Không chủ quan với bệnh tay chân miệng ở trẻ lớn

Trẻ lớn vẫn có thể mắc tay chân miệng, biến chứng nặng

Bệnh tay chân miệng là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở trẻ nhỏ tại Việt Nam. Theo Bộ Y tế, bệnh lưu hành quanh năm, tập trung chủ yếu ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là nhóm dưới 3 tuổi. Trong số các tác nhân gây bệnh, EV71 là tác nhân đáng lo ngại nhất vì có khả năng gây biến chứng thần kinh, suy hô hấp, suy tuần hoàn và tử vong.

Trung bình mỗi tuần thành phố ghi nhận hơn 1.000 trẻ mắc bệnh tay chân miệng.

Theo các bác sĩ, bệnh tay chân miện không chỉ ghi nhận ở trẻ dưới 5 tuổi, trẻ lớn vẫn có nguy cơ mắc bệnh và xuất hiện các biến nặng. Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP Hồ Chí Minh) đã tiếp nhận và điều trị cho một bé gái 10 tuổi (ngụ tại phường Tân Mỹ, TP Hồ Chí Minh) mắc tay chân miệng biến chứng nặng chỉ sau 5 ngày khởi phát bệnh.

BSCKII Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố cho biết, bệnh nhi được chuyển đến cấp cứu trong tình trạng li bì, ngủ gà, run tay, sốt cao 39 độ C, mạch nhanh 138 lần/phút. Các bác sĩ chẩn đoán trẻ mắc tay chân miệng độ 3. Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng nhẹ, cơ thể có tình trạng toan chuyển hóa và lactate máu tăng cao.

Ngay sau đó, bệnh nhi được điều trị tích cực bằng các biện pháp như hỗ trợ thở oxy, sử dụng thuốc an thần, truyền thuốc điều hòa miễn dịch Gammaglobuline (IVIG), hạ sốt và điều chỉnh điện giải. Tuy nhiên, diễn tiến bệnh tiếp tục phức tạp khi trẻ liên tục sốt cao 39 - 40 độ C, không hạ sốt, kèm nói sảng, mạch nhanh 150 lần/phút.

Kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) não phát hiện tổn thương tại vùng thân não. Sau khi được hội chẩn kịp thời, bệnh nhi tiếp tục được truyền IVIG liều 2, kiểm soát co giật, đồng thời điều chỉnh đường huyết và tình trạng kiềm toan. Sau một tuần điều trị tích cực, bệnh nhi hết sốt, hết run chi, tỉnh táo, tiếp xúc tốt và có thể tự đi lại. Kết quả xét nghiệm PCR phết trực tràng sau đó xác định, trẻ dương tính với Enterovirus (EV71)

Bác sĩ Dư Tuấn Quy, Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết, bệnh tay chân miệng có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, do đó người lớn vẫn có nguy cơ mắc bệnh. Đáng lưu ý, khoảng 10 - 20% người lớn có thể là người lành mang trùng và trở thành nguồn lây cho những người khác trong gia đình. Vì vậy, khi có trẻ mắc tay chân miệng, gia đình cần thực hiện các biện pháp cách ly phù hợp để hạn chế nguy cơ lây lan.

Theo bác sĩ Dư Tuấn Quy, người lớn khi chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng cần rửa tay sạch bằng xà phòng, giữ vệ sinh cá nhân và tắm rửa sau khi tiếp xúc với trẻ bệnh trước khi chăm sóc hoặc tiếp xúc với trẻ khác. Việc thực hiện các biện pháp vệ sinh này giúp hạn chế nguy cơ lây truyền mầm bệnh cho các thành viên khác trong gia đình cũng như giảm nguy cơ mắc bệnh.

Bác sĩ Nguyễn Minh Tiến lưu ý, phụ huynh không nên chủ quan với bệnh tay chân miệng ở trẻ lớn. Khi trẻ có biểu hiện sốt, nổi hồng ban, mụn nước ở tay, chân, mông, gối, loét miệng kèm theo các dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đến bệnh viện để được thăm khám kịp thời.

Các dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn tiến nặng gồm: Trẻ giật mình chới với, nôn nhiều, sốt cao khó hạ, thở bất thường, run tay chân, đi loạng choạng, ngồi không vững, nuốt khó, da nổi bông (vân tím), xanh tái, lơ mơ hoặc co giật...

