Khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh bước vào cuộc đua công nghệ

Mô hình cũ chạm giới hạn

Hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Bùi Minh Trí, Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) cho biết, mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đã bộc lộ rõ giới hạn.

Ông Bùi Minh Trí, Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) cho biết, cơ quan này đang định hướng thu hút các ngành công nghệ cao vào khu công nghiệp thành phố. Ảnh: Hoàng Lân

Quỹ đất công nghiệp thu hẹp dần, áp lực hạ tầng ngày một lớn, chi phí sản xuất tăng cao, trong khi nhà đầu tư quốc tế đòi hỏi khắt khe hơn về chuyển đổi số, năng lượng sạch và chuỗi cung ứng thông minh. Trong bối cảnh đó, tinh thần đột phá của Nghị quyết 57 không còn là định hướng dài hạn có thể tiếp tục trì hoãn, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với sự phát triển của khu vực công nghiệp TP. Hồ Chí Minh.

Trên cơ sở đó, HEPZA xác định hướng ưu tiên thu hút những ngành có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao như: điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, chuỗi khối, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo và công nghiệp hỗ trợ.

Song với đó, ông Bùi Minh Trí cho biết thêm, hiện HEPZA khuyến khích doanh nghiệp trong các khu công nghiệp đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, robot công nghiệp, loT và các nền tảng quản trị sản xuất thông minh như Smart Factory, MES, ERP nhằm tự động hóa dây chuyền, nâng năng suất và tăng tỷ trọng sản phẩm công nghệ cao. Trên thực tế, một số doanh nghiệp trong các khu công nghiệp thành phố đã bắt đầu tham gia khâu nghiên cứu, thiết kế, phát triển phần cứng và phần mềm phục vụ ngành bán dẫn, được xem là bước cụ thể hóa mục tiêu công nghệ chiến lược của Nghị quyết 57 ngay tại cấp cơ sở.

Mô hình tăng trưởng cũ đang lùi dần, nhường chỗ cho công nghệ cao tại các khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Hoàng Lân

Về không gian phát triển, HEPZA xác định khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, đào tạo, công nghệ cao, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, trong khi khu vực phía Bắc thành phố phát huy thế mạnh sản xuất công nghệ cao quy mô lớn, khu vực phía Đông Nam giữ vai trò kinh tế biển, logistics, cảng nước sâu. Đây là sự phân công chức năng giữa các khu vực trong cùng một thành phố, giúp hình thành một hệ sinh thái công nghiệp thống nhất thay vì phát triển rời rạc như trước.

Tuy vậy, HEPZA cũng nhìn nhận điểm nghẽn còn tồn tại: thủ tục hành chính chưa thông thoáng, khó huy động nguồn lực đầu tư, hạ tầng hiện hữu chưa theo kịp yêu cầu công nghệ 4.0, cùng vướng mắc đất đai, giải phóng mặt bằng khi tái cấu trúc các khu công nghiệp cũ.

Chính sách dẫn đường, thực tiễn bắt đầu chuyển động

Trả lời phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh cho biết, Sở giữ vai trò cơ quan thường trực, tham mưu và điều phối chung việc triển khai Nghị quyết 57 giai đoạn 2026-2030.

Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Hoàng Lân

Theo ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Sở đã cụ thể hóa nghị quyết thành các trụ cột hành động rõ ràng, trong đó có việc hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bốn trụ cột: Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cung cấp tri thức và nghiên cứu, Khu công nghệ cao là nơi thử nghiệm ứng dụng, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo SIHUB kết nối hệ sinh thái và các quỹ đầu tư mạo hiểm bổ sung nguồn lực tài chính.

Sàn giao dịch công nghệ phiên bản mới cũng được vận hành nhằm chuyển từ kết nối thông tin sang giao dịch thực chất, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu theo mô hình liên kết Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp.

Dây chuyền sản xuất ứng dụng robot và tự động hóa tại một doanh nghiệp trong khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: N.X

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, thành phố đã xác định 9 nhóm công nghệ chiến lược, 26 sản phẩm ưu tiên và thí điểm cơ chế sandbox cho công nghệ mới. Đến giữa năm 2026, thành phố đã phân bổ hơn đồng cho lĩnh vực này, đạt khoảng 3% tổng chi ngân sách, dù cơ chế hoạt động của quỹ phát triển khoa học, công nghệ địa phương vẫn còn vướng mắc cần Trung ương tháo gỡ.

Chính sách đó đang tìm được điểm chạm với thực tiễn doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp. Ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Becamex cho biết, xu hướng dịch chuyển đầu tư công nghiệp vào phía Nam đã bước sang giai đoạn cạnh tranh bằng chất lượng hệ sinh thái, thay vì giá thuê đất thấp như trước, khi nhà đầu tư quốc tế quan tâm nhiều hơn tới nguồn điện xanh, logistics và nhân lực chất lượng cao.

Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh được công bố đầu năm 2026, là ví dụ cho hướng đi tích hợp nghiên cứu, sản xuất và đào tạo nhân lực trong cùng một không gian, thay vì chỉ đơn thuần cho thuê đất công nghiệp.

Hạ tầng năng lượng tái tạo tại khu công nghiệp hướng tới tiêu chuẩn xanh và thông minh. Ảnh: Hoàng Lân

Điểm chung giữa định hướng của cơ quan quản lý và chuyển động của doanh nghiệp là sự thống nhất về đích đến: khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh không thể tiếp tục là nơi cho thuê đất giá rẻ, mà phải trở thành nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, sản xuất xanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là phép thử thực chất cho việc đưa một nghị quyết mang tầm quốc gia đi vào đời sống sản xuất cụ thể tại đầu tàu kinh tế của cả nước.

Tính đến ngày 30/6/2026, Các khu chế xuất, khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh đã thu hút hơn 2,61 tỷ USD vốn đầu tư, đạt hơn 61,4% chỉ tiêu cả năm là 4,25 tỷ USD. Trong đó, vốn đầu tư nước ngoài chiếm hơn 1,57 tỷ USD, còn lại là vốn đầu tư trong nước. Đây được xem là một trong những chỉ dấu cho thấy sức hút của các khu công nghiệp thành phố trong nửa đầu năm 2026, giai đoạn thành phố đang tăng tốc thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW.

Kiều Liên