguồn lực tư nhân cho các dự án lớn

Lê Phương (TTXVN)