Khuyến công quốc gia đổi mới mạnh mẽ: Hướng tới hỗ trợ theo chuỗi, chuyển đổi số và phát triển xanh

Xây dựng khung pháp lý mới cho hoạt động khuyến công quốc gia

Sau hơn một thập kỷ thực hiện các quy định hiện hành, Bộ Công Thương đang xây dựng một khuôn khổ pháp lý mới cho hoạt động khuyến công quốc gia thông qua dự thảo Thông tư quy định về xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và quản lý kinh phí khuyến công quốc gia.

Đáng chú ý, dự thảo sẽ thay thế đồng thời nhiều văn bản đã được áp dụng trong nhiều năm qua gồm Thông tư số 46/2012/TT-BCT, Thông tư số 36/2013/TT-BCT cùng các thông tư sửa đổi, bổ sung liên quan. Điều này cho thấy quyết tâm đổi mới toàn diện cơ chế quản lý khuyến công nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Bối cảnh xây dựng dự thảo cũng có nhiều thay đổi so với trước đây khi các mục tiêu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đang trở thành yêu cầu xuyên suốt trong các chính sách phát triển công nghiệp.

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào hỗ trợ sản xuất, dự thảo lần này hướng đến việc nâng cao chất lượng quản lý, tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước và tạo động lực phát triển dài hạn cho khu vực công nghiệp nông thôn.

Từ hỗ trợ đơn lẻ sang hỗ trợ theo chuỗi ngành hàng

Một trong những điểm mới nổi bật nhất của dự thảo là việc hình thành cơ chế “đề án khuyến công quốc gia điểm”.

Theo quy định, đề án điểm được xây dựng đối với các ngành nghề sản xuất có tiềm năng, lợi thế cạnh tranh của quốc gia, vùng hoặc địa phương; có từ hai nội dung hoạt động khuyến công và từ hai đối tượng thụ hưởng trở lên; thời gian thực hiện kéo dài từ hai đến ba năm.

Khác với cách hỗ trợ từng cơ sở hoặc từng hoạt động riêng lẻ trước đây, đề án điểm được thiết kế theo hướng liên kết nhiều nội dung hỗ trợ nhằm tạo tác động tổng thể đối với một ngành hàng hoặc một khu vực sản xuất.

Hoạt động hỗ trợ ứng dụng máy móc thiết bị tiên tiến tại cơ sở công nghiệp nông thôn được xác định là một trong những nội dung trọng tâm của chính sách khuyến công giai đoạn mới.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy khuyến công. Thay vì hỗ trợ dàn trải, nguồn lực sẽ được tập trung cho các ngành nghề có lợi thế cạnh tranh, qua đó tạo ra hiệu ứng lan tỏa lớn hơn đối với phát triển công nghiệp nông thôn.

Đặc biệt, dự thảo quy định các đề án điểm sau khi được phê duyệt trong năm đầu tiên sẽ được ưu tiên bố trí kinh phí cho các năm tiếp theo theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước. Cơ chế này giúp các địa phương và đơn vị thực hiện chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch phát triển trung và dài hạn.

Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục duy trì các cơ chế ưu tiên đối với ngành nghề và địa bàn được khuyến khích phát triển, đồng thời bổ sung quy định ưu tiên lựa chọn các cơ sở công nghiệp nông thôn do phụ nữ làm chủ, cơ sở sử dụng nhiều lao động nữ, lao động yếu thế và lao động là người dân tộc thiểu số khi cùng đáp ứng điều kiện hỗ trợ.

Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, quy định này còn góp phần thúc đẩy bình đẳng giới, tạo việc làm và nâng cao sinh kế cho các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội.

Chuyển đổi số toàn diện công tác quản lý khuyến công

Nếu đề án điểm là điểm mới nổi bật về phương thức hỗ trợ thì việc xây dựng Hệ thống thông tin quản lý khuyến công được xem là bước đột phá về phương thức quản lý.

