Kiên trì theo đuổi chiến lược đào tạo con người

Chiến thắng này là quả ngọt đầu tiên trong năm 2026, được giới bóng chuyền gọi là thời điểm đánh dấu “cuộc chuyển mình lịch sử”, một phần trong những kế hoạch dài hạn được Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam nhiệm kỳ mới đặt ra, trong đó có việc thuê chuyên gia nước ngoài chất lượng cao cho bóng chuyền nam.

Tiếp nối bóng chuyền, là màn trình diễn thuyết phục của đội tuyển bóng đá Việt Nam tại vòng bảng ASEAN Cup 2026, giải đấu mà thầy trò HLV Kim Sang-sik đặt mục tiêu lần đầu bảo vệ thành công ngôi vô địch. Trong bối cảnh bóng đá Thái Lan, Indonesia gặp vấn đề về định hướng phát triển đẳng cấp quốc tế, đội tuyển Việt Nam vẫn đưa đội hình mạnh nhất đến ASEAN Cup, giúp đo lường chính xác quá trình chuyển đổi mà chúng ta đang theo đuổi. Đây là một cuộc chuyển đổi mang tính cách mạng, không chỉ về mặt con người mà còn về tư duy xây dựng lực lượng. Khi đội tuyển Việt Nam nâng tỷ số thành 2-0 trong trận gặp Indonesia vừa qua, đội hình chỉ có một cầu thủ nhập tịch và không còn thành viên nào thuộc lứa U23 lập kỳ tích Thường Châu năm 2018.

Trong khi những đối thủ như Indonesia hay Malaysia đang gặp khó khăn với những thử nghiệm nhập tịch ồ ạt, bóng đá Việt Nam vẫn đi theo con đường chính thống bằng cách sử dụng “bộ lọc” ở giải vô địch quốc gia. Từ việc đưa U21 dự ASIAD, đến việc chọn cầu thủ dựa trên phong độ ở giải nội địa, mở rộng cánh cửa trên đội tuyển quốc gia cho tất cả nhưng buộc từng cầu thủ cạnh tranh, tìm chỗ đứng. Tất cả không có ngoại lệ và đặc quyền.

Nhìn lại thành quả năm nay của bóng chuyền nam và bóng đá nam, điểm chung dễ nhận thấy là cả hai đều trải qua quá trình tái cấu trúc từ khâu con người. Không phải ngẫu nhiên mà lứa vận động viên (VĐV) hiện tại hội tụ được thể hình, tư duy chiến thuật và bản lĩnh thi đấu quốc tế - đó chính là sản phẩm của quá trình đầu tư có hệ thống. Thành công không đến từ may mắn của một giải đấu, mà từ lộ trình đã được vạch sẵn: xác định tiêu chí VĐV, xây dựng lứa kế cận, kiên nhẫn chờ đợi thời điểm hội tụ. Đó là bài học kinh điển của thể thao đỉnh cao: thành tích hôm nay luôn là hệ quả của quyết định 8-10 năm trước.

Ở chiều ngược lại, một nghịch lý đang tồn tại: rất nhiều môn thể thao cá nhân có truyền thống, hội đủ các điều kiện về phong trào, tiếp cận giới trẻ, tính chính danh, thành tích quốc tế như cầu lông, bóng bàn, xe đạp, thể dục dụng cụ… lại đang suy giảm về thành tích.

Điều này cho thấy sự thiếu vắng một chiến lược phát triển xuyên suốt, gắn kết giữa các cấp đào tạo, giữa địa phương và đội tuyển quốc gia. Khi không có một lộ trình dài hạn được thiết kế bài bản, mỗi thế hệ VĐV trở thành một phép thử đơn lẻ, thay vì một mắt xích trong chuỗi phát triển liên tục. Cho đến nay, ngoài điền kinh, các môn thể thao mang yếu tố cá nhân hoàn toàn không có kế hoạch công khai định hướng tầm nhìn 10-20 năm.

Trong bối cảnh thể thao Việt Nam chuyển sang đầu tư trọng điểm, hướng đến thành tích ASIAD, Olympic, thì với nhiều môn thể thao thành công phổ biến nhất vẫn là SEA Games với chu kỳ 2 năm. Khi mục tiêu ngắn hạn chi phối toàn bộ nguồn lực đầu tư, từng liên đoàn buộc phải ưu tiên thành tích trước mắt, thay vì đầu tư cho một lứa VĐV có thể chưa mang lại huy chương trong 2 năm tới, nhưng có thể đạt đỉnh cao ở ASIAD hay Olympic 10 năm sau. Bài học từ bóng đá hay bóng chuyền cho thấy, yếu tố căn cơ nhất để vươn tầm đẳng cấp vẫn là kiên trì theo đuổi chiến lược đào tạo con người.

YẾN PHƯƠNG