Kiểm toán nhà nước góp ý xây dựng cơ chế xử lý đối với các kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán không còn khả năng thực hiện

Kiểm toán viên KTNN trao đổi nghiệp vụ. Ảnh: Thùy Anh

Đề nghị rà soát lại số liệu cho khớp đúng

Công văn nêu rõ: Phúc đáp Công văn số 7340/BTC-NSNN ngày 01/6/2026 của Bộ Tài chính về việc tham gia ý kiến đối với Dự thảo Tờ trình Chính phủ xây dựng cơ chế xử lý chung đối với các kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán không còn khả năng thực hiện do cơ quan, đơn vị phá sản, giải thể hoặc cá nhân đã chết, mất hành vi dân sự hoặc các trường hợp bất khả kháng khác, KTNN có ý kiến như sau:

Về triển khai xây dựng, báo cáo cấp thẩm quyền cơ chế xử lý chung đối với các kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán không còn khả năng thực hiện, KTNN đề nghị Bộ Tài chính rà soát lại các số liệu: về truy thu thuế, các khoản thu nộp ngân sách nhà nước (NSNN) không còn khả năng thực hiện (khoảng 3,6 tỷ đồng) các kết luận, kiến nghị về chi NSNN (như thu hồi các khoản chi sai quy định, thu hồi tạm ứng hoặc giảm trừ thanh toán cho dự án) không có khả năng thực hiện (khoảng 58,2 tỷ đồng); nhóm kết luận, kiến nghị chưa thực hiện (khoảng 5.787,7 tỷ đồng) do vướng mắc cơ chế, chưa có văn bản hướng dẫn thực hiện, hoặc đơn vị, cá nhân đang gặp khó khăn...; nhóm kết luận, kiến nghị khác (khoảng 2.338,3 tỷ đồng) để khớp đúng với số liệu tại các Phụ lục số 01, 02, 03, 04 kèm Dự thảo Tờ trình, ngoài ra, bổ sung ghi chú số liệu tổng hợp tại thời điểm nào cho phù hợp.

Đồng thời, KTNN đề nghị điều chỉnh nội dung đánh giá về việc giải trình của các đơn vị từ “… đơn vị không thống nhất với kiến nghị KTNN, đã có văn bản giải trình nhưng chưa được chấp thuận…”thành“… đơn vị có văn bản ý kiến giải trình về kiến nghị của KTNN và KTNN đang phối hợp để xử lý theo quy định” cho phù hợp với thực tế.

Đề nghị thôi theo dõi kiến nghị chuyển nguồn, kết dư đối với địa phương thực hiện chậm trễ; kiểm điểm, xử lý trách nhiệm của cơ quan, đơn vị không thực hiện kịp thời

Về cơ chế xử lý chung đối với các kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán không còn khả năng thực hiện, Dự thảo Tờ trình Bộ Tài chính chỉ đưa ra 2 nhóm nội dung: "Các kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán truy thu nộp NSNN đối với các khoản thu về thuế và thu khác thuộc phạm vi quản lý của cơ quan thuế; các kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán thu nộp khác, giảm chi thu hồi nộp NSNN do chi sai quy định, giảm trừ thanh toán, thu hồi tạm ứng, ứng trước”.

KTNN đề nghị Bộ Tài chính bổ sung trường hợp “Kiến nghị (tăng/giảm chi chuyển nguồn, giảm/tăng kết dư; điều chỉnh tăng quyết toán chi đầu tư, giảm số quyết toán chi thường xuyên; ghi thu - ghi chi; chuyển quyết toán năm sau; điều chỉnh tăng, giảm trong hạch toán mục lục NSNN các lĩnh vực của chi thường xuyên do hạch toán nhầm nhưng không làm ảnh hưởng đến tổng chi thường xuyên và chi ngân sách địa phương) nhưng địa phương không thực hiện kịp thời, dẫn đến Báo cáo quyết toán ngân sách địa phương (NSĐP) năm kiểm toán và năm liền kề đã được Hội đồng nhân dân phê chuẩn và báo cáo quyết toán NSNN cũng đã được Quốc hội phê chuẩn nên không thực hiện được: KTNN thôi không theo dõi đối với kiến nghị này. Tuy nhiên, đề nghị địa phương xem xét, xử lý trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan trong việc không thực hiện kịp thời kiến nghị của KTNN” như KTNN đã đề nghị Bộ Tài chính tại Công văn số 325/KTNN-TH ngày 01/4/2025 và Công văn số 1703/KTNN-TH ngày 05/12/2025.

