Kiến tạo thể chế phát triển và xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI có ý nghĩa rất quan trọng, nhằm thống nhất nhận thức, trách nhiệm và phương thức tổ chức thực hiện trong toàn bộ hệ thống các cơ quan tham gia công tác lập pháp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Theo Chủ tịch Quốc hội, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 19 về xây dựng pháp luật. Đây là lần đầu tiên Bộ Chính trị có kết luận riêng về lĩnh vực này. Đến nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Bộ Chính trị tiếp tục có kết luận về xây dựng pháp luật, thể hiện sự quan tâm đặc biệt đối với nhiệm vụ hoàn thiện thể chế.

Dẫn lại kết quả lập pháp của các khóa Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ: Quốc hội khóa XII thông qua 67 luật; Quốc hội khóa XIII thông qua 107 luật, trong đó có Hiến pháp năm 2013; Quốc hội khóa XIV thông qua 73 luật; Quốc hội khóa XV thông qua 151 luật, trong đó có việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 để phục vụ sắp xếp chính quyền hai cấp.

Theo Chủ tịch Quốc hội, khối lượng công tác lập pháp của Quốc hội khóa XV tăng gần gấp đôi so với một số nhiệm kỳ trước. Riêng năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 luật và nhiều nghị quyết quan trọng, góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thể chế, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an sinh xã hội.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, qua các kỳ Đại hội Đảng, chúng ta đều xác định những điểm nghẽn lớn của đất nước là thể chế, kết cấu hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực. Trong đó, tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là điều kiện tiên quyết để khơi thông nguồn lực, tạo động lực mới cho phát triển. Hai năm 2024-2025, Quốc hội đã tập trung cao độ cho công tác này, xây dựng, sửa đổi, bổ sung 127 luật, góp phần tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, củng cố hệ thống chính trị.

Đánh giá các ý kiến phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Quốc hội cho rằng các ý kiến đều thể hiện tinh thần trách nhiệm, tâm huyết, nhận thức rõ yêu cầu đổi mới công tác lập pháp trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

Quang cảnh Hội nghị

Chủ tịch Quốc hội cho biết, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI đặt ra khối lượng rất lớn với 192 nhiệm vụ xây dựng pháp luật. Trong đó, Chính phủ là cơ quan chủ trì phần lớn nhiệm vụ. Vì vậy, chất lượng của một đạo luật, tuổi thọ của luật phụ thuộc rất lớn vào khâu chuẩn bị ban đầu của Chính phủ, các bộ, ngành.

“Muốn luật có chất lượng, hồ sơ phải đầy đủ, thủ tục phải bảo đảm, tiến độ phải đúng và nội dung phải tốt. Khi đó, qua thẩm tra của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chất lượng dự án luật mới được bảo đảm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu mục tiêu thời gian tới là khắc phục triệt để những hạn chế của nhiệm kỳ trước; đồng thời tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức, cách thức thực hiện; ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo.

Theo Chủ tịch Quốc hội, toàn bộ quy trình lập pháp phải gắn với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng lồng ghép “lợi ích nhóm”, “lợi ích cục bộ”. Chủ tịch Quốc hội dẫn lại tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là: pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có, mà còn phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu, mà còn phải kiến tạo tương lai; không chỉ mở đường mà còn phải sửa đường.

Nhìn lại nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Chủ tịch Quốc hội khẳng định, hoạt động lập pháp đã đạt nhiều kết quả quan trọng, nổi bật là đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Việc thay đổi cách làm đã giúp Quốc hội xử lý được khối lượng công việc rất lớn. Nếu vẫn đưa nhiều nội dung nghị định, thông tư vào luật thì không thể hoàn thành khối lượng lớn như vậy.

Chủ tịch Quốc hội cũng đánh giá cao việc ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động của Quốc hội. Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu không có ứng dụng Quốc hội 2.0, không chuyển đổi số và không ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Quốc hội khó có thể hoàn thành khối lượng lập pháp rất lớn trong năm 2025.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế cần nghiêm túc khắc phục. Trong đó có tình trạng chuẩn bị một số dự án luật chậm tiến độ, dẫn tới phải xin lùi thời gian trình Quốc hội xem xét, thông qua. Một số dự án luật chuẩn bị chưa kỹ, luật mới ban hành đã phải sửa đổi. Bên cạnh đó, tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết vẫn kéo dài, làm giảm hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, cần chấm dứt tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư”. Tới đây, khi trình luật phải đồng thời chuẩn bị nghị định, thông tư để luật có thể đi vào cuộc sống ngay sau khi có hiệu lực.

“Nếu không khắc phục triệt để, đây sẽ tiếp tục là điểm nghẽn trong tổ chức thi hành pháp luật”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Quang cảnh Hội nghị

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, từ nay cho đến hết năm 2026 có 61 nhiệm vụ đã được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026; cùng với đó, có 39 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2027 để đưa vào Chương trình năm 2028; 26 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2028 để đưa vào Chương trình năm 2029; 14 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2029 để đưa vào Chương trình năm 2030.

Trên tinh thần đó, ngay sau Hội nghị này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan, bộ ngành khẩn trương hoàn thành việc xây dựng kế hoạch, phân công trách nhiệm và triển khai thực hiện ngay việc rà soát, nghiên cứu, thực hiện các nhiệm vụ theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 (phải hoàn thành trước ngày 30.6.2026). Cơ quan nào không hoàn thành sẽ phải kiểm điểm nghiêm túc.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quá trình chuẩn bị, trình các dự án luật. Các dự án luật trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trình Quốc hội phải do bộ trưởng, người đứng đầu cơ quan chịu trách nhiệm báo cáo, trừ trường hợp có Phó Thủ tướng tham dự và phát biểu thay. Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm trách nhiệm chính trị, trách nhiệm chuyên môn và chất lượng của dự án luật.

Chủ tịch Quốc hội tin tưởng, với tinh thần đổi mới, trách nhiệm cao của các cơ quan, tổ chức, trước hết là Chính phủ, cơ quan của Chính phủ, cơ quan của Quốc hội; sự vào cuộc quyết liệt, sự quyết tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các đồng chí lãnh đạo các ban, bộ, cơ quan, tổ chức; công tác xây dựng pháp luật sẽ đạt được nhiều kết quả tốt đẹp, góp phần tạo nên nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI là nhiệm kỳ của kiến tạo thể chế phát triển. Hướng tới kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước là thời điểm Việt Nam có được một hệ thống pháp luật chất lượng cao, đồng bộ, hiện đại, tiên tiến, tiệm cận các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, phù hợp sâu sắc với thực tiễn Việt Nam.

THU SÂM - XUÂN TRƯỜNG