Khung dệt ngày xuân

Những du khách phương xa chăm chú theo dõi từng động tác đưa thoi, dệt vải của người phụ nữ bản Mường, say sưa khám phá nét đẹp của nghề dệt thổ cẩm truyền thống.

Chúng tôi theo chân một nhóm du khách nước ngoài ghé thăm làng du lịch cộng đồng Lập Thắng, xã Thạch Lập. Xuân về, bản làng nơi đây mang theo những thanh âm quen thuộc của núi rừng. Tiếng gió nhẹ lùa qua tán cây, tiếng chim rừng gọi bạn trên sườn đồi, tiếng suối róc rách đâu đó sau nếp nhà sàn... Tất cả hòa quyện thành bản hòa âm mộc mạc của mùa xuân miền sơn cước.

Giữa không gian ấy, tiếng khung dệt “cạch, cạch” vang lên đều đặn như một nhịp điệu thân quen của đời sống. Âm thanh không vội vã, không ồn ào, mà chậm rãi, bền bỉ như đang kể câu chuyện về bàn tay khéo léo của người phụ nữ Mường, về nghề truyền thống đã gắn bó với bản làng.

Bước lên ngôi nhà sàn của một gia đình trong làng, điều đầu tiên khiến mọi người chú ý chính là chiếc khung dệt đặt gọn bên hiên nhà. Người phụ nữ trong bộ váy Mường giản dị đang thoăn thoắt đưa thoi, đôi tay nhịp nhàng như đã quen với công việc này từ rất lâu. Mỗi lần thoi dệt lướt qua, tiếng “cạch, cạch” vang lên đều đặn, trầm ấm, nghe vừa gần gũi vừa bình yên.

Bà con trong bản kiên nhẫn hướng dẫn du khách từng động tác đưa thoi, dệt vải, để họ có thể cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của nghề dệt thổ cẩm truyền thống.

Một du khách khẽ nói rằng âm thanh ấy giống như tiếng nhạc của làng. Tôi bỗng thấy điều đó thật đúng. Bởi giữa không gian mùa xuân rộn ràng, tiếng khung dệt còn là nhịp điệu của cuộc sống, của ký ức bao đời xứ Mường nơi đây.

Bên khung dệt, những người phụ nữ bản làng này vừa dệt vải vừa chuyện trò, nụ cười hiền hòa như ánh nắng sớm đầu xuân. Những sợi chỉ nhiều màu được khéo léo đan vào nhau, tạo thành những hoa văn quen thuộc: hình con suối, bông hoa rừng... những đường nét gợi nhắc núi đồi xứ Mường. Mỗi hoa văn đều mang một câu chuyện - câu chuyện về thiên nhiên, về cuộc sống, về niềm tin của người Mường gửi gắm trong từng tấm vải.

Du khách ghé thăm, lặng nhìn khung cửi đang ngân lên nhịp điệu mộc mạc. Bà con đón khách bằng sự chân tình rất đỗi giản dị. Họ kể đôi ba câu chuyện về nghề dệt, rồi kiên nhẫn hướng dẫn thử đưa thoi, để cảm nhận từng sợi vải đang dần kết nên từ sự khéo léo và kiên nhẫn.

Chị Athena, du khách đến từ Bỉ, chăm chú quan sát từng động tác. Khi được mời thử dệt, chị có chút lúng túng lúc đầu, nhưng rồi cũng mỉm cười khi sợi chỉ bắt đầu chạy đúng nhịp. Chị nói rằng đây là lần đầu tiên chị được chạm tay vào một khung dệt truyền thống. Trước đây chị chỉ từng nhìn thấy thổ cẩm trong các cửa hàng lưu niệm, nhưng khi đến tận nơi và được trải nghiệm, chị mới hiểu để làm nên một tấm vải đẹp cần rất nhiều sự kiên nhẫn và khéo léo.

Điều khiến chị Athena ấn tượng hơn cả không chỉ là những hoa văn rực rỡ mà còn là sự thân thiện, cởi mở của người dân bản địa. Với chị, khoảnh khắc ngồi bên khung dệt giữa không gian nhà sàn, nghe tiếng thoi đưa hòa cùng tiếng cười của bà con là một trải nghiệm đáng nhớ trong hành trình khám phá văn hóa Việt Nam.

Chị Athena tỏ ra thích thú khi lần đầu được thử ngồi bên khung cửi, tự tay đưa thoi dệt những sợi vải thổ cẩm dưới sự hướng dẫn tận tình của bà con trong bản.

Đi nhiều nơi, gặp nhiều câu chuyện văn hóa, nhưng khoảnh khắc ngồi lặng nghe khung dệt giữa mùa xuân ở Lập Thắng lại khiến tôi nhớ lâu hơn cả. Có lẽ bởi trong âm thanh giản dị ấy là cả một nếp sống, một cách lặng lẽ, bền bỉ gìn giữ văn hóa của người dân nơi đây. Họ vẫn ngày ngày dệt gấm thêu hoa, làm nên những tấm thổ cẩm như những tác phẩm nghệ thuật được làm bằng cả thời gian và cảm xúc.

Khi chúng tôi rời khỏi ngôi nhà sàn, chị Athena vẫn còn ngoái nhìn chiếc khung dệt. Chị nói rằng mình sẽ nhớ mãi âm thanh ấy, âm thanh của một mùa xuân rất khác, rất bình yên nơi bản làng miền núi.

Còn với tôi, chuyến đi ấy giống như một cuộc gặp gỡ đặc biệt: gặp những con người đang ngày ngày gìn giữ nghề truyền thống, gặp những du khách từ phương xa đến để lắng nghe và trân trọng những giá trị văn hóa bản địa. Và giữa tất cả những điều đó, những khung dệt vẫn lặng lẽ ngân lên nhịp riêng của mình, như một lời nhắc rằng văn hóa chỉ thật sự sống khi có người tiếp tục nâng niu và truyền lại qua từng mùa xuân của bản làng.

Hà Hồng