Kiểm toán viên KTNN trao đổi với đơn vị được kiểm toán. Ảnh: Thùy Anh

Kiến nghị Quốc hội cho phép không thực hiện thu hồi nộp NSNN… với cá nhân đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, các trường hợp bất khả kháng khác

Tại Dự thảo Tờ trình: “Về xử lý đối với các kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán truy thu nộp NSNN đối với các khoản thu về thuế và thu khác thuộc phạm vi quản lý của cơ quan thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế: Áp dụng theo quy định tại điểm a, b khoản 1 Điều 21 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đối với các kết luận, kiến nghị truy thu nộp NSNN nhưng không thực hiện được do cơ quan, đơn vị phá sản, giải thể đã thực hiện các khoản thanh toán theo quy định của pháp luật về phá sản, hoặc cá nhân đã chết, mất năng lực hành vi dân sự mà không có tài sản, bao gồm cả tài sản được thừa kế để thực hiện. Hồ sơ, thủ tục xử lý xóa nợ được thực hiện theo Luật Quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn”.

KTNN thống nhất việc xử lý theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đối với các kiến nghị kiểm toán truy thu nộp NSNN đối với các khoản thu về thuế và thu khác thuộc phạm vi quản lý của cơ quan thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế. Tuy nhiên, đểthống nhất với nội dung Quốc hội giao cho Chính phủ tại điểm b khoản 5 Điều 4 Nghị quyết số 223/2025/QH15 “Tiếp tục rà soát, tổng hợp đầy đủ thông tin, số liệu và chỉ đạo nghiên cứu, xây dựng cơ chế xử lý chung đối với các kết luận, kiến nghị kiểm toán không còn khả năng thực hiện do cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp phá sản, giải thể hoặc cá nhân đã chết, mất năng lực hành vi dân sự và các trường hợp bất khả kháng khác”, đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu bổ sung cụm từ “bất khả kháng khác” tại đoạn “... đối với các kết luận, kiến nghị truy thu nộp NSNN nhưng không thực hiện được do cơ quan, đơn vị phá sản, giải thể đã thực hiện các khoản thanh toán theo quy định của pháp luật về phá sản, hoặc cá nhân đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, trường hợp bất khả kháng khác mà không có tài sản, bao gồm cả tài sản được thừa kế để thực hiện”, đồng thời thuyết minh, làm rõ cơ chế xử lý đối với trường hợp này.

Với Dự thảo “Giao KTNN, Thanh tra Chính phủ rà soát, nghiên cứu trình cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung Luật KTNN, Luật Thanh tra Chính phủ quy định các cơ quan, đơn vị trên cơ sở xác định các kiến nghị, kết luận không còn khả năng thực hiện do phải thu hồi từ các đối tượng là cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đã phá sản, giải thể hoặc cá nhân đã chết, mất năng lực hành vi dân sự và các trường hợp bất khả kháng khác, báo cáo KTNN, Thanh tra xác nhận; trên cơ sở đó báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, theo hướng: Cho phép quyết toán, không thực hiện thu hồi nộp NSNN đối với các kiến nghị giảm chi NSNN do chi sai quy định, giảm trừ thanh toán, thu hồi tạm ứng, ứng trước nhưng không thực hiện được đối với các trường hợp cá nhân đã chết, cá nhân bị Tòa án tuyên bố là đã chết hoặc mất năng lực hành vi dân sự mà cá nhân đó không có tài sản (bao gồm cả tài sản được thừa kế); doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã bị Tòa án tuyên bố phá sản và đã thực hiện thanh toán các khoản nợ theo quy định của pháp luật về phục hồi, phá sản mà không còn tài sản.

