Không để ai bị bỏ lại phía sau khi cần trợ giúp pháp lý

Sở Tư pháp tổ chức hội nghị tập huấn kỹ năng tiếp cận, thực hiện TGPL cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Hơn 7.900 vụ việc TGPL

Theo thống kê của Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Thanh Hóa, từ ngày 1/1/2018 đến 30/9/2025, trung tâm đã thực hiện 7.930 vụ việc TGPL. Trong đó, 7.828 vụ việc tham gia tố tụng, chiếm 98,7%; còn lại là các vụ việc tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng. Điểm đáng chú ý là trên 90% vụ việc TGPL có trợ giúp viên tham gia ngay từ giai đoạn đầu của vụ án, như giai đoạn điều tra đối với các vụ án hình sự, hay giai đoạn khởi kiện trong các vụ án dân sự, hành chính. Riêng trong năm 2025, trung tâm đã tiếp nhận, thụ lý 1.431 vụ việc TGPL, trong đó 623 vụ việc đã hoàn thành.

Cùng với việc gia tăng số lượng vụ việc, chất lượng hoạt động TGPL cũng không ngừng được nâng lên. Hàng năm, 100% trợ giúp viên pháp lý của trung tâm đều hoàn thành chỉ tiêu vụ việc tham gia tố tụng do Bộ Tư pháp giao. Công tác quản lý và đánh giá chất lượng vụ việc cũng được thực hiện chặt chẽ. 100% vụ việc TGPL sau khi hoàn thành đều được thẩm định, đánh giá theo bộ tiêu chuẩn chất lượng do Bộ Tư pháp ban hành. Đây là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, bảo đảm uy tín và hiệu quả của hoạt động TGPL. Riêng trong năm 2025, trong tổng số 623 vụ việc đã hoàn thành, có 96% số lượng vụ việc được đánh giá đạt chất lượng tốt.

Thanh Hóa là địa bàn có nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa còn khó khăn về điều kiện kinh tế - xã hội. Chính vì vậy, hoạt động TGPL luôn hướng mạnh về cơ sở, ưu tiên những địa bàn khó khăn - nơi người dân ít có điều kiện tiếp cận các dịch vụ pháp lý. Không ít trợ giúp viên pháp lý phải vượt quãng đường xa xôi để đến tận thôn, bản gặp gỡ người dân, tư vấn pháp luật và tham gia giải quyết các vụ việc.

Trợ giúp viên pháp lý Hà Văn Khôi, hiện công tác tại Chi nhánh số 1 thuộc Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh, là một trong những người gắn bó lâu năm với công việc này. Anh phụ trách địa bàn các xã miền núi thuộc các huyện cũ: Mường Lát, Quan Hóa, Quan Sơn. Phần lớn các vụ việc anh tham gia TGPL đều liên quan đến người dân tộc thiểu số, người thuộc hộ nghèo hoặc những trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Các vụ việc TGPL ở khu vực này cũng khá đa dạng. Có vụ việc trợ giúp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân trong các tranh chấp dân sự, nhưng cũng không ít trường hợp là tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự liên quan đến ma túy, hủy hoại rừng hoặc vi phạm các quy định về quản lý tài nguyên. Đặc điểm chung của các đối tượng được TGPL là sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, trình độ dân trí còn hạn chế, nhiều người không biết chữ, thậm chí giao tiếp tiếng phổ thông còn chưa thành thạo. Những yếu tố đó khiến quá trình TGPL gặp không ít khó khăn. “Có những vụ việc chúng tôi phải đi lại nhiều lần mới gặp được người dân ở các bản vùng sâu, vùng xa. Song, đó là công việc, là trách nhiệm của trợ giúp viên pháp lý, bởi đây không đơn thuần là công việc chuyên môn, mà còn là cách để những người yếu thế có cơ hội được bảo vệ công bằng trước pháp luật”, trợ giúp viên pháp lý Hà Văn Khôi chia sẻ.

Những nỗ lực thầm lặng của các trợ giúp viên pháp lý như anh Khôi đã góp phần đưa chính sách TGPL đến gần hơn với người dân vùng khó khăn, từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận công lý giữa các vùng miền, để không ai bị bỏ lại phía sau khi cần đến sự bảo vệ của pháp luật.

Vẫn còn “điểm nghẽn”

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, song thực tiễn triển khai Luật TGPL năm 2017 cũng cho thấy một số hạn chế cần tiếp tục hoàn thiện. Theo quy định hiện hành, Điều 7 Luật TGPL năm 2017 quy định 14 nhóm đối tượng được TGPL. Tuy nhiên, quy định này chưa bao quát hết các nhóm đối tượng được quy định trong một số luật chuyên ngành mới ban hành, như: Luật Phòng, chống mua bán người hay Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024. Bên cạnh đó, điều kiện “khó khăn về tài chính” đối với một số nhóm đối tượng cũng khiến nhiều người có nhu cầu nhưng không đủ điều kiện tiếp cận dịch vụ TGPL.

Một bất cập khác là phạm vi lĩnh vực TGPL hiện chưa bao gồm lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Trong bối cảnh phát triển kinh tế tư nhân và khuyến khích khởi nghiệp, nhiều người thuộc diện hộ nghèo, người khuyết tật hoặc người có công mong muốn được tư vấn pháp lý trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng chưa được đáp ứng. Ngoài ra, Luật TGPL năm 2017 chưa quy định cụ thể trách nhiệm của UBND cấp xã trong công tác TGPL, trong khi đây là cấp chính quyền gần dân nhất, đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và giới thiệu đối tượng cần trợ giúp.

Từ thực tiễn đó, nhiều kiến nghị đã được đề xuất nhằm hoàn thiện chính sách TGPL trong thời gian tới. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất mở rộng diện đối tượng được TGPL, bao gồm người cao tuổi, người khuyết tật, người không biết chữ, nạn nhân bạo lực gia đình, nạn nhân mua bán người, người dưới 18 tuổi là người bị hại, người làm chứng, người không có điều kiện thuê luật sư... Đồng thời, bỏ tiêu chuẩn “khó khăn về tài chính” đối với các nhóm đối tượng được hưởng dịch vụ TGPL quy định tại khoản 7 Điều 7 của Luật TGPL năm 2017; mở rộng lĩnh vực TGPL theo hướng tất cả các lĩnh vực pháp luật đều được TGPL, bảo đảm cho nhu cầu của người dân trên tất cả các lĩnh vực liên quan mật thiết quyền và nghĩa vụ công dân. Bên cạnh đó, việc tăng cường nguồn lực cho hệ thống TGPL cũng được xem là yếu tố then chốt. Nhiều ý kiến cho rằng cần có chính sách đãi ngộ phù hợp để thu hút nhân lực có trình độ chuyên môn cao tham gia hoạt động TGPL; đầu tư cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ pháp lý.

Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu tiếp cận công lý của người dân cũng ngày càng đa dạng và phức tạp. Việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống TGPL theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bao trùm sẽ là điều kiện quan trọng để bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội được bảo vệ công bằng trước pháp luật. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL đang được hoàn thiện nhằm nâng cao quyền tiếp cận công lý cho người yếu thế.

Bài và ảnh: Minh Hiền