Kinh tế Anh: Khởi sắc nhất thời và thách thức dài hạn

Người dân mua sắm tại một khu chợ ngoài trời ở London. Các chợ bình dân đang trở thành lựa chọn của nhiều hộ gia đình. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Nước Anh đón mùa Hè 2026 với những tín hiệu trái chiều. Tâm lý tiêu dùng vốn ảm đạm bấy lâu bỗng khởi sắc trở lại khi một Thủ tướng mới vừa bước vào Phố Downing, đội tuyển quốc gia giành vị trí thứ ba tại World Cup, và những tiếng súng ở Trung Đông tạm lắng.

Các chỉ số niềm tin của nền kinh tế Anh, lần đầu tiên sau một quãng dài, đồng loạt bật lên. Nhưng chính mùa Hè oi bức kỷ lục lại phơi bày một nghịch lý.

Ở một đất nước ôn đới nhiều mây, ít nắng, những ngày nắng ấm vốn là điều người dân mong đợi - nó kéo họ ra đường, tới các quán xá, điểm nghỉ dưỡng và trung tâm mua sắm, qua đó thổi sinh khí cho tiêu dùng.

Nhưng khi cái nắng vượt ngưỡng thông thường và lập kỷ lục như mùa Hè này, mặt thuận lợi ấy nhanh chóng nhường chỗ cho gánh nặng lên y tế, mùa màng và hạ tầng. Đằng sau bầu không khí tươi sáng ấy, câu hỏi mà giới phân tích đặt ra không phải là niềm lạc quan có thật hay không, mà là nó dựa trên nền tảng nào và sẽ trụ được bao lâu.

Những con số khả quan ban đầu

Bức tranh tiêu dùng của tháng Sáu vượt xa mọi dự báo. Cơ quan Thống kê Quốc gia (ONS) cho biết khối lượng hàng hóa bán lẻ đã tăng 1% so với tháng 5/2026, trong khi giới phân tích trước đó còn dự báo một mức giảm 0,3%. Tính chung trong quý II/2026, doanh số bán lẻ tăng 0,6% so với quý trước đó.

Tâm lý của người tiêu dùng cũng khởi sắc. Chỉ số niềm tin GfK tăng 6 điểm trong tháng Bảy - mức tăng theo tháng mạnh nhất kể từ tháng 11/2023. Về phía doanh nghiệp, chỉ số sản lượng tổng hợp PMI sơ bộ của S&P Global leo lên 52,1 điểm, mức cao nhất trong 3 tháng, từ 49,3 điểm của tháng Sáu. Theo giới chuyên môn, đà tăng này phần nhiều mang tính tâm lý và thời vụ. Ông Neil Bellamy, Giám đốc phụ trách nghiên cứu người tiêu dùng tại GfK, cho rằng cảm giác về một khởi đầu mới sau khi nước Anh có tân Thủ tướng đã lý giải một phần cú bật, bên cạnh hiệu ứng phấn khởi từ thành tích của đội tuyển Anh. Ông Chris Williamson, chuyên gia kinh tế trưởng về doanh nghiệp tại S&P Global Market Intelligence, cũng chỉ ra rằng đà phục hồi của khu vực dịch vụ được nâng đỡ bởi nhu cầu tăng trong ngành khách sạn - ăn uống, "được thúc đẩy nhờ thời tiết đẹp, World Cup và số kỳ nghỉ trong nước gia tăng". Nói cách khác, đây là những chất xúc tác nhất thời, chứ không phải sức bật đến từ nội lực sản xuất. Nắng nóng: động lực trước mắt, gánh nặng lâu dài

Điều đáng lưu tâm là chính kiểu thời tiết được viện dẫn như một động lực tiêu dùng ấy lại là chỉ dấu của một xu thế nóng lên với nhiều hệ lụy nặng nề. Bà Penny Endersby, Giám đốc điều hành Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office), nhận định: "Sẽ chẳng còn một mùa Hè bình thường nào nữa, bởi chúng ta đang ở trong một nền khí hậu biến đổi nhanh đến vậy". Cơ quan này dự báo đến giữa thế kỷ, nước Anh có thể phải hứng chịu những đợt nóng kéo dài nhiều ngày ở mức 40°C, với nhiệt độ chạm ngưỡng 45°C.

Các công viên ở London trở thành nơi "trú ẩn tự nhiên" trong thời gian Cơ quan khí tượng quốc gia Anh ban hành cảnh báo đỏ vì nắng nóng. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Cái giá của những đợt nắng nóng ấy hiện rõ trên ba mặt trận. Với hệ thống y tế và sức khỏe cộng đồng, các đợt nắng nóng gay gắt làm gia tăng gánh nặng bệnh tật và áp lực lên hệ thống chăm sóc - một chi phí xã hội mà những con số bán lẻ khả quan không phản ánh.

Với nông nghiệp, thời tiết cực đoan đi liền với nguy cơ mùa màng thất bát và biến động nguồn cung lương thực, tác động trực tiếp tới giá cả và đời sống. Còn với hạ tầng, bà Endersby cảnh báo rằng phần lớn hệ thống truyền tải điện của Anh được thiết kế "dư sức chịu lạnh nhưng thiếu sức chịu nóng", vốn dựng lên để chống chọi những mùa Đông băng giá của thập niên 1960 chứ không phải nhiều ngày liên tiếp quanh ngưỡng 40°C.