Về nội dung này, theo KTNN, Điều 7 Luật KTNN năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2019) quy định: “Báo cáo kiểm toán của KTNN sau khi phát hành và công khai có giá trị bắt buộc phải thực hiện đối với đơn vị được kiểm toán về sai phạm trong việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công” và Điều 57 quy định về nghĩa vụ của đơn vị được kiểm toán phải: “Thực hiện đầy đủ, kịp thời kết luận, kiến nghị kiểm toán của KTNN về quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; thực hiện biện pháp để khắc phục yếu kém trong hoạt động của mình theo kết luận, kiến nghị của KTNN; báo cáo bằng văn bản về việc thực hiện kết luận, kiến nghị đó cho KTNN”. Do đó, Dự thảo Tờ trình có đề cập đến việc sửa đổi, bổ sung Luật KTNN để quy định xử lý các kiến nghị không thực hiện được do nguyên nhân bất khả kháng và việc giao KTNN xác nhận các trường hợp bất khả kháng khác là không phù hợp.

Ngoài ra, phúc đáp Công văn số 16825/BTC-NSNN ngày 28/10/2025 của Bộ Tài chính về đề nghị KTNN cho ý kiến về định hướng xử lý cơ chế xử lý chung đối với các kiến nghị kiểm toán không còn khả năng thực hiện do các trường hợp bất khả kháng, KTNN đã có Công văn số 1703/KTNN-TH ngày 05/12/2025 gửi Bộ Tài chính thống nhất với đề xuất của Bộ Tài chính về việc “Trình Quốc hội cho phép xóa, không thực hiện thu hồi đối với kiến nghị, kết luận thu hồi các khoản chi sai quy định, thu hồi tạm ứng hoặc giảm trừ thanh toán các dự án, không còn khả năng thực hiện do cơ quan, đơn vị phá sản, giải thể...)”.

Để xử lý kịp thời và thực hiện đúng, đầy đủ các nhiệm vụ được Quốc hội giao tại Nghị quyết số 132/2024/QH15, Nghị Quyết số 223/2025/QH15, KTNN đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu tham mưu Chính phủ đề xuất với Quốc hội đưa vào Nghị quyết phê chuẩn quyết toán NSNN năm 2025 tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI theo hướng “cho phép không thực hiện thu hồi nộp NSNN đối với các kiến nghị thu hồi, giảm chi NSNN, các kiến nghị giảm trừ thanh toán, giảm dự toán, thu hồi tạm ứng, ứng trước, kiến nghị khác nhưng không thực hiện được đối với các trường hợp: cá nhân đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, các trường hợp bất khả kháng khác mà cá nhân đó không có tài sản (bao gồm cả tài sản được thừa kế); cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã bị Tòa án tuyên bố phá sản, các trường hợp bất khả kháng khác và đã thực hiện thanh toán các khoản nợ theo quy định của pháp luật về phục hồi, phá sản mà không còn tài sản” mà không theo hướng sửa Luật KTNN như Dự thảo.

