Kiểm soát an toàn thực phẩm tại chợ truyền thống

Hoàn thiện hệ thống chợ dân sinh

Chợ truyền thống từ lâu đã trở thành nét văn hóa và là nơi cung ứng lương thực, thực phẩm thiết yếu hằng ngày cho phần lớn người dân. Theo thống kê, tỉnh Lào Cai hiện có 159 chợ, gồm 01 chợ hạng I, 14 chợ hạng II và 143 chợ hạng III. Với quy mô như vậy, việc quy hoạch và sắp xếp không gian kinh doanh là yếu tố đầu tiên cần được chuẩn hóa.

Chợ truyền thống đáp ứng nhu cầu thực phẩm của phần lớn người dân.

Thực tế cho thấy, tại các chợ lớn ở khu vực trung tâm, việc bố trí khu vực kinh doanh riêng cho từng nhóm hàng - từ thịt, cá, rau, củ, quả tươi sống đến thực phẩm chế biến, bao gói sẵn - đã phát huy hiệu quả, góp phần hạn chế nguy cơ ô nhiễm chéo giữa các loại thực phẩm.

Bà Lã Thị Minh, xã Thác Bà cho biết: "Tôi thường xuyên đi chợ nên rất quan tâm đến chất lượng thực phẩm. Hàng hóa ở đây khá đa dạng, vừa do người dân địa phương sản xuất, vừa được tiểu thương nhập từ nhiều nơi. Khi mua thực phẩm, tôi luôn ưu tiên lựa chọn những sản phẩm tươi ngon, có nguồn gốc rõ ràng theo khuyến cáo của cơ quan chức năng để bảo đảm sức khỏe cho gia đình".

Thời gian qua, công tác thanh tra, kiểm tra về an toàn thực phẩm được triển khai đồng bộ trên địa bàn tỉnh, trong đó có hệ thống chợ truyền thống. Qua kiểm tra, đa số cơ sở, hộ kinh doanh tại khu vực trung tâm đã có chuyển biến tích cực, chủ động chấp hành các quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm.

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều địa phương tiếp tục tăng cường các giải pháp quản lý chợ. Trên địa bàn xã Yên Bình hiện có 02 chợ với 100% hộ kinh doanh thực phẩm đã ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm và tham gia thực hiện các tiêu chí của mô hình chợ an toàn thực phẩm.

Đồng chí Nguyễn Tuấn Anh - Phó Chủ tịch UBND xã Yên Bình cho biết: "Thời gian qua, xã tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm xây dựng và duy trì mô hình chợ an toàn thực phẩm. Địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho các hộ kinh doanh về các quy định của pháp luật trong lĩnh vực an toàn thực phẩm; tổ chức ký cam kết kinh doanh thực phẩm an toàn, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Đồng thời, xã thường xuyên phối hợp với các cơ quan chuyên môn kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định về an toàn thực phẩm. Nhờ đó, chất lượng thực phẩm tại chợ từng bước được kiểm soát tốt hơn, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và nâng cao ý thức trách nhiệm của các tiểu thương".

Những thách thức còn tồn tại

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý an toàn thực phẩm tại các chợ dân sinh, chợ phiên vùng cao và khu vực nông thôn vẫn còn nhiều khó khăn. Tình trạng kinh doanh thực phẩm chế biến sẵn không rõ nguồn gốc, xuất xứ, điều kiện bảo quản chưa bảo đảm vẫn còn diễn ra. Do hàng hóa bày bán tại các chợ rất đa dạng nên việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng, nhất là đối với nông sản, gặp không ít khó khăn.

Thực phẩm đã qua chế biến không được che đậy tại các chợ truyền thống.

Đáng lo ngại, tại một số chợ vẫn còn tình trạng thực phẩm đã qua chế biến không được che đậy. Nhiều gian hàng có diện tích nhỏ hẹp; trang thiết bị, dụng cụ và giá kệ bày bán thực phẩm chưa đáp ứng yêu cầu vệ sinh, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Một trở ngại khác đến từ thói quen tiêu dùng của một bộ phận người dân. Việc lựa chọn các sản phẩm giá rẻ, không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc chưa bảo đảm điều kiện vệ sinh vẫn còn khá phổ biến. Tâm lý này không chỉ làm gia tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm, ngộ độc mà còn gây khó khăn cho công tác quản lý của cơ quan chức năng.

Bên cạnh đó, nguồn kinh phí và hệ thống trang thiết bị phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, kiểm nghiệm tại chỗ còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả phát hiện, ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm chất lượng.

Giải quyết tận gốc vấn đề

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát an toàn thực phẩm tại các chợ truyền thống, việc nâng cao nhận thức của tiểu thương và người tiêu dùng được xem là giải pháp mang lại hiệu quả bền vững.

Bà Trần Thị Liên, tiểu thương tại chợ Yên Thịnh chia sẻ: "Tôi luôn ý thức việc buôn bán thực phẩm phải bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Làm tốt điều đó không chỉ bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn tạo uy tín với khách hàng và chính bản thân người kinh doanh".

Cùng với đó, các ban quản lý, tổ quản lý chợ cần tăng cường quản lý, yêu cầu các hộ kinh doanh tham gia tập huấn kiến thức về an toàn thực phẩm. Hoạt động thanh tra, kiểm tra liên ngành cần được thực hiện thường xuyên, đột xuất, tập trung vào nhóm thực phẩm tươi sống để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Yên Bình trao đổi cùng các tiểu thương về công tác đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

Song song với công tác quản lý, việc tuyên truyền cần tiếp tục được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về quyền lợi của mình cũng như những nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Về lâu dài, việc đầu tư nâng cấp hạ tầng kỹ thuật tại các chợ đã xuống cấp, đặc biệt là chợ đầu mối và chợ khu vực nông thôn, là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư trang thiết bị kiểm nghiệm, phân tích mẫu và đào tạo nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở nhằm kịp thời phát hiện độc tố, dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật hay các chất cấm độc hại.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường minh bạch thông tin về nguồn gốc nông, lâm, thủy sản. Vừa qua, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Kế hoạch số 169/KH-UBND về triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Kế hoạch nhằm kịp thời phát hiện các vi phạm trong sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ nông, lâm, thủy sản, góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm. Đến năm 2035, tỉnh đặt mục tiêu 100% sản phẩm nông, lâm, thủy sản chủ lực và sản phẩm OCOP áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Bảo đảm an toàn thực phẩm tại các chợ truyền thống không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn cần sự chung tay của tiểu thương và người tiêu dùng. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, công tác quản lý an toàn thực phẩm sẽ ngày càng hiệu quả, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh văn minh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao niềm tin của người tiêu dùng.

Bùi Hồng Khanh