Kinh tế Mỹ trước 'phép thử' ở Trung Đông

Đó là một kết luận trong Báo cáo phân tích "Middle East Conflict Clouds the Economic Outlook" do Công ty quản lý đầu tư tài sản lớn nhất thế giới PIMCO (Pacific Investment Management Company) vừa thực hiện.

Theo các chuyên gia, kinh tế Mỹ đang bị cuốn vào một “cú sốc năng lượng mới” giữa vòng xoáy Trung Đông, đúng lúc tăng trưởng suy yếu, dư địa chính sách thu hẹp và thị trường trở nên mong manh. Điều đáng lo không chỉ là giá xăng dầu tăng, mà cú sốc quen thuộc này đang âm thầm làm lệch quỹ đạo lạm phát, dòng vốn và chính sách tiền tệ, khiến bài toán điều hành của Washington từ khó thành cực khó trong một giai đoạn đầy rủi ro và bất ổn.

Cú sốc mang tên Trung Đông

Tác động đầu tiên là năng lượng. Xung đột Trung Đông kéo dài làm gián đoạn nguồn cung dầu khí toàn cầu, nhất là nếu xảy ra kịch bản xấu tại eo biển Hormuz, đẩy giá năng lượng tăng mạnh và lan nhanh vào chi phí sản xuất, vận tải, tiêu dùng.

Tuy nhiên, vị thế của Mỹ hiện nay khác. Nhờ hai thập kỷ bùng nổ khai thác dầu đá phiến, Mỹ đã chuyển từ nước nhập khẩu ròng sang xuất khẩu ròng năng lượng, giúp giảm mức độ tổn thương so với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu.

Nhưng “miễn nhiễm” không đồng nghĩa “miễn tác động”. Theo Hiệp hội ô tô Mỹ (AAA), giá xăng bán lẻ tại Mỹ đã tăng khoảng 20% chỉ trong vài tuần. Với năng lượng chiếm khoảng 5% rổ tiêu dùng, cú sốc này có thể đẩy CPI tăng thêm khoảng 1 điểm phần trăm. Quan trọng hơn, chi phí năng lượng cao làm xói mòn thu nhập thực, kéo tiêu dùng suy yếu, yếu tố chiếm hơn 2/3 GDP Mỹ.

Trong khi đó, việc tăng sản lượng trong nước không thể bù đắp ngay do cần thời gian điều chỉnh, còn cú sốc giá diễn ra tức thời, khiến tác động ngắn hạn vẫn nghiêng về tiêu cực đối với tăng trưởng.

Tác động thứ hai là qua kênh tiền tệ và dòng vốn. Khi rủi ro địa chính trị tăng, USD thường trở thành tài sản trú ẩn, đi kèm kỳ vọng duy trì lãi suất cao, đẩy lợi suất trái phiếu lên và siết chặt điều kiện tài chính. USD mạnh giúp giảm chi phí nhập khẩu và phần nào kiềm chế lạm phát, nhưng gây áp lực lên xuất khẩu và lợi nhuận của các doanh nghiệp đa quốc gia..

Tác động thứ ba là lên chính sách tiền tệ, đẩy Fed vào thế “tiến thoái lưỡng nan” giữa áp lực lạm phát từ giá năng lượng và rủi ro suy giảm tăng trưởng, trong bối cảnh thị trường lao động yếu đi.

Cú sốc giá dầu hiện nay càng khó xử lý khi kỳ vọng lạm phát trở nên nhạy cảm hơn; nếu giá năng lượng duy trì cao, áp lực sẽ lan sang tiền lương và giá dịch vụ.

Vì vậy, dư địa điều hành bị thu hẹp: nới lỏng sớm dễ mất kiểm soát lạm phát, còn thắt chặt thêm lại gây áp lực lên tăng trưởng. Nói cách khác, căng thẳng ở Trung Đông đang “trói tay” Fed, thu hẹp đáng kể không gian điều hành chính sách trong ngắn hạn.

Hưởng lợi hay đối mặt rủi ro kép?

Nhìn tổng thể, cú sốc Trung Đông đặt kinh tế Mỹ vào trạng thái hai mặt, vừa có lợi thế tương đối, vừa đối diện với rủi ro kép.

