Kiểm toán Nhà nước: Giữ đúng dòng chảy nguồn lực công

Thực hiện gần 4.000 cuộc kiểm toán

Tổng KTNN Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết, qua hơn 3 thập kỷ xây dựng và phát triển, KTNN đã từng bước khẳng định vị thế trong hệ thống chính trị; thực hiện gần 4.000 cuộc kiểm toán trên hầu hết lĩnh vực quản lý tài chính công, tài sản công, ngân sách nhà nước; đã triển khai thực hiện cả 3 loại hình kiểm toán (kiểm toán tài chính, kiểm toán hoạt động và kiểm toán tuân thủ).

Kết quả kiểm toán đã kiến nghị xử lý tài chính với quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng; phát hiện, đề xuất xử lý nhiều sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách; góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu về thông tin phục vụ hoạt động giám sát, hoàn thiện pháp luật và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước của Quốc hội và HĐND các cấp.

Kiểm toán viên của Kiểm toán Nhà nước kiểm tra, đánh giá chất lượng công trình thi công. Ảnh: MINH THÚY

Ý nghĩa của các kết quả đó không chỉ nằm ở số tiền kiến nghị xử lý hay số vụ việc được phát hiện, mà còn ở sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, đề cao trách nhiệm giải trình và kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt về cơ chế, chính sách. Từ đó khơi thông nguồn lực, tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch cho phát triển nền tài chính quốc gia an toàn, lành mạnh, hiệu quả và bền vững.

Theo Tổng KTNN Nguyễn Hữu Nghĩa, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thực hiện Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 với nhiều thay đổi quan trọng. Cùng với đó, nhiều chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước về đổi mới, phát triển kinh tế-xã hội theo hướng đột phá, cách mạng đang được triển khai quyết liệt, tạo động lực và xung lực mới cho phát triển nhanh, bền vững. Những yếu tố đó vừa mở ra yêu cầu mới, vừa đặt ra áp lực lớn hơn đối với việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ của ngành KTNN.

Kiểm toán viên của Kiểm toán Nhà nước kiểm tra, đánh giá chất lượng công trình thi công. Ảnh: MINH THÚY

Trong 6 tháng đầu năm 2026, dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, yêu cầu nhiệm vụ ngày càng nặng nề, toàn ngành đã nỗ lực triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp theo kế hoạch 6 tháng đầu năm và đạt được những kết quả rõ nét trên nhiều mặt công tác. Cụ thể, kế hoạch kiểm toán năm 2026 được triển khai đồng bộ, đúng lộ trình, với nhiều đổi mới so với các năm trước; các báo cáo kiểm toán đã ban hành bước đầu cho thấy sự chuyển biến về chất lượng; phương châm hành động “Độc lập, khách quan, thủ pháp, liêm chính, trách nhiệm, an toàn và uy tín” tiếp tục được quán triệt trong toàn ngành; nhiều văn bản lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Thường vụ Đảng ủy và lãnh đạo KTNN đã được ban hành kịp thời ngay từ đầu năm để định hướng thực hiện kế hoạch kiểm toán và các nhiệm vụ chính trị của toàn ngành.

Kiểm toán viên của Kiểm toán Nhà nước kiểm tra, đánh giá chất lượng công trình thi công. Ảnh: MINH THÚY

Bên cạnh đó, công tác kiểm soát chất lượng kiểm toán tiếp tục được tăng cường. Đến hết ngày 30-6, KTNN đã thực hiện giám sát 111 đoàn kiểm toán; triển khai 4 cuộc kiểm soát trực tiếp và 4 cuộc kiểm soát việc tổ chức kiểm soát chất lượng kiểm toán của các kiểm toán trưởng. Các đoàn kiểm toán đã thực hiện đầy đủ quy định và bám sát các hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ, hướng dẫn về mục tiêu, trọng yếu và nội dung kiểm toán chủ yếu. Nhiều đoàn kiểm toán có chất lượng phát hiện tốt, kiến nghị xử lý tài chính lớn, kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động kiểm toán tiếp tục được giữ vững. Đặc biệt, KTNN đã ban hành hệ thống chuẩn mực kiểm toán mới, hệ thống mẫu biểu kiểm toán và hướng dẫn khung kiểm toán đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư công đã hoàn thành, đưa vào khai thác sử dụng, góp phần từng bước nâng cao chất lượng kiểm toán hiệu quả đầu tư công.

