Kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt với những thách thức lớn

Trong số đó, đáng chú ý là căng thẳng thương mại, những bất ổn địa chính trị kéo dài, lo ngại về "bong bóng" trí tuệ nhân tạo (AI), mức nợ công và nợ tư nhân cao kỷ lục.

Quang cảnh cảng hàng hóa tại Los Angeles, California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Các công ty chuyên nghiên cứu - phân tích tài chính quốc tế lớn như ING Think, Capital Economics và Deloitte nhận định, căng thẳng trong quan hệ Mỹ – Trung Quốc tiếp tục được coi là một rủi ro lớn, nhất là liên quan đến chuỗi cung ứng đất hiếm. Dù hai bên đạt được thỏa thuận “đình chiến thuế quan” tạm thời trong năm 2026, song giới quan sát cho rằng thỏa thuận này vẫn mong manh và nguy cơ áp đặt các rào cản phi thuế quan có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, nguy cơ giá dầu tăng cao do bất ổn địa chính trị, các lệnh trừng phạt đối với Nga và những diễn biến mới tại Venezuela có thể gây sức ép lên tăng trưởng toàn cầu, buộc các ngân hàng trung ương phải cân nhắc lại lộ trình nới lỏng tiền tệ. Diễn biến của các cuộc xung đột địa chính trị, đặc biệt là xung đột Nga - Ukraine, cùng khả năng đạt được các thỏa thuận hòa bình bền vững, sẽ có ảnh hưởng quan trọng đến triển vọng kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.

Về bong bóng AI, đầu tư vào lĩnh vực này tăng mạnh nhưng khả năng thương mại hóa vẫn chưa rõ ràng. Giới phân tích cảnh báo việc sụt giảm đột ngột đầu tư AI – lĩnh vực từng đóng góp khoảng 1 điểm phần trăm vào tăng trưởng của Mỹ năm 2025 – có thể khiến thị trường lao động Mỹ chịu tác động lớn. Bên cạnh đó, nhu cầu năng lượng cho các trung tâm dữ liệu dự kiến chiếm khoảng 10% tổng nhu cầu điện của Mỹ vào năm 2030, làm gia tăng nguy cơ quá tải lưới điện và đẩy giá năng lượng đi lên.

Về nợ toàn cầu, Viện Tài chính Quốc tế cho biết tổng nợ thế giới đã tăng lên khoảng 346.000 tỷ USD trong quý III/2025, tương đương 310% GDP toàn cầu. Gánh nặng nợ, chủ yếu là nợ công, đang gia tăng ở cả các nền kinh tế phát triển và mới nổi, gây nguy cơ khủng hoảng nợ tại nhiều quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh chi phí vay vốn vẫn ở mức cao.

Ngân hàng Thế giới (WB) cũng đưa ra những cảnh báo thận trọng về xu hướng hạ nhiệt của thương mại và nhu cầu tiêu dùng. WB nhận định tốc độ tăng trưởng thương mại toàn cầu sẽ sụt giảm đáng kể trong năm 2026 khi hoạt động tích trữ hàng hóa do lực đẩy thuế quan dần kết thúc và tác động từ các biện pháp thuế quan bắt đầu ngấm sâu vào nền kinh tế. Tổ chức này kỳ vọng thương mại sẽ chỉ dần ổn định trở lại vào năm 2027 khi các quốc gia thích nghi với bối cảnh mới.

Nhà kinh tế trưởng của WB, ông Indermit Gill, cảnh báo trong những năm tới, kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng chậm hơn cả giai đoạn khủng hoảng những năm 1990, trong khi phải gánh chịu mức nợ công và nợ tư nhân cao kỷ lục. Tình trạng tăng trưởng trì trệ đang nới rộng khoảng cách về mức sống trên phạm vi toàn cầu.

Còn Liên hợp quốc (LHQ) cho rằng rủi ro của kinh tế toàn cầu vẫn ở mức cao, dù chi tiêu tiêu dùng mạnh và lạm phát hạ nhiệt đã duy trì đà tăng trưởng trước cú sốc thuế quan bất ngờ từ Mỹ. Triển vọng hạ nhiệt căng thẳng cũng phần nào giúp hạn chế sự gián đoạn đối với thương mại toàn cầu, song các tác động của xu thế tăng cường hàng rào thuế quan, cùng với sự gia tăng bất ổn về kinh tế vĩ mô, dự kiến sẽ trở nên rõ ràng hơn trong năm 2026.

LHQ lưu ý rằng các điều kiện tài chính đã được cải thiện nhờ chính sách tiền tệ nới lỏng và tâm lý người tiêu dùng tốt hơn, dù rủi ro vẫn ở mức đáng lo ngại do định giá tài sản cao, đặc biệt là trong các lĩnh vực liên quan đến lĩnh vực AI. Báo cáo đánh giá nợ công và chi phí đi vay cao đang thu hẹp không gian chính sách, nhất là đối với các nền kinh tế đang phát triển.

Và dù nâng dự báo tăng trưởng của kinh tế toàn cầu trong năm nay, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vẫn cảnh báo tình trạng bất định của chính sách thương mại hiện ở mức cao hơn so với đầu năm 2025. Một trong những rủi ro lớn nhất là quyết định sắp tới của Tòa án Tối cao Mỹ về tính hợp pháp của các mức thuế quan Mỹ áp dụng sau khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Một phán quyết bác bỏ các mức thuế hiện tại có thể gây ra bất ổn nếu chính quyền Tổng thống Trump tìm cách tái áp đặt thuế theo các cơ sở pháp lý khác.

Bên cạnh đó, IMF cũng lo ngại về một đợt điều chỉnh thị trường nếu các khoản đầu tư cho AI không mang lại lợi nhuận và thúc đẩy năng suất như kỳ vọng, điều có thể khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu và gây thiệt hại cho nền kinh tế./.

Lê Minh (Tổng hợp)/Bnews/vnanet.vn