Đề nghị trường hợp không thể thực hiện kết luận, kiến nghị do nguyên nhân bất khả kháng, do sáp nhập chính quyền địa phương 2 cấp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xử lý

Tại Dự thảo Tờ trình:“Về xử lý đối với các kết luận, kiến nghị chưa thực hiện do sáp nhập chính quyền địa phương 02 cấp hoặc vướng mắc về cơ chế, thủ tục, căn cứ pháp lý, chưa có văn bản hướng dẫn thực hiện các kết luận, kiến nghị khác (đơn vị, cá nhân khó khăn chưa bố trí hoàn trả, đã thực hiện nộp NSNN nhưng chưa được ghi nhận…): giao KTNN, Thanh tra Chính phủ căn cứ chức năng nhiệm vụ được giao tiếp tục đôn đốc, kiểm tra các bộ, cơ quan trung ương, địa phương xác định chủ thể tiếp tục thực hiện kiến nghị. Đồng thời, có phương án xử lý theo quy định của pháp luật, không để tồn đọng kéo dài, thất thoát NSNN và thực hiện đúng quy định về chức năng, nhiệm vụ của mình trong quá trình công khai, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện cũng như giải quyết kiến nghị về nội dung trong kết luận, kiến nghị”.

Về nội dung này, KTNN đề nghị biên tập lại như sau: “Về xử lý đối với các kết luận, kiến nghị chưa thực hiện do sáp nhập chính quyền địa phương 02 cấp hoặc vướng mắc về cơ chế, thủ tục, căn cứ pháp lý, chưa có văn bản hướng dẫn thực hiện các kết luận, kiến nghị khác (đơn vị, cá nhân khó khăn chưa bố trí hoàn trả, đã thực hiện nộp NSNN nhưng chưa được ghi nhận,…): giao KTNN, Thanh tra Chính phủ căn cứ chức năng nhiệm vụ được giao tiếp tục phối hợp với các bộ, cơ quan trung ương, địa phương xác định chủ thể tiếp tục thực hiện kiến nghị và đôn đốc thực hiện, trường hợp không thể thực hiện do nguyên nhân bất khả kháng, báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xử lý”.

Đối với nội dung: “Trường hợp phải bố trí dự toán để quyết toán các khoản thu hồi nộp NSNN sau khi được KTNN, cơ quan Thanh tra xác nhận cơ quan, đơn vị thực hiện lập dự toán để trình cấp có thẩm quyền bố trí dự toán theo quy định của Luật NSNN”, KTNN đề nghị Bộ Tài chính làm rõ tại sao phải bố trí dự toán, lập dự toán để thu hồi nộp NSNN vì các kiến nghị này phát sinh khi đơn vị sử dụng kinh phí NSNN được cấp không đúng quy định (sử dụng vượt phương án tự chủ, sai định mức, sai chế độ, không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ, hồ sơ thanh quyết toán,…) do đó khi chi sai phải nộp trả NSNN để khắc phục hậu quả.

Đối với nội dung: “Căn cứ báo cáo và hồ sơ đề nghị của các cơ quan, đơn vị (đối tượng phải thực hiện kết luận, kiến nghị của kiểm toán, thanh tra), cơ quan KTNN, Thanh tra (chủ thể ra kết luận, kiến nghị) rà soát, xác nhận, đảm bảo đúng đối tượng”, KTNN đề nghị biên tập lại thành: “Cơ quan, tổ chức, đơn vị là đối tượng phải thực hiện kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán có trách nhiệm rà soát, lập hồ sơ đối với các kiến nghị không thực hiện được do nguyên nhân bất khả kháng và báo cáo cơ quan chủ quản cấp trên (bộ/ngành/địa phương/đơn vị chủ quản cấp trên) để cơ quan chủ quản cấp trên kiểm tra, rà soát, xác nhận và tổng hợp gửi KTNN để xử lý theo quy định (trong trường hợp đối tượng phải thực hiện kết luận thanh tra, kiến nghị kiểm toán không thể lập được hồ sơ thì cơ quan chủ quản cấp trên là bộ/ngành/địa phương/đơn vị có trách nhiệm lập hồ sơ, xác nhận và tổng hợp gửi KTNN). Cơ quan chủ quản cấp trên chịu trách nhiệm trước pháp luật các thông tin, tài liệu báo cáo KTNN”./.

THÙY ANH