Lần đầu tiên, toàn bộ quy trình từ đăng ký đề án, thẩm định, xét chọn, giao kế hoạch, tổ chức thực hiện, điều chỉnh, nghiệm thu, thanh quyết toán đến báo cáo thống kê được thực hiện trên một hệ thống số thống nhất.

Theo dự thảo, các địa phương và đơn vị thực hiện sẽ cập nhật hồ sơ điện tử, dữ liệu và các báo cáo liên quan trên hệ thống để phục vụ công tác quản lý nhà nước.

Dự thảo Thông tư mới định hướng đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý khuyến công thông qua Hệ thống thông tin quản lý khuyến công thống nhất trên toàn quốc.

Việc số hóa toàn bộ quy trình không chỉ giúp giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian xử lý hồ sơ mà còn nâng cao tính công khai, minh bạch trong phân bổ và sử dụng nguồn kinh phí khuyến công quốc gia.

Đồng thời, hệ thống dữ liệu tập trung sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi tiến độ thực hiện đề án, đánh giá hiệu quả hỗ trợ và xây dựng các chính sách phù hợp hơn với thực tiễn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, đây được xem là nền tảng quan trọng để hiện đại hóa công tác quản lý khuyến công trong những năm tới.

Thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng tăng trưởng

Một điểm đáng chú ý khác là định hướng phát triển xanh được lồng ghép xuyên suốt trong các quy định của dự thảo.

Ngay từ nguyên tắc xây dựng kế hoạch và đề án, dự thảo đã yêu cầu bảo đảm phù hợp với định hướng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Đối với các đề án hỗ trợ ứng dụng máy móc thiết bị tiên tiến, thiết bị được hỗ trợ phải là máy móc mới, chưa qua sử dụng, đáp ứng yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tiết kiệm nguyên liệu, nhiên liệu và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Các mô hình trình diễn công nghệ mới cũng phải chứng minh được hiệu quả vượt trội về năng suất, chất lượng, sử dụng năng lượng và bảo vệ môi trường so với công nghệ đang áp dụng.

Đặc biệt, dự thảo dành riêng nhóm nội dung hỗ trợ xây dựng mô hình sản xuất sạch hơn, sản xuất và tiêu dùng bền vững. Các mô hình này hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, hạn chế ô nhiễm và cải thiện chất lượng môi trường.

Các mô hình sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường sẽ tiếp tục được ưu tiên hỗ trợ nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp nông thôn bền vững.

Những quy định trên cho thấy hoạt động khuyến công đang được định vị không chỉ là công cụ hỗ trợ sản xuất mà còn là một giải pháp thúc đẩy chuyển đổi xanh trong khu vực công nghiệp nông thôn.

Điều này hoàn toàn phù hợp với các mục tiêu quốc gia về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và cam kết giảm phát thải khí nhà kính mà Việt Nam đang theo đuổi.

Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước

Cùng với đổi mới phương thức hỗ trợ và quản lý, dự thảo cũng bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị tham gia thực hiện chương trình khuyến công.

Vai trò của Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công được xác định rõ hơn với nhiệm vụ hướng dẫn xây dựng kế hoạch, tổ chức thẩm định, kiểm tra, giám sát và vận hành hệ thống quản lý khuyến công trên phạm vi cả nước.

Trong khi đó, Sở Công Thương các địa phương chịu trách nhiệm thẩm định cấp cơ sở, kiểm tra, giám sát và theo dõi quá trình triển khai các đề án trên địa bàn.

Các quy định về tạm ứng, thanh toán, quyết toán kinh phí cũng được cụ thể hóa nhằm bảo đảm sử dụng hiệu quả và minh bạch nguồn vốn ngân sách nhà nước.

Có thể thấy, dự thảo Thông tư mới không đơn thuần là sự điều chỉnh về mặt thủ tục hành chính mà phản ánh sự đổi mới trong tư duy phát triển khuyến công. Với định hướng hỗ trợ theo chuỗi giá trị, đẩy mạnh chuyển đổi số, thúc đẩy chuyển đổi xanh và tăng cường hiệu quả quản lý, chính sách khuyến công quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho phát triển công nghiệp nông thôn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.

Minh Trí