Khơi thông thanh khoản tài sản bảo đảm

Giá trị tài sản hao mòn theo thời gian xử lý

Tại hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong giải quyết các vụ án, vụ việc tồn đọng liên quan đến tranh chấp tín dụng, ngân hàng” do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp với TAND TP. Hồ Chí Minh tổ chức mới đây, nhiều TCTD đã trao đổi về việc hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm rút ngắn thời gian giải quyết các tranh chấp tín dụng.

Theo các ý kiến, quá trình xác minh, xét xử và thi hành án kéo dài đã làm giảm giá trị của tài sản bảo đảm, ảnh hưởng đến hiệu quả thu hồi nợ và khả năng lưu chuyển các khoản nợ trên thị trường.

Đại diện bộ phận Tuân thủ, quản lý và Xử lý nợ của VietinBank cho biết, thực tiễn hiện nay vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau về việc bảo vệ “người thứ ba ngay tình” trong các giao dịch bảo đảm. Không ít trường hợp ngân hàng đã nhận thế chấp, hoàn tất công chứng và đăng ký theo đúng quy định nhưng khi phát sinh tranh chấp vẫn nảy sinh những cách hiểu khác nhau về quyền của bên nhận bảo đảm. Do đó, TAND Tối cao cần sớm có hướng dẫn thống nhất để bảo đảm tính ổn định của các giao dịch đã được xác lập hợp pháp.

Đồng quan điểm, ông Trần Văn Nhiên, Ban Pháp chế và Kiểm soát tuân thủ Eximbank cho rằng, cần sớm hướng dẫn thống nhất việc xử lý hậu quả pháp lý đối với các giao dịch dân sự bị tuyên vô hiệu nhưng tài sản đã được thế chấp hợp pháp tại NHTM. Đây sẽ là cơ sở để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng thống nhất pháp luật, hạn chế phát sinh tranh chấp mới và rút ngắn thời gian thu hồi nợ.

Tổng hợp ý kiến từ các ngân hàng, ông Hoàng Trọng Trường, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ (thuộc VNBA) cho rằng, chính những vướng mắc về pháp lý đã làm giảm tính thanh khoản của các khoản nợ. Theo ông, nhà đầu tư không chỉ quan tâm giá trị tài sản mà còn đặc biệt chú trọng khả năng hiện thực hóa quyền đối với tài sản trong thời gian hợp lý, với chi phí hợp lý và mức độ an toàn pháp lý đủ cao. Khi quá trình tố tụng và thi hành án kéo dài, khoản nợ sẽ bị chiết khấu sâu hơn, làm giảm sức hấp dẫn của thị trường mua bán nợ.

Theo đại diện Câu lạc bộ Xử lý nợ, để thị trường mua bán nợ phát triển theo đúng cơ chế thị trường, cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp luật theo hướng bảo đảm tốt hơn quyền tài sản của chủ nợ và nhà đầu tư; đồng thời mở rộng áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn đối với những vụ việc đã có đầy đủ hồ sơ pháp lý.

Những vướng mắc về pháp lý đã làm giảm tính thanh khoản của các khoản nợ

Cần gỡ vướng từ khâu thực thi

Theo bà Nguyễn Thị Phương, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế Ngân hàng (thuộc VNBA), chỉ tính riêng địa bàn TP. Hồ Chí Minh, thời gian qua Câu lạc bộ đã ghi nhận 243 vụ việc tranh chấp tín dụng còn vướng mắc chưa thể giải quyết dứt điểm. Trong đó, nhiều vụ việc phát sinh ngay ở khâu xử lý tài sản bảo đảm như chậm thụ lý - xét xử, khó xác minh tài sản, đương sự thay đổi địa chỉ, chống đối việc thẩm định hoặc phát sinh tranh chấp với người thứ ba.

Bà Phương cho rằng, phần lớn những vướng mắc này đều có thể tháo gỡ nếu có cơ chế phối hợp và áp dụng pháp luật thống nhất hơn. Chẳng hạn, trong hầu hết các vụ án, địa chỉ của bên vay và bên bảo đảm đã được xác lập ngay từ khi ký hợp đồng. Vì thế, ngành Tòa án nên thống nhất nguyên tắc xác định địa chỉ theo hợp đồng và thông báo gần nhất của khách hàng. Bên cạnh đó, cần tăng cường khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trên VNeID và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, thay vì yêu cầu các NHTM tự xác minh những thông tin mà pháp luật không giao thẩm quyền.

Ở góc độ thực tiễn xét xử, đại diện TAND Khu vực 1 cũng cho biết nhiều vụ án tín dụng hiện nay liên quan đồng thời đến quyền sử dụng đất, thừa kế, tài sản chung vợ chồng hoặc quyền của người thứ ba. Vì vậy, để việc xử lý tài sản bảo đảm đạt hiệu quả, cần có cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn giữa Tòa án với chính quyền địa phương, cơ quan Công an và các cơ quan quản lý nhằm xác minh thông tin, hiện trạng tài sản ngay từ quá trình giải quyết vụ án.

Đồng tình với nhiều kiến nghị từ phía các TCTD, bà Nguyễn Thị Thùy Dung, Phó Chánh án TAND TP. Hồ Chí Minh cho biết, qua thực tiễn giải quyết hơn 16.600 vụ tranh chấp hợp đồng tín dụng và hợp đồng vay tài sản trong 9 tháng gần đây, đa số yêu cầu của các TCTD đều được Tòa án chấp nhận khi có đầy đủ căn cứ pháp luật. Những trường hợp không được chấp nhận hoặc chỉ được chấp nhận một phần chủ yếu xuất phát từ các quy định pháp luật còn chưa thật sự đồng bộ hoặc hồ sơ giao dịch bảo đảm chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.

“TAND TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục kiến nghị TAND Tối cao sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về xác định TCTD là người thứ ba ngay tình, hoàn thiện các quy định về công chứng, đăng ký giao dịch bảo đảm và định giá tài sản; đồng thời kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu kế thừa những cơ chế đã phát huy hiệu quả của Nghị quyết 42 khi sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến xử lý nợ xấu và tài sản bảo đảm”, bà Dung cho biết.

Về phía VNBA, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký cho rằng, việc xử lý hiệu quả tài sản bảo đảm không chỉ giúp các TCTD thu hồi vốn mà còn quyết định khả năng hình thành một thị trường mua bán nợ hoạt động theo cơ chế thị trường. Do đó, ông Tú đề nghị tiếp tục tổng hợp các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn để kiến nghị sửa đổi đồng bộ các quy định liên quan, qua đó rút ngắn thời gian xử lý tài sản, giải phóng nguồn lực đang nằm trong các khoản nợ và tạo thêm dư địa cung ứng vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.

Đỗ Cường