Kiểm soát quyền lực - 'then chốt của then chốt' trong phòng, chống tham nhũng

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 diễn ra mới đây, một hệ thống quan điểm, cơ chế và công cụ kiểm soát quyền lực ngày càng hoàn chỉnh đã được xác lập rõ nét với điểm nhấn xuyên suốt là quyền lực phải được “nhốt trong lồng cơ chế”.

Điểm đáng chú ý trước hết là Trung ương đã tiếp cận vấn đề kiểm soát quyền lực một cách toàn diện, không còn dừng lại ở nguyên tắc chung chung mà đã cụ thể hóa thành năm lĩnh vực trọng yếu: Trong công tác cán bộ; trong công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng, thanh tra, kiểm toán; trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; trong công tác xây dựng pháp luật; trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công. Đây chính là những “điểm nóng quyền lực”, nơi nếu không kiểm soát chặt chẽ sẽ dễ phát sinh lạm quyền, tham nhũng, lợi ích nhóm. Việc thiết lập các quy định riêng cho từng lĩnh vực cho thấy tư duy kiểm soát quyền lực đã chuyển từ khái quát chung chung sang “trúng và đúng”, từ phòng ngừa chung sang kiểm soát có trọng tâm, trọng điểm.

Từ các chuyên đề, có thể thấy một nguyên tắc xuyên suốt được nhấn mạnh: Kiểm soát quyền lực không phải là hậu kiểm mà phải là tiền kiểm và trung kiểm. Tức kiểm soát ngay từ khi quyền lực được hình thành, trong suốt quá trình vận hành và trước khi sai phạm xảy ra. Đây là bước chuyển quan trọng, thể hiện rõ qua yêu cầu tăng cường giám sát thường xuyên, giám sát từ sớm, từ xa, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro tham nhũng mà còn góp phần xây dựng một nền quản trị chủ động, phòng ngừa.

Một điểm nhấn khác là việc khẳng định nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Trong bối cảnh quyền lực luôn gắn với trách nhiệm, việc xử lý nghiêm minh mọi vi phạm, bất kể vị trí, chức vụ, đã trở thành thông điệp mạnh mẽ củng cố niềm tin của nhân dân. Tuy nhiên, điều đáng nói là cùng với xử lý sai phạm, các chuyên đề cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đây là sự cân bằng cần thiết giữa siết chặt kỷ luật và khuyến khích đổi mới, tránh tâm lý sợ sai, né trách nhiệm trong đội ngũ cán bộ.

Cơ chế kiểm soát quyền lực cũng được thiết kế theo hướng ngày càng hiện đại và liên thông. Nếu trước đây kiểm tra, giám sát chủ yếu dựa vào hồ sơ, báo cáo thì nay đã chuyển mạnh sang quản lý và giám sát trên dữ liệu. Việc kết nối các cơ sở dữ liệu về tài sản, ngân hàng, đất đai, thuế… cùng với các biện pháp như ghi âm, ghi hình, phong tỏa tài khoản cho thấy kiểm soát quyền lực đang được số hóa. Tạo ra khả năng phát hiện sai phạm nhanh hơn, chính xác hơn. Đây là bước tiến phù hợp với xu thế quản trị hiện đại, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Không thể không nhắc đến vai trò của công tác kiểm tra, giám sát được xác định là “tai mắt” của Đảng và là công cụ trực tiếp để kiểm soát quyền lực. Các chuyên đề đều thống nhất quan điểm kiểm tra, giám sát không phải là nhiệm vụ riêng của ủy ban kiểm tra mà là trách nhiệm của toàn Đảng, của mỗi tổ chức Đảng và từng đảng viên. Việc đề cao tự kiểm tra, tự giám sát ngay từ chi bộ, “tế bào” của Đảng cho thấy một cách tiếp cận từ gốc, nơi mọi biểu hiện lệch lạc có thể được phát hiện sớm nhất.

Cơ chế phối hợp liên ngành giữa kiểm tra Đảng với thanh tra, kiểm toán, công an, viện kiểm sát, tòa án… cũng được nhấn mạnh như một giải pháp quan trọng để kiểm soát quyền lực hiệu quả. Sự phối hợp này không chỉ giúp tránh chồng chéo mà còn tạo ra hệ thống giám sát đa chiều, hạn chế tình trạng khoảng trống quyền lực hoặc vừa đá bóng vừa thổi còi.

Một điểm mới có ý nghĩa chiến lược là việc gắn kiểm soát quyền lực với xây dựng văn hóa liêm chính và hoàn thiện thể chế. Phòng, chống tham nhũng không chỉ là xử lý vi phạm mà còn là xây dựng môi trường để “không thể tham nhũng”, “không dám tham nhũng” và tiến tới “không cần tham nhũng”. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao đời sống cán bộ, tăng cường minh bạch, kiểm soát tài sản, thu nhập… vốn là những yếu tố nền tảng để phòng ngừa từ gốc.

Nhìn tổng thể, năm chuyên đề tại hội nghị đã phác họa một bức tranh rõ nét về hệ thống kiểm soát quyền lực trong giai đoạn mới, toàn diện hơn, chặt chẽ hơn và hiện đại hơn. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở việc ban hành quy định mà ở khâu tổ chức thực hiện. Làm thế nào để các nguyên tắc “không vùng cấm”, “giám sát từ sớm”, “minh bạch, giải trình” thực sự đi vào cuộc sống, trở thành thói quen trong hoạt động của bộ máy đó mới là thước đo hiệu quả.

Kiểm soát quyền lực, suy cho cùng không chỉ là yêu cầu của công tác phòng, chống tham nhũng, xây dựng bộ máy liêm chính, mà còn là điều kiện tiên quyết để phát triển đất nước bền vững. Khi quyền lực được kiểm soát tốt, nguồn lực sẽ được sử dụng hiệu quả, niềm tin xã hội được củng cố và khát vọng phát triển sẽ có nền tảng vững chắc để hiện thực hóa. Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, với những nội dung được quán triệt sâu sắc, đã đặt thêm một viên gạch quan trọng trên con đường đó. Nói như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là: “Nhiệm vụ của chúng ta hiện nay là làm và làm đúng, làm quyết liệt, hiệu quả”.

LÊ PHI