Không đơn độc trước pháp luật

Trợ giúp viên pháp lý làm việc với đương sự là đối tượng yếu thế tại xã Hùng Sơn. Ảnh: PHAN VINH

Vào cuộc sớm

Năm 2024, bà N.T.V. (thuộc đối tượng người cao tuổi, xã Núi Thành) là bị đơn trong vụ án dân sự “Tranh chấp quyền sử dụng đất và yêu cầu hủy quyết định cá biệt”. Vụ việc liên quan đến các thửa đất số 654, 560 và 436/1.

Vụ việc này do trợ giúp viên pháp lý Trịnh Văn Hoàng, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 thành phố Đà Nẵng tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Phía nguyên đơn là ông L.V.Tr. và bà L.T.L. cho rằng, các thửa đất trên là di sản của cha mẹ để lại, yêu cầu hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho bà V., tuyên bố hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất vô hiệu và buộc bị đơn trả lại đất.

Theo ông Hoàng, trong quá trình tham gia tố tụng, trợ giúp viên pháp lý tập trung làm rõ quá trình bà V. quản lý, sử dụng đất ổn định từ nhiều năm liền, việc kê khai theo Chỉ thị số 299/CT-TTg, Nghị định số 64/NĐ-CP, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp năm 1996 và các căn cứ bảo vệ quyền của người sử dụng đất hợp pháp.

“Sau thời gian thu thập dữ liệu, đối chiếu với nhiều hồ sơ để tham gia bảo vệ quyền lợi cho bà V., Bản án số 25/2025/DS-ST ngày 7/8/2025 của Tòa án Nhân dân thành phố Đà Nẵng đã không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Kết quả cho thấy, với người cao tuổi, trợ giúp pháp lý giúp họ được trình bày chứng cứ, được bảo vệ quyền lợi hợp pháp trước những thủ tục tố tụng phức tạp”, ông Hoàng nói.

Tại xã Hà Nha, năm 2023, trợ giúp viên pháp lý Lê Văn Hương, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Quảng Nam, được phân công theo Quyết định số 07/QĐ-TGPL ngày 12/1/2023 để bào chữa cho bị cáo N.K.G.K. (thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý) trong vụ án hình sự về tội “Giết người”.

Theo hồ sơ, ngày 25/1/2022, từ mâu thuẫn giữa P.T.T. và P.V.Tr., T.V.A. đã rủ L.Đ.Th. và N.K.G.K. tìm đánh Tr. tại Trường THCS Phù Đổng. Tại khu vệ sinh nam, Th. và K. đánh Tr., sau đó Th. dùng đoạn gỗ tròn đánh trúng vùng đỉnh đầu, làm Tr. chấn thương sọ não, tổng tỷ lệ thương tích 25%.

Khi tham gia bào chữa, trợ giúp viên pháp lý tập trung làm rõ Kh. là người chưa thành niên, gia đình nghèo, đông con, cha mẹ không có việc làm ổn định, phải làm ăn xa nên thiếu điều kiện chăm sóc. Bị cáo thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, gia đình đã bồi thường, khắc phục một phần hậu quả.

“Kh. có vai trò giúp sức, thứ yếu, không phải người dùng đoạn gỗ đánh vào vùng đầu bị hại. Đồng thời đề nghị xem xét lại tình tiết “phạm tội có tổ chức”, vì hành vi mang tính bộc phát của nhóm trẻ mới lớn, chưa thể hiện sự cấu kết chặt chẽ, phân công, chuẩn bị như một đồng phạm có tổ chức. Từ đó, trợ giúp viên đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng chính sách hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, lấy giáo dục, giúp đỡ sửa chữa sai lầm làm mục tiêu chính”, ông Hương nói.

Trợ giúp viên thuộc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 thành phố Đà Nẵng tham gia một vụ án. Ảnh: LÊ NGUYỄN

Đảm bảo các quyền

Theo Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 thành phố Đà Nẵng, tính đến ngày 31/5/2026, tổng số vụ việc trợ giúp pháp lý gồm vụ kỳ trước chuyển qua và thụ lý trong kỳ là 506 vụ việc. Trong đó, 363 vụ việc kỳ trước chuyển qua, 143 vụ việc thụ lý trong kỳ. Riêng 143 vụ việc thụ lý mới đều là vụ việc tham gia tố tụng, gồm 81 vụ hình sự, 61 vụ dân sự và hôn nhân gia đình, 1 vụ lĩnh vực khác.

Trong số vụ thụ lý mới, nhóm người được trợ giúp gồm 11 người có công cách mạng, 11 người thuộc hộ nghèo, 2 người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo, 15 trẻ em, 35 người dân tộc thiểu số, 51 người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, 3 người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự, 4 người cao tuổi có khó khăn tài chính và 11 người khuyết tật có khó khăn về tài chính.

Nếu tính chung cả vụ kỳ trước chuyển qua và thụ lý trong kỳ, số lượt người được trợ giúp gồm 72 người có công cách mạng, 28 người thuộc hộ nghèo, 30 trẻ em, 58 người dân tộc thiểu số, 240 người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, 30 người cao tuổi có khó khăn tài chính, 43 người khuyết tật có khó khăn về tài chính, 2 người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo và 3 người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự.

Ông Lương Đình Nam, Quyền Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 2 thành phố Đà Nẵng cho biết, đơn vị phụ trách khu vực Quảng Nam cũ với địa hình rộng, nhiều đối tượng yếu thế, đặc biệt là đồng bào ở vùng cao. Trong khi đó, đặc thù của trợ giúp pháp lý là người được hỗ trợ thường thiếu kiến thức pháp luật, thiếu kỹ năng làm việc với hồ sơ, chứng cứ, thủ tục. Trong nhiều vụ án, nếu trợ giúp viên không vào cuộc sớm, người dân có thể bỏ lỡ quyền trình bày, quyền cung cấp chứng cứ, quyền đề nghị xem xét tình tiết có lợi.

“Bên cạnh việc cử người tham gia tố tụng cho đúng thủ tục, công tác trợ giúp pháp lý phải giúp người được trợ giúp hiểu họ có quyền gì, cần chuẩn bị gì, phải trình bày ra sao và có thể yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng xem xét những vấn đề nào theo quy định pháp luật. Với người nghèo, người dân tộc thiểu số, trẻ em, người khuyết tật, người cao tuổi hay người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, sự có mặt của trợ giúp viên pháp lý đúng thời điểm có thể giúp họ bình tĩnh hơn, tự tin hơn và không bị bỏ lại một mình trước thủ tục pháp luật”, ông Nam nói.

PHAN VINH