Kiến tạo không gian an toàn, văn minh

Vì sao sau nhiều lần ra quân, kiểm tra, xử lý, “phố cà phê đường tàu” vẫn tồn tại và có sức hút với du khách? Liệu cấm, giải tỏa, ra quân xử lý có phải là cách duy nhất và tốt nhất để giải quyết vấn đề? Thực tế đang đòi hỏi câu trả lời sâu sắc, toàn diện hơn.

Như chúng ta đều biết, “phố cà phê đường tàu” không phải sản phẩm do một cơ quan quản lý du lịch quy hoạch và tạo dựng từ đầu. Nó hình thành tự phát từ đời sống của những khu dân cư gắn với đường sắt, rồi dần dần được du khách phát hiện, lan truyền trên mạng xã hội và trở thành một điểm đến đặc biệt của Hà Nội. Chính sự giao thoa giữa đường ray, phố cũ, những căn nhà nhỏ, quán cà phê và nhịp sống đô thị đã tạo nên một trải nghiệm mà không dễ tìm thấy ở nơi khác. Có thể nói, đây là một sản phẩm du lịch tự phát nhưng sức hấp dẫn của nó là có thật.

Chính vì thế, nếu chỉ nhìn “phố cà phê đường tàu” như một tập hợp những hành vi vi phạm để rồi tìm cách xóa bỏ bằng các biện pháp hành chính, có thể chúng ta mới chỉ xử lý phần ngọn. Đã đến lúc cần phân biệt rõ cái cần cấm với cái cần giữ. Trong đó, cần cấm tuyệt đối việc lấn chiếm hành lang an toàn đường sắt; việc để du khách ngồi trên hoặc quá sát đường ray; việc tổ chức chụp ảnh, quay phim trong điều kiện không bảo đảm an toàn... Và những thứ đáng giữ là không gian “phố đường sắt”, đời sống cộng đồng, câu chuyện lịch sử của đường sắt Hà Nội và những trải nghiệm văn hóa đặc sắc đã hình thành ở nơi đây.

Vì vậy, thay vì đặt vấn đề “cấm hay không cấm”, nên đặt vấn đề tìm kiếm giải pháp quản lý theo hướng kiến tạo tổ chức lại “phố cà phê đường tàu” thành một sản phẩm du lịch độc đáo, an toàn và văn minh hơn. Muốn vậy, trước hết, phải tổ chức lại không gian phát triển. Khu vực không bảo đảm hành lang an toàn đường sắt phải bị giải tỏa. Những khu vực đủ điều kiện kinh doanh, có thể được nghiên cứu tổ chức thành không gian dịch vụ, tham quan, trải nghiệm văn hóa với những quy định chặt chẽ về an toàn. Có thể xây dựng những tiêu chuẩn cụ thể đối với cơ sở kinh doanh, giới hạn khu vực và quy mô hoạt động, quy định về phòng ngừa rủi ro, biển báo, camera giám sát, lực lượng hướng dẫn và trách nhiệm của người kinh doanh đối với du khách. Khi đã cho phép khai thác, phải quản lý bằng tiêu chuẩn; khi không đáp ứng tiêu chuẩn thì kiên quyết xử lý.

Lời giải trên đây có điều kiện để triển khai thực hiện khi đầu năm 2026, Hà Nội đã đề nghị điều chỉnh tổ chức chạy tàu, theo đó tàu khách phía Nam dừng tại ga Hà Nội, tàu khách phía Bắc dừng tại ga Gia Lâm. Bộ Xây dựng sau đó đã thống nhất chủ trương giảm tần suất tàu khách, dừng tàu hàng trên đoạn Hà Nội - Gia Lâm và nghiên cứu bàn giao hạ tầng đường sắt cho Hà Nội chỉnh trang không gian. Nếu được triển khai đồng bộ, có thể thiết kế lại toàn bộ không gian lịch sử - văn hóa - du lịch gắn với đường sắt, thay vì tiếp tục xử lý từng quán cà phê, từng du khách, từng hành vi vi phạm.

Khi ấy, “cà phê đường tàu” có thể trở thành một mắt xích trong một hành trình lớn hơn, kết nối các giá trị của khu phố cổ, đường sắt, cầu Long Biên, các công trình và không gian lịch sử, văn hóa hai bên tuyến. Du khách vẫn được trải nghiệm một nét rất riêng của Hà Nội, nhưng trong một không gian được tổ chức, kiểm soát và bảo đảm an toàn. Đây là điều không chỉ người dân Thủ đô mà cả du khách mong chờ.

Minh Nguyệt