Kinh nghiệm quốc tế gợi mở hướng đi cho hạ tầng năng lượng Việt Nam

Diễn đàn có sự tham gia của Liên doanh Vietsovpetro và sự đồng hành của Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP), Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo) - đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam).

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế tại diễn đàn, bà Deirdre Ní Fhallúin - Đại sứ Ireland tại Việt Nam cho biết, Trong những năm gần đây, Ireland đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là trong lĩnh vực điện gió. Năm 2025, các trang trại điện gió tại Ireland đã cung cấp một phần ba lượng điện tiêu thụ trên toàn đảo Ireland.

Các số liệu mới nhất cho thấy Cộng hòa Ireland hiện có hơn 5.000 MW công suất điện gió trên bờ đã được lắp đặt, trong đó có thêm 150 MW được đưa vào vận hành trong năm 2025. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn của Ireland trong xây dựng một hệ thống năng lượng vận hành bằng nguồn năng lượng sạch hơn và tiết kiệm hơn.

Theo bà Deirdre Ní Fhallúin, các nền kinh tế hiện đại đòi hỏi một hệ thống năng lượng có mức độ điện khí hóa cao hơn và hiệu quả hơn, vừa giúp giảm chi phí cho người tiêu dùng, vừa khuyến khích khai thác hiệu quả các mạng lưới truyền tải và phân phối điện. Điều này bao gồm việc thúc đẩy phát triển các trung tâm dữ liệu - một loại hạ tầng kỹ thuật số trọng yếu, giữ vai trò nền tảng đối với sự vận hành và phát triển của các nền kinh tế hiện đại.

Kinh nghiệm của Ireland đã thực hiện là lắp đặt khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông minh - tương đương với 80% hộ gia đình và cơ sở kinh doanh trên khắp cả nước. Nhờ các công tơ này, hệ thống điện có thể vận hành linh hoạt hơn thông qua việc áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng, theo dõi mức tiêu thụ điện chi tiết hơn, sử dụng điện hiệu quả hơn, khai thác tốt hơn các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, đồng thời hỗ trợ triển khai các dịch vụ đáp ứng nhu cầu điện năng trong tương lai.

Bà Deirdre Ní Fhallúin - Đại sứ Ireland tại Việt Nam chia sẻ tại sự kiện.

Công tơ điện thông minh giúp người dân lựa chọn thời điểm phù hợp nhất để sử dụng các thiết bị điện, qua đó giảm nhu cầu tiêu thụ điện và tiết kiệm chi phí, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm. Người tiêu dùng có thể được hưởng mức giá ưu đãi hơn vào những thời điểm sản lượng điện gió và điện mặt trời dồi dào.

đề cập đến kinh nghiệm của Ireland trong việc đáp ứng nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu theo hướng bền vững.

Một kinh nghiệm khác được Đại sứ Ireland đề cập đến là việc đáp ứng nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu theo hướng bền vững. Chính phủ Ireland nhận thức rõ rằng các trung tâm dữ liệu và mức tiêu thụ năng lượng của các cơ sở này cần phải được quản lý và hoạch định một cách bài bản. Chính vì vậy, Chính phủ Ireland đã ban hành Kế hoạch LEAP (Large Energy User Action - Kế hoạch hành động dành cho các đối tượng sử dụng năng lượng ở quy mô lớn).

Kế hoạch này định hướng việc triển khai mô hình phát triển dựa trên quy hoạch, theo đó các ngành sử dụng năng lượng ở quy mô lớn sẽ được bố trí tại những địa điểm có nguồn cung năng lượng tái tạo, trong các khu năng lượng xanh trên khắp cả nước.

Chia sẻ thêm những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, ông Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, giai đoạn 2025-2026 đang chứng kiến bước ngoặt của hệ thống năng lượng toàn cầu. Tăng trưởng kỷ lục của năng lượng tái tạo diễn ra song song với sự đứt gãy dòng vốn và xu hướng phân mảnh địa chính trị, buộc các quốc gia phải tìm điểm cân bằng giữa an ninh năng lượng, khả năng chi trả và tốc độ chuyển đổi xanh.

Theo ông Thọ, với mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong giai đoạn 2026-2030 và cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, hệ thống điện Việt Nam đang đối mặt với những thách thức rất lớn khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng. Trong đó, hạ tầng truyền tải trở thành điểm nghẽn nổi bật với tình trạng quá tải cục bộ thường xuyên tại miền Trung và miền Nam do tốc độ phát triển nguồn điện vượt xa tiến độ nâng cấp lưới điện. Tỷ lệ cắt giảm công suất (curtailment) ở mức cao gây lãng phí nguồn lực đầu tư, trong khi nguy cơ thiếu điện tại miền Bắc vẫn hiện hữu vào các tháng cao điểm nắng nóng.

Tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng. (Nguồn: bài trình bày của ông Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường)

Từ thực tiễn quốc tế, ông Thọ gợi mở một số bài học đáng chú ý. Đối với Trung Quốc, thành công đến từ việc làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng sạch, từ tinh chế khoáng sản, sản xuất tế bào quang điện đến chế tạo tua-bin gió, tận dụng quy mô thị trường năng lượng trị giá hàng trăm tỷ USD làm đòn bẩy để thúc đẩy nội địa hóa, yêu cầu chuyển giao công nghệ và thu hút các trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D) của các tập đoàn đa quốc gia.

Trong khi đó, bài học từ Chile cho thấy tầm quan trọng của việc hiện đại hóa lưới điện và nâng cao tính linh hoạt của hệ thống năng lượng. Quốc gia này ưu tiên phát triển lưới điện thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo phụ tải, đồng thời đẩy mạnh các giải pháp lưu trữ năng lượng như thủy điện tích năng, hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) và các nguồn điện khí linh hoạt. Việt Nam cũng cần thúc đẩy tích hợp BESS vào hệ thống điện theo lộ trình phù hợp.

Phương Thảo