Số ca mắc vẫn ở mức cao, không chủ quan với dịch bệnh

Liên quan đến tình hình bệnh tay chân miệng tại khu vực phía Nam, TS.BS Lưu Chấn Quang, Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh cho biết, hiện số ca mắc có xu hướng giảm và tình hình tương đối ổn định. Tuy nhiên, số ca bệnh vẫn cao hơn mức trung bình nhiều năm. Đáng chú ý, tỷ lệ mẫu xét nghiệm dương tính từ đầu năm đến nay luôn duy trì trên 70%, trong khi thông thường chỉ dao động từ 30-40%.

Kết quả giám sát cho thấy virus EV71, gây bệnh tay chân miệng vẫn tiếp tục chiếm ưu thế. Đây là tác nhân được ghi nhận liên quan đến các trường hợp bệnh nặng và biến chứng thần kinh ở trẻ em.

Theo số liệu thống kê của Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP Hồ Chí Minh, trong những tuần gần đây, trung bình mỗi tuần thành phố ghi nhận hơn 1.000 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng. Mặc dù số ca mắc có xu hướng giảm, bệnh vẫn đang được ghi nhận ở mức cao.

Cụ thể, trong tuần 23 năm 2026, TP Hồ Chí Minh ghi nhận 1.160 trường hợp mắc tay chân miệng. Đến tuần 24, số ca mắc giảm còn 1.097 trường hợp. Tính từ đầu năm 2026 đến hết tuần 24, toàn thành phố ghi nhận 21.376 ca tay chân miệng. Các địa phương có số ca mắc tay chân miệng trên 100.000 dân ở mức cao gồm đặc khu Côn Đảo, phường Bình Khánh và phường Long Điền.

Theo Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, bệnh tay chân miệng chủ yếu xảy ra ở trẻ dưới 3 tuổi. Nhiều trường hợp trẻ mắc bệnh khi ở nhà. Khi trẻ đi học, môi trường tập trung đông người có thể làm tăng nguy cơ lây lan nếu công tác phòng bệnh tại trường học không được thực hiện tốt. Hiện chưa ghi nhận sự giảm rõ rệt của chủng virus EV71. Do đó, nguy cơ dịch tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, nhất là khi trẻ quay trở lại trường học.

TS.BS Lưu Chấn Quang cho biết, hiện đang thời gian nghỉ hè nên đây cũng là thời điểm các trường học rà soát lại công tác vệ sinh môi trường, củng cố kiến thức phòng chống dịch, xây dựng và hoàn thiện các quy trình vệ sinh trường lớp, đồ chơi, vật dụng nhằm hạn chế nguy cơ xuất hiện các ổ dịch khi học sinh trở lại trường.

“Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế là yếu tố quan trọng trong công tác phòng chống bệnh tay chân miệng. Trong thời gian tới, các đơn vị cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các trường hợp mắc bệnh”, TS.BS Lưu Chấn Quang nhấn mạnh.

Để chủ động phòng bệnh tay chân miệng, ngành y tế khuyến cáo thực hiện nguyên tắc “3 sạch”, gồm ăn sạch, ở sạch, chơi sạch, kết hợp với giữ bàn tay sạch. Trẻ cần được hướng dẫn rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước và sau khi ăn, sau khi chơi đồ chơi, sau khi đi vệ sinh hoặc khi tay bị bẩn.

Người chăm sóc trẻ cần rửa tay bằng xà phòng sau khi thay quần áo, tã lót, sau khi tiếp xúc với phân, nước tiểu, nước bọt của trẻ; đồng thời rửa tay trước và sau khi chế biến thức ăn, trước và sau khi chăm sóc các trẻ khác nhau.

Các vật dụng, đồ chơi, sàn nhà, thanh vịn, tay nắm cửa và những bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh, khử khuẩn thường xuyên. Khi trẻ mắc bệnh, cần cho trẻ nghỉ học, chủ động cách ly trong khoảng 7 - 10 ngày, hạn chế để trẻ tiếp xúc với các trẻ khác và không làm vỡ các bóng nước nhằm giảm nguy cơ lây lan bệnh.

Bên cạnh việc duy trì các biện pháp phòng bệnh, các bác sĩ khuyến cáo cần tiêm vaccine phòng phòng bệnh. Tháng 3/2026 vừa qua, Bộ Y tế đã cấp phép lưu hành vaccine phòng bệnh tay chân miệng do EV71 gây ra đầu tiên tại Việt Nam, mang tên Envacgen của Substipharm Biologics (Thụy Sĩ). Vaccine phòng EV71 được cấp phép lưu hành tại Việt Nam được đánh giá là bước tiến quan trọng trong công tác phòng, chống bệnh tay chân miệng, góp phần giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, biến chứng thần kinh và tử vong ở trẻ nhỏ.

Bài và ảnh: Đan Phương/Báo Tin tức và Dân tộc