Kinh tế chia sẻ: SME có thể tham gia thế nào?

Với góc nhìn của một người làm đào tạo và huấn luyện doanh nghiệp, tôi nhận ra rằng kinh tế chia sẻ không bắt đầu từ công nghệ, càng không bắt đầu từ quy mô. Nó bắt đầu từ một tư duy quản trị rất căn bản: doanh nghiệp đang sử dụng hiệu quả đến đâu những tài sản, năng lực và mối quan hệ mình đang có. Khi câu hỏi này được đặt ra một cách nghiêm túc, kinh tế chia sẻ không còn là sân chơi của “người khổng lồ”, mà trở thành một chiến lược linh hoạt giúp SME thích nghi và tăng trưởng trong bối cảnh nguồn lực ngày càng hạn chế.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ đang vận hành theo tư duy sở hữu: phải có thật nhiều tài sản, thật nhiều nhân sự, thật nhiều chi phí cố định mới cảm thấy an toàn. Tuy nhiên, chính cách nghĩ này lại khiến SME dễ rơi vào áp lực dòng tiền và thiếu khả năng xoay chuyển khi thị trường biến động. Kinh tế chia sẻ đặt ra một hướng đi khác: thay vì sở hữu tất cả, doanh nghiệp học cách khai thác, kết nối và chia sẻ nguồn lực. Từ không gian làm việc, kho bãi, đội ngũ chuyên gia, đến kênh bán hàng hay dữ liệu khách hàng, rất nhiều giá trị có thể được “kích hoạt” mà không cần đầu tư mới.

Ở góc độ chiến lược dài hạn, kinh tế chia sẻ giúp SME giải được bài toán tăng trưởng mà không phình to bộ máy.

Trong thực tế huấn luyện, tôi gặp không ít doanh nghiệp đã tham gia kinh tế chia sẻ mà không hề gọi tên nó. Một khách sạn nhỏ hợp tác với các đơn vị lữ hành địa phương để cùng khai thác tệp khách. Một doanh nghiệp sản xuất chia sẻ công suất máy móc nhàn rỗi cho đối tác. Một công ty dịch vụ tận dụng mạng lưới freelancer thay vì duy trì bộ máy cồng kềnh. Vấn đề không nằm ở mô hình, mà nằm ở việc lãnh đạo có ý thức thiết kế hệ sinh thái hợp tác hay không.

Tuy vậy, không ít SME thất bại khi thử bước vào kinh tế chia sẻ vì thiếu tư duy quản trị đi kèm. Chia sẻ không đồng nghĩa với dễ dãi, càng không phải là tận dụng lẫn nhau. Để mô hình này bền vững, doanh nghiệp cần xác định rõ giá trị cốt lõi của mình trong mối quan hệ hợp tác. Khi không hiểu rõ mình mang lại điều gì và kỳ vọng điều gì, việc chia sẻ rất dễ trở thành xung đột hoặc phụ thuộc. Kinh tế chia sẻ chỉ hiệu quả khi mỗi bên đều mạnh lên, chứ không phải khi một bên sống nhờ bên còn lại.

Một điểm tôi thường nhấn mạnh với các chủ doanh nghiệp là: công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải điều kiện tiên quyết. SME không cần xây nền tảng phức tạp để tham gia kinh tế chia sẻ. Điều quan trọng hơn là xây dựng tư duy mở, sẵn sàng hợp tác và biết chuẩn hóa những gì mình đang có. Khi quy trình rõ ràng, giá trị minh bạch và uy tín được giữ vững, doanh nghiệp nhỏ hoàn toàn có thể tham gia vào những mạng lưới lớn hơn mà không bị “nuốt chửng”.

Ở góc độ chiến lược dài hạn, kinh tế chia sẻ giúp SME giải được bài toán tăng trưởng mà không phình to bộ máy. Doanh nghiệp có thể mở rộng thị trường, thử nghiệm mô hình mới và tiếp cận nguồn lực chất lượng cao với chi phí thấp hơn. Quan trọng hơn, nó buộc lãnh đạo phải thay đổi cách tư duy về cạnh tranh. Thay vì xem mọi doanh nghiệp khác là đối thủ, SME học cách nhìn thị trường như một không gian hợp tác, nơi giá trị được tạo ra thông qua kết nối.

Kinh tế chia sẻ không phải là xu hướng nhất thời, mà là một phần của cấu trúc kinh tế mới, nơi tính linh hoạt và khả năng liên kết quyết định sức sống của doanh nghiệp. Với SME, câu hỏi không còn là có nên tham gia hay không, mà là tham gia với vai trò gì và tư duy nào. Doanh nghiệp nhỏ không cần chạy theo những mô hình hào nhoáng. Điều họ cần là nhìn lại chính mình, nhận diện nguồn lực đang bị lãng phí và chủ động bước vào những mối quan hệ hợp tác có chiến lược.

Với tư cách một người làm đào tạo và huấn luyện doanh nghiệp, tôi tin rằng: SME thành công trong kỷ nguyên kinh tế chia sẻ không phải là doanh nghiệp sở hữu nhiều nhất, mà là doanh nghiệp kết nối thông minh nhất. Và mọi sự kết nối bền vững đều bắt đầu từ một điều rất gốc: tư duy lãnh đạo sẵn sàng mở ra, thay vì khép chặt để tự bảo vệ mình.

ThS. Trần Gia Thông