Tạo ra nhiều giá trị cho nền kinh tế

Trao đổi với phóng viên, TS Tô Hoài Nam, Ủy viên Hội đồng quốc gia về phát triển bền vững, Phó chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) đánh giá: “Giá trị lớn nhất của KTNN trong giai đoạn hiện nay không chỉ nằm ở số chi phí, số tiền ngân sách, số tài sản kiến nghị xử lý mà còn ở việc hỗ trợ giúp cho mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng chỗ, đúng thời điểm và qua đó tạo ra nhiều giá trị cho nền kinh tế. Điều đó được thể hiện rõ ràng qua việc các kiến nghị của KTNN đã góp phần tích cực làm thay đổi, khắc phục một số bất cập trong thực tế, giảm thiểu sự lãng phí trong đầu tư công và điều này có ý nghĩa lâu dài với nền kinh tế Việt Nam. Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao thì KTNN dứt khoát phải trở thành một kênh cung cấp những bằng chứng khách quan nhất về tình hình sử dụng ngân sách, sử dụng nguồn lực của đất nước để tham mưu cho Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan quản lý khác trong thực thi, hoàn thiện chính sách nhằm góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công, sử dụng tối ưu nguồn lực của quốc gia".

Hoạt động nghiệp vụ của các kiểm toán viên thuộc Kiểm toán Nhà nước. Ảnh: MINH THÚY

“Để làm được điều đó thì trước tiên phải ưu tiên kiểm toán các chương trình, dự án sử dụng nguồn đầu tư công lớn bởi những chương trình, dự án đó thường có sự tác động lan tỏa đến tăng trưởng kinh tế rất lớn. Các ý kiến của KTNN rất quan trọng bởi mang tính khách quan, độc lập. Do vậy cần nâng cao chất lượng các báo cáo kiểm toán theo hướng tập trung tháo gỡ những bất cập về cơ chế, chính sách cũng như việc phòng ngừa sai phạm từ gốc của vấn đề nhằm tạo ra một môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, thuận lợi. Qua đó góp phần tích cực nâng cao chất lượng quản trị quốc gia”, TS Tô Hoài Nam lưu ý.

Hoạt động nghiệp vụ của các kiểm toán viên thuộc Kiểm toán Nhà nước. Ảnh: MINH THÚY

Nhằm thực hiện sứ mệnh bảo vệ nguồn lực, kỷ luật và niềm tin phát triển quốc gia, Tổng KTNN Nguyễn Hữu Nghĩa khẳng định, KTNN sẽ tập trung xây dựng và triển khai 6 trụ cột chiến lược mang tính nền tảng: Một là, xây dựng KTNN liêm chính, bản lĩnh, đoàn kết và chuyên nghiệp. Liêm chính là giá trị cốt lõi, là điều kiện tiên quyết để cơ quan kiểm toán thực hiện vai trò kiểm soát quyền lực và bảo vệ nguồn lực công. Hai là, hoàn thiện thể chế, định hướng chiến lược kiểm toán hướng tới tầm nhìn năm 2045. Hệ thống pháp luật, chuẩn mực, quy trình kiểm toán cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện theo hướng hiện đại, đồng bộ, phù hợp với yêu cầu phát triển mới và thông lệ quốc tế.

Ba là, đổi mới phương thức hoạt động theo hướng kiểm toán, giám sát từ sớm, từ xa và dựa trên quản trị rủi ro. Kiểm toán cần tăng cường năng lực cảnh báo, phòng ngừa, kiến nghị chính sách, chủ động phát hiện nguy cơ thất thoát, lãng phí ngay từ khi mới hình thành. Bốn là, tập trung nguồn lực kiểm toán vào các lĩnh vực trọng yếu, các dự án quan trọng quốc gia. Năm là, tiên phong chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị và hoạt động kiểm toán, tạo sức mạnh tương lai của KTNN. Sáu là, xây dựng đội ngũ kiểm toán viên theo chuẩn mực “Đức-Tâm-Tầm-Tài”. Kiểm toán viên trong thời đại mới không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải có tư duy phát triển, năng lực công nghệ, khả năng hội nhập quốc tế, bản lĩnh nghề nghiệp và khát vọng phụng sự đất nước.

NGUYỄN ANH VIỆT