Như vậy, cùng một hiện tượng thời tiết vừa tạo hiệu ứng kích cầu ngắn hạn, vừa đặt ra bài toán chi phí thích ứng khổng lồ về dài hạn - một biến số sẽ ngày càng đè nặng lên ngân sách công, giá năng lượng và an ninh lương thực. Đó là lý do niềm lạc quan tiêu dùng của mùa Hè này cần được nhìn nhận hết sức thận trọng.

Cú hích nhất thời

Đáng chú ý, cuộc khảo sát GfK được tiến hành với hơn 2.000 người trong nửa đầu tháng Bảy - tức trước khi xung đột Mỹ - Iran leo thang trở lại. Bức tranh lạc quan ấy, vì thế, hình thành trước khi cơn gió ngược mạnh nhất ập tới.

Cơn gió ấy mang tên năng lượng. Đợt bùng phát mới trong cuộc xung đột Mỹ - Iran đã đẩy giá dầu lên sát ngưỡng 100 USD/thùng, kéo theo lo ngại lạm phát quay trở lại. Cùng lúc, các mức thuế quan mới của Mỹ tiếp tục phủ bóng bất định lên doanh nghiệp. Ông Rob Wood, chuyên gia kinh tế trưởng tại hãng tư vấn Pantheon Macroeconomics, cho rằng cú hích mà chính phủ mới mang lại sẽ bị thử thách bởi giá năng lượng cao hơn và sự bất định về thuế quan. Trong khi niềm tin khởi sắc, các số liệu thực về tăng trưởng vẫn èo uột. Kinh tế Anh chỉ tăng 0,1% trong tháng 5/2026, sau khi giảm 0,1% trong tháng Tư. Thị trường lao động cũng phát đi tín hiệu yếu: hai khảo sát doanh nghiệp của Ngân hàng Trung ương Anh cho thấy các nhà tuyển dụng dự kiến giữ nguyên hoặc cắt giảm nhân lực trong năm tới, trong khi một bộ phận người lao động phải xoay sang tự làm chủ hoặc nhận thêm những hợp đồng không quy định giờ làm cố định, bởi các vị trí chính thức không mang lại mức thu nhập thỏa đáng và sự ổn định lâu dài. Có một điểm sáng làm dịu áp lực: tỷ lệ lạm phát trong tháng Sáu đã hạ xuống còn 2,6%, thấp hơn dự kiến, nhờ giá xăng giảm và lạm phát thực phẩm chậm lại. Ngân hàng Trung ương Anh được giới phân tích dự đoán sẽ giữ nguyên lãi suất ở mức 3,75% trong kỳ họp tuần tới. Nhưng chặng đường phía sau tiềm ẩn một nghịch lý. Ông Thomas Pugh, chuyên gia kinh tế trưởng tại hãng kiểm toán RSM UK, cảnh báo rằng chính một nền kinh tế kiên cường hơn, khi đi cùng giá năng lượng cao hơn, lại làm tăng nguy cơ có thêm một đợt nâng lãi suất vào cuối năm.

Tân Thủ tướng Anh Andy Burnham trong bài phát biểu đầu tiên trước số 10 Phố Downing, London ngày 20/7/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Kỳ vọng vào chính phủ mới

Một phần đáng kể của làn sóng lạc quan gắn với sự thay đổi ở thượng tầng. Ông Andy Burnham nhậm chức Thủ tướng ngày 20/7, sau khi giành được sự ủng hộ của 94% nghị sĩ Công đảng. Ông định vị chính phủ của mình là "một chính phủ vì chi phí sinh hoạt", với những bước đi đầu tiên nhằm giảm gánh nặng cho người dân: cắt thuế giá trị gia tăng trên hóa đơn năng lượng từ 5% xuống bằng 0, và tái áp trần 2 bảng (2,67 USD) cho vé xe buýt trên toàn vùng England, ngoại trừ London - nơi giá vé vốn đã thấp hơn.

Ở đây, giới phân tích bày tỏ sự dè dặt. Nhiều nhà bình luận lưu ý rằng căn nguyên bào mòn mức sống của người Anh không phải giá danh nghĩa cao, mà là nhiều năm tiền lương thực tế giậm chân tại chỗ do năng suất tăng trưởng yếu. Vì thế, các biện pháp trợ giá ngắn hạn, dù xoa dịu tức thời, khó chạm tới gốc rễ đó. Một nền kinh tế ở ngã ba đường

Tổng hòa lại, kinh tế Anh ở mùa Hè 2026 hiện lên như một người mới qua cơn suy nhược kéo dài: sắc mặt đã tươi hơn, nhưng sức lực bên trong chưa hồi phục. Xu hướng cải thiện niềm tin là có thật, song lại dựa trên những trụ đỡ dễ lung lay - thời tiết, bóng đá, một quãng lặng địa chính trị và kỳ vọng vào chính phủ mới - trong khi các nền tảng thực về tăng trưởng, việc làm và năng suất vẫn chưa chuyển mình. Và ngay cả yếu tố thời tiết, nếu nhìn xa hơn nhịp tiêu dùng của một mùa, cũng nghiêng về phía rủi ro nhiều hơn là thuận lợi.

Hướng đi kinh tế của tân chính phủ, diễn biến giá năng lượng toàn cầu và lộ trình lãi suất của Ngân hàng Trung ương Anh trong những tháng cuối năm sẽ là những chỉ dấu đáng theo dõi, bởi chính những yếu tố này, chứ không phải một mùa Hè rực nắng, mới định đoạt liệu niềm lạc quan hôm nay có kịp bắt rễ thành một sự phục hồi thực chất hay không.

Hương Giang/vnanet.vn