Không quân Ukraine đặt cược với 'phi đội tiêm kích đặc biệt'

Việc Pháp cam kết chuyển giao các tiêm kích đa năng Rafale đầu tiên cho Ukraine sẽ đưa Không quân Ukraine trở thành lực lượng sở hữu một trong những phi đội máy bay chiến đấu đa dạng nhất thế giới.

Đây được xem là lựa chọn mang tính bắt buộc của Kiev trong bối cảnh cần nhanh chóng tăng cường năng lực tác chiến trước Nga.

Theo thông báo ngày 14/7, Pháp sẽ bàn giao lô đầu tiên gồm 4 tiêm kích đa năng Rafale trong tổng số 16 chiếc sau khi các phi công và nhân viên kỹ thuật Ukraine hoàn tất chương trình huấn luyện.

Hai bên cho biết việc huấn luyện có thể bắt đầu từ năm 2026, còn các máy bay dự kiến được chuyển giao trong giai đoạn 2028-2029.

Khi đó, Không quân Ukraine sẽ vận hành 8 loại máy bay chiến đấu đến từ 4 quốc gia.

Lực lượng này vẫn duy trì các tiêm kích MiG-29, tiêm kích Su-27, máy bay cường kích Su-24 và máy bay cường kích Su-25 do Liên Xô phát triển, đồng thời tiếp nhận các tiêm kích phương Tây gồm tiêm kích F-16 của Mỹ, tiêm kích Mirage 2000 của Pháp, tiêm kích đa năng Rafale của Pháp và tiêm kích Gripen của Thụy Điển.

Mô hình này hiếm khi xuất hiện trong các lực lượng không quân hiện đại. Phần lớn các quốc gia chỉ vận hành 1-2 dòng tiêm kích chủ lực nhằm giảm chi phí bảo dưỡng, đơn giản hóa chuỗi cung ứng, huấn luyện kỹ thuật viên và đào tạo phi công.

Ngay cả Đức và Pháp cũng chỉ sử dụng 2 loại tiêm kích chủ lực, trong khi một số thành viên NATO chỉ khai thác một dòng máy bay duy nhất.

Theo chuyên gia Christoph Bergs thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI), sự phân mảnh hiện nay chỉ là giải pháp mang tính chuyển tiếp. Mục tiêu lâu dài của Kiev vẫn là thay thế hoàn toàn các máy bay thời Liên Xô bằng các dòng tiêm kích phương Tây.

Trên thực tế, những máy bay do Liên Xô sản xuất vẫn là xương sống của Không quân Ukraine. Tuy nhiên, từ sau năm 2014, việc bảo dưỡng ngày càng khó khăn khi quan hệ với Nga xấu đi, khiến chuỗi cung ứng phụ tùng bị gián đoạn.

Điều này làm gia tăng nguy cơ hỏng hóc kỹ thuật và ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Trong khi đó, Ukraine không thể chờ một loại tiêm kích phương Tây duy nhất được bàn giao với số lượng lớn khi chiến sự vẫn tiếp diễn. Vì vậy, Kiev lựa chọn tiếp nhận bất kỳ loại máy bay nào mà các đồng minh sẵn sàng chuyển giao.

Theo các chuyên gia, chiến lược này giúp Ukraine nhanh chóng tăng cường năng lực không quân và giảm sự phụ thuộc vào một nguồn viện trợ duy nhất. Nếu một chương trình hỗ trợ bị đình trệ hoặc thay đổi do yếu tố chính trị, toàn bộ lực lượng không quân sẽ không bị ảnh hưởng.

Dù vậy, việc duy trì quá nhiều dòng máy bay với các hệ thống hậu cần, phụ tùng và quy trình huấn luyện khác nhau sẽ tạo áp lực lớn trong dài hạn. Các chuyên gia nhận định Ukraine cuối cùng vẫn sẽ phải lựa chọn một lực lượng tiêm kích thống nhất khi điều kiện cho phép.

Việt Hùng