Khơi thông dòng vốn đầu tư vào năng lượng

Nhu cầu vốn đầu tư cho năng lượng rất cao

Tại Diễn đàn Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 diễn ra ngày 29/1/2026, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, nhu cầu phát triển năng lượng của Việt Nam trong các thập kỷ tới sẽ tiếp tục gia tăng mạnh cùng với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Dự báo, tốc độ tăng nhu cầu điện giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 10 - 12%/năm; giai đoạn 2030 - 2035 duy trì ở mức 7 - 7,5%/năm. Mức tăng trưởng này đặt ra yêu cầu rất lớn về đầu tư hạ tầng năng lượng, đặc biệt là phát triển nguồn điện, lưới truyền tải và các giải pháp phục vụ chuyển đổi năng lượng theo hướng bền vững.

Nguồn: Hiệp hội Năng lượng Việt Nam. Đồ họa: Phương Anh

Đặc biệt, giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu vốn đầu tư cho năng lượng của Việt Nam ước tính trên 77 tỷ USD, tương đương hơn 15 tỷ USD/năm. Tổng nhu cầu vốn từ nay đến năm 2050 ước khoảng 400 tỷ USD, bình quân khoảng 16 tỷ USD/năm.

TS. Cấn Văn Lực cho hay, tại Việt Nam, từ năm 2001 đến nay, đầu tư tư nhân và FDI chiếm trên 50% tổng vốn đầu tư trong lĩnh vực năng lượng, chủ yếu tập trung vào các dự án phát triển nguồn điện; phần còn lại là đầu tư công dành cho lưới truyền tải, hạ tầng chiến lược, các dự án bảo đảm an ninh năng lượng.

Về tín dụng xanh, tốc độ tăng trưởng tín dụng cho năng lượng tái tạo đạt khoảng 150% mỗi năm trong giai đoạn từ năm 2017 đến tháng 6/2025, cao hơn nhiều so với mức tăng trưởng chung của tín dụng xanh là khoảng 22%/năm. Đến tháng 6/2025, dư nợ tín dụng cho năng lượng tái tạo đạt gần 290.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 1,7% tổng dư nợ của hệ thống tổ chức tín dụng...

Hoàn thiện cơ chế để thu hút đầu tư

TS. Cấn Văn Lực cho biết, về chính sách và khung pháp lý, mặc dù đã có cơ chế mua bán điện trực tiếp (theo Nghị định số 80/2024/NĐ-CP), song việc triển khai trên thực tế còn gặp khó khăn do tồn tại giới hạn giá trần, chi phí thanh toán bù trừ và thủ tục còn phức tạp, trong khi một số quy định chưa cụ thể và thiếu thống nhất. Các chính sách hỗ trợ tài chính cho dự án xanh, chuyển đổi xanh còn chậm đi vào thực tiễn.

Cùng với đó, các tổ chức tín dụng trong nước chưa xây dựng được sản phẩm tín dụng đặc thù cho lĩnh vực năng lượng. Các dự án năng lượng thường có thời gian đầu tư dài, chi phí lớn, có thể kéo dài tới 20 năm, nhưng nguồn vốn cho vay của ngân hàