Kiêng khem có làm 'đói' tế bào ung thư?

1. Một số quan niệm sai lầm

TS.BS. Bùi Thị Thúy, Phụ trách Khoa Khám tư vấn Dinh dưỡng Người lớn, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

- Làm 'đói' tế bào ung thư

Quan niệm phổ biến nhất ở người bệnh ung thư là phải "kiêng" thật nhiều để làm "đói" tế bào ung thư. Không ít người bệnh cắt hoàn toàn tinh bột, không ăn thịt cá, chỉ uống nước ép rau củ hoặc áp dụng các chế độ ăn thực dưỡng cực đoan với hy vọng khối u sẽ chậm phát triển.

Thực tế, tế bào ung thư cần năng lượng để phát triển, đặc biệt là glucose. Đồng thời, tất cả tế bào bình thường trong cơ thể cũng cần glucose để duy trì hoạt động sống, đặc biệt là não bộ, hệ thần kinh và hồng cầu. Vì vậy, việc nhịn ăn hoặc cắt hoàn toàn tinh bột không thể "bỏ đói" riêng tế bào ung thư.

Khi người bệnh ăn quá ít hoặc kiêng khem cực đoan, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái thiếu năng lượng, giảm miễn dịch và mất khối cơ nghiêm trọng. Trong khi đó, tế bào ung thư vẫn có thể sử dụng các nguồn năng lượng khác từ chính cơ thể người bệnh để tiếp tục phát triển.

- Chỉ uống nước ép hoặc ăn rau củ thay thế hoàn toàn bữa ăn

Nhiều người tin rằng nước ép giúp "thanh lọc cơ thể" hoặc "diệt tế bào ung thư tự nhiên". Tuy nhiên, nước ép không thể cung cấp đầy đủ protein, chất béo, vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Nếu kéo dài, chế độ ăn này có thể gây suy dinh dưỡng, thiếu máu, mệt mỏi và làm giảm khả năng đáp ứng điều trị. Ngoài ra, việc ăn quá ít protein do kiêng thịt, cá, trứng cũng khiến cơ thể mất cơ, giảm sức đề kháng và hồi phục chậm hơn sau hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật.

Người bệnh ung thư nên ăn các loại thực phẩm giàu đạm.

- Áp dụng chế độ ăn chưa được kiểm chứng

Trên mạng xã hội xuất hiện rất nhiều chế độ ăn được quảng cáo là có thể "chữa ung thư", "thải độc", "kiềm hóa cơ thể" hay "giết tế bào ung thư tự nhiên". Tuy nhiên, phần lớn các phương pháp này chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng. Một số chế độ ăn cực đoan còn có thể gây rối loạn điện giải, thiếu vi chất dinh dưỡng và khiến người bệnh phải ngừng điều trị do cơ thể quá suy yếu. Vì vậy, người bệnh cần thận trọng với các thông tin truyền miệng hoặc quảng cáo không được kiểm chứng.

2. Nguyên tắc lựa chọn thực phẩm cho người bệnhung thư

Chế độ ăn cho người bệnh ung thư cần ưu tiên tính đa dạng, cân đối và phù hợp với khả năng dung nạp của từng người bệnh.

Người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm giàu năng lượng và giàu proteinnhư cá, thịt nạc, trứng, sữa, sữa chua, phô mai, tôm, cua, đậu phụ và các loại đậu. Đây là những thực phẩm giúp duy trì khối cơ, hạn chế sụt cân và tăng khả năng hồi phục. Lượng protein phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, cần có sự tư vấn của chuyên khoa dinh dưỡng lâm sàng và bác sĩ điều trị.

Tinh bột vẫn là nguồn năng lượng quan trọng và không nên cắt bỏ hoàn toàn. Người bệnh nên ưu tiên các nguồn tinh bột lành mạnh như cơm, yến mạch, khoai lang, bánh mì nguyên cám hoặc ngũ cốc nguyên hạt.

Với vitamin, khoáng chất, nên lựa chọn đa dạng các loại rau củ có màu xanh đậm, vàng, đỏ như cải xanh, bí đỏ, cà rốt, cà chua, súp lơ, cam, bưởi hoặc đu đủ...

Bên cạnh đó, cần hạn chế các thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối, nhiều đường hoặc nhiều chất béo bão hòanhư xúc xích, thịt hun khói, đồ chiên rán, nước ngọt công nghiệp và rượu bia.

Đối với bệnh nhân chán ăn hoặc sụt cân nhiều, nên ưu tiên các món mềm, dễ ăn và giàu năng lượng như cháo thịt, súp, sữa, sinh tố, sữa chua hoặc các món hầm mềm. Người bệnh nên chia nhỏ thành 5–6 bữa/ngày thay vì cố gắng ăn nhiều trong một bữa.

Nếu người bệnh bị buồn nôn hoặc khó chịu sau hóa trị, nên chọn thực phẩm ít mùi, dễ tiêu như bánh mì, cháo, cơm mềm, khoai hoặc trái cây mềm. Có thể ăn nguội hoặc ấm nhẹ để giảm cảm giác buồn nôn. Đồng thời cần hạn chế đồ ăn quá nhiều dầu mỡ hoặc quá cay.

Người bệnh nên được tư vấn dinh dưỡng sớm, đặc biệt khi có các dấu hiệu như sụt cân nhanh, chán ăn kéo dài, nuốt khó, tiêu chảy hoặc mệt mỏi nhiều. Chuyên gia dinh dưỡng sẽ giúp xây dựng chế độ ăn phù hợp với từng loại ung thư, giai đoạn điều trị và tình trạng sức khỏe cụ thể.

Người bệnh nên hạn chế các thực phẩm nhiều dầu mỡ.

3.Thực đơn tham khảo (2.000 kcal)

TS.BS. Bùi Thị Thúy