Ở chiều tích cực, Mỹ có vị thế tốt hơn nhiều nền kinh tế phát triển nhờ vai trò xuất khẩu năng lượng; USD mạnh tiếp tục củng cố vai trò trung tâm tài chính và thu hút dòng vốn toàn cầu.

Ngoài ra, một số yếu tố trong nước cũng có hỗ trợ nhất định. Chính sách tài khóa thông qua các gói giảm thuế gần đây đang bổ sung thêm nguồn lực cho hộ gia đình. Dữ liệu từ Cơ quan Thuế vụ Mỹ cho thấy mức hoàn thuế trung bình tăng khoảng 10% so với năm trước, tương đương hàng nghìn USD mỗi hộ, đang tạo thêm nguồn lực cho tiêu dùng. Quy mô tác động ước tính tương đương 1-1,5% GDP.

Tuy nhiên, các lợi ích này chưa đủ để triệt tiêu các rủi ro đang tích tụ.

Trước hết là rủi ro lạm phát quay trở lại. Khi giá năng lượng tăng, tác động không chỉ dừng ở xăng dầu mà lan sang hàng hóa và dịch vụ khác. Ngoài tác động trực tiếp từ năng lượng, hiệu ứng lan tỏa có thể khiến giá hàng hóa và dịch vụ tăng thêm 0,2-0,4 điểm phần trăm.

Thứ hai là rủi ro suy giảm tiêu dùng. Khi thu nhập thực bị bào mòn, người dân có xu hướng cắt giảm chi tiêu hoặc rút từ tiết kiệm để duy trì mức sống. Dữ liệu từ Hệ thống tài khoản quốc gia (NIPAs) cho thấy, tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình Mỹ đã giảm từ 5,5% xuống còn khoảng 3,6% trong năm 2025. Điều này làm thu hẹp dư địa bù đắp khi thu nhập thực bị bào mòn, một lực cản đáng kể đối với GDP.

Thứ ba là rủi ro tài chính. Việc thị trường nhanh chóng điều chỉnh kỳ vọng lãi suất theo hướng cao hơn đã làm điều kiện tài chính bị siết chặt. Lợi suất thực tăng, đường cong lợi suất phẳng, chi phí vốn cao hơn - một tổ hợp không thuận lợi cho đầu tư và tăng trưởng.

Cuối cùng là yếu tố nền tảng của nền kinh tế. Theo Cục Thống kê dân số Mỹ, khác giai đoạn hậu đại dịch khi thu nhập được hỗ trợ mạnh và nhu cầu dồn nén, hiện nền kinh tế bước vào cú sốc năng lượng với nền tảng yếu hơn. “Sức đề kháng” suy giảm khi tăng trưởng thu nhập hộ gia đình chậm lại, thị trường lao động kém sôi động, trong khi tiêu dùng chỉ được duy trì phần nào nhờ tiết kiệm giảm.

Theo các nhà phân tích PIMCO, kinh tế Mỹ khó rơi vào khủng hoảng nhưng cũng khó hưởng lợi. Thay vào đó, nền kinh tế phải cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và duy trì tăng trưởng, khi cú sốc cung vừa đẩy chi phí lên vừa kìm hãm sản xuất.

Triển vọng phụ thuộc nhiều vào diễn biến xung đột Trung Đông và phản ứng chính sách. Nếu căng thẳng hạ nhiệt, giá năng lượng ổn định, áp lực lạm phát có thể chỉ tạm thời, Fed có thêm dư địa điều chỉnh. Ngược lại, xung đột kéo dài sẽ làm gia tăng nguy cơ cú sốc năng lượng dai dẳng, kéo theo hệ lụy nặng nề hơn với tăng trưởng toàn cầu.

Với riêng Mỹ, lợi thế cấu trúc giúp giảm thiểu thiệt hại, nhưng không đủ để đứng ngoài vòng xoáy suy giảm. “Phép thử” Trung Đông vì thế không chỉ đo sức bền của nền kinh tế Mỹ, mà còn kiểm tra khả năng điều hành chính sách. Kết quả không nằm ở việc Mỹ thắng hay thua, mà ở biên độ an toàn của nền kinh tế lớn nhất thế giới bị thu hẹp.

Minh Anh