Kích hoạt 'siêu ngân sách' 95.000 tỉ cho KH-CN năm 2026: Làm sao để tiếp cận?

Tăng trưởng ngân sách thần tốc

Tại phiên họp thứ 5 của Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KH-CN, ĐMST và CĐS) vào cuối năm 2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chính thức công bố con số dự kiến 95.000 tỉ đồng cho năm 2026.

Sự tăng trưởng thần tốc có thể thấy rõ: Năm 2025, ngân sách bổ sung khoảng 25.000 tỉ đồng. Bước sang 2026, con số này tăng gần 4 lần. Đây là lần đầu tiên Việt Nam tiệm cận và hiện thực hóa mục tiêu dành ít nhất 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho KH-CN, thậm chí đạt mức 3% theo kế hoạch hành động mới.

Quyết định dành 95.000 tỉ đồng ngân sách cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2026 không chỉ là một con số kỷ lục, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam.

Để nguồn lực khổng lồ này thực sự thấm sâu và tạo ra đột phá, quy trình tiếp cận và đăng ký đang được đơn giản hóa tối đa thông qua nền tảng số. Những "mũi nhọn" được ưu tiên rót vốn bao gồm:

Hạ tầng số chiến lược: Xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia, mạng lưới 5G toàn quốc và hạ tầng vệ tinh (Starlink).

Công nghệ lõi: Trí tuệ nhân tạo (AI), chip bán dẫn, công nghệ sinh học và năng lượng xanh.

Đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp: Hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số vươn ra thị trường quốc tế.

Dữ liệu: Hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia theo tiêu chí "Đúng - Đủ - Sạch - Sống".

Quyết định dành 95.000 tỉ đồng ngân sách cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2026 là thông điệp mạnh mẽ về việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Ảnh minh họa.

Một trong những lý do khiến gói ngân sách này được kỳ vọng sẽ giải ngân hiệu quả hơn các năm trước chính là sự ra đời của Nghị định 265/2025/NĐ-CP. Đây được coi là "luồng gió mới" thay đổi hoàn toàn tư duy quản lý tài chính trong khoa học.

Với Nghị định này thì thay vì cơ chế "mua đứt bán đoạn" khắt khe, nhà nước chấp nhận xác suất thất bại trong các nghiên cứu mang tính khai phá, giảm thiểu thủ tục hóa đơn, chứng từ vụn vặt, tập trung vào chất lượng đầu ra. Chủ đầu tư được tự quyết định nhiều hạng mục để đảm bảo tiến độ, áp dụng hình thức chỉ định thầu cho các gói thầu cấp bách.

Hướng dẫn chi tiết thủ tục đăng ký và xét tuyển

Để tiếp cận nguồn vốn này, các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cần nắm vững quy trình tuyển chọn nhiệm vụ KH-CN cấp quốc gia. Đối tượng tham gia là các tổ chức như: Các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ có năng lực. Các cá nhân là các nhà khoa học, chuyên gia có chuyên môn phù hợp với nhiệm vụ đặt hàng.

Bước 1: Theo dõi danh mục đặt hàng Bộ KH-CN và các Bộ ngành liên quan sẽ công bố danh mục các nhiệm vụ (đề tài, dự án) cần thực hiện trên cổng thông tin điện tử. Bạn cần xác định thế mạnh của mình phù hợp với nhiệm vụ nào.

Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ (Theo Thông tư 15/2022/TT-BKHCN) bao gồm: Bản thuyết minh nhiệm vụ KH-CN (Mô tả giải pháp, tính mới, lộ trình); Dự toán kinh phí chi tiết; Hồ sơ năng lực của tổ chức chủ trì và các cá nhân tham gia; Các văn bản cam kết phối hợp (nếu có).

Bước 3: Nộp hồ sơ. Hiện nay, việc nộp hồ sơ được thực hiện song song. Bản giấy gửi về cơ quan chủ quản (Ví dụ: Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia hoặc các Cục, Vụ thuộc Bộ KH-CN). Bản điện tử là bước quan trọng nhất trong chiến dịch chuyển đổi số 2026.

Với đăng ký trực tuyến, Chính phủ đang đẩy mạnh tinh thần "kiến tạo phát triển", chuyển từ thụ động chờ hồ sơ sang chủ động phục vụ. Việc đăng ký hiện nay được tích hợp sâu rộng. Theo đó, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân sẽ đăng ký qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia: dichvucong.gov.vn; Cổng thông tin trực tuyến của Bộ KH-CN: most.gov.vn; Hệ thống Quản lý nhiệm vụ KH-CN quốc gia. Quy trình 4 bước đăng ký online, bao gồm:

Bước 1: Đăng nhập/đăng ký sử dụng tài khoản định danh điện tử doanh nghiệp hoặc cá nhân (VNeID).

Bước 2: Chọn dịch vụ. Tìm kiếm dịch vụ "Đăng ký tuyển chọn, giao trực tiếp tổ chức và cá nhân thực hiện nhiệm vụ KH-CN cấp quốc gia".

Bước 3: Tải lên hồ sơ số. Toàn bộ văn bản thuyết minh, dự toán phải được ký số. Hệ thống không chấp nhận các bản quét thiếu chữ ký số hợp lệ.

Bước 4: Theo dõi tiến độ. Hệ thống sẽ cấp mã số hồ sơ. Người đăng ký có thể theo dõi trực tiếp trạng thái: Đang thẩm định - Đang họp hội đồng - Chờ phê duyệt theo thời gian thực.

Thời hạn tiếp nhận hồ sơ thường chỉ kéo dài 30 ngày kể từ ngày thông báo. Do đó, việc chuẩn bị dữ liệu số sẵn sàng trên hệ thống là yếu tố sống còn.

Muốn hấp thụ ngân sách, phải có năng lực

95.000 tỉ đồng là một con số khổng lồ. Thứ trưởng Bộ KH-CN Bùi Hoàng Phương từng nhấn mạnh: "Không thể cấp tiền mà không biết tiêu gì".

Thách thức lớn nhất không nằm ở chỗ có tiền hay không, mà nằm ở năng lực hấp thụ. Các doanh nghiệp và viện nghiên cứu cần nâng cao năng lực quản trị dự án theo tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng mạng lưới liên kết giữa "Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp", minh bạch hóa việc sử dụng ngân sách để tránh các sai phạm về tài chính...

Gói ngân sách 95.000 tỉ đồng của năm 2026 chính là bệ phóng để Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình thông qua con đường công nghệ. Đối với các nhà khoa học và doanh nghiệp, đây là cơ hội "ngàn năm có một" để hiện thực hóa những ý tưởng táo bạo nhất với sự đồng hành tài chính vững chắc từ Chính phủ.

Việc làm chủ các thủ tục đăng ký trực tuyến và hiểu rõ cơ chế mới của Nghị định 265 sẽ giúp các đơn vị đi nhanh hơn, xa hơn trong cuộc đua chuyển đổi số toàn cầu.

Tuyết Nhung