Kinh tế bạc: Động lực mới trong bối cảnh già hóa dân số

Ngày 26/3, tại Hà Nội, Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp cùng Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc từ góc nhìn an ninh phi truyền thống”, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý.

Nguồn lực quan trọng

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định người cao tuổi là nguồn lực quan trọng, tham gia trên nhiều lĩnh vực như văn hóa, giáo dục, y tế và đời sống cộng đồng. Trong bối cảnh già hóa nhanh, Việt Nam cần thích ứng bằng việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội bền vững, phát triển dịch vụ chăm sóc dài hạn, đồng thời hoàn thiện chính sách để thúc đẩy kinh tế bạc.

Theo GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, bên cạnh “kinh tế bạc”, cần quan tâm tới “xã hội bạc”, nơi người cao tuổi không chỉ tạo ra giá trị vật chất mà còn lan tỏa các giá trị văn hóa, đạo đức trong cộng đồng. Ảnh: PV

Theo GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Việt Nam hiện có hơn 17 triệu người cao tuổi, chiếm trên 13% dân số và dự báo sẽ vượt 20% vào năm 2036. Điều này đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa nhanh trên thế giới.

Ông cho rằng, nếu chỉ coi người cao tuổi là đối tượng cần chăm sóc, bảo đảm an sinh là chưa đầy đủ. Người cao tuổi vẫn là nguồn lực quan trọng, có thể đóng góp trí tuệ, kinh nghiệm và giá trị tinh thần cho xã hội. Bên cạnh “kinh tế bạc”, cần quan tâm tới “xã hội bạc”, nơi người cao tuổi không chỉ tạo ra giá trị vật chất mà còn lan tỏa các giá trị văn hóa, đạo đức trong cộng đồng.

Thực tế, kinh tế bạc tại Việt Nam đã bước đầu hình thành với các lĩnh vực như chăm sóc y tế, phục hồi chức năng, dịch vụ dưỡng lão và ứng dụng công nghệ. Hiện cả nước có khoảng 300 cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Khoảng 9 triệu người cao tuổi vẫn tham gia lao động, trong đó có 400.000 người là chủ doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh. Quy mô kinh tế bạc ước chiếm khoảng 10% GDP.

Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn đối mặt nhiều hạn chế như thiếu khung chính sách đồng bộ, hệ thống dịch vụ chưa đáp ứng nhu cầu, chất lượng mô hình còn hạn chế và chưa khai thác hết tiềm năng của lực lượng người cao tuổi.

Mở rộng cơ hội phát triển

Theo GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh (Đại học Quốc gia Hà Nội), hệ thống chính sách đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế bạc, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Bên cạnh các định hướng chung, cần xây dựng các nghị quyết chuyên sâu, cụ thể hóa trách nhiệm của từng cấp, từng ngành từ Trung ương đến địa phương để bảo đảm triển khai hiệu quả.

GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội, hệ thống chính sách đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế bạc, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Ảnh: PV

Già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế mới. Tuy nhiên, việc triển khai các chính sách hiện nay vẫn còn hạn chế, đòi hỏi phải nâng cao nhận thức và tạo sự đồng thuận từ các cấp, các ngành đến người dân.

Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, người cao tuổi là nguồn lực quốc gia quan trọng cần được khai thác hiệu quả. Từ thực tiễn, ông đề xuất ba vấn đề cần tập trung giải quyết.

Thứ nhất, phát huy hiệu quả nguồn lực người cao tuổi, trong bối cảnh nhiều người vẫn có khả năng và nhu cầu tiếp tục tham gia lao động, đóng góp cho xã hội.

Thứ hai, xác định người cao tuổi là trung tâm trong các chính sách an sinh, đặc biệt là chăm sóc sức khỏe, nhằm bảo đảm cuộc sống an toàn, chất lượng.

Thứ ba, hoàn thiện hệ thống chính sách để người cao tuổi thực sự được hưởng lợi từ thành quả phát triển, cả về vật chất và tinh thần, qua đó nâng cao vị thế của nhóm dân số này.

Trong thời gian tới, các chuyên gia cho rằng cần thống nhất tư duy phát triển kinh tế bạc theo hướng đồng bộ, hài hòa giữa các yếu tố kinh tế, chính trị và văn hóa; chuyển từ cách tiếp cận coi già hóa là gánh nặng sang tạo môi trường và cơ hội phát triển, gắn với các chiến lược quốc gia về người cao tuổi trong một tổng thể nhất quán.

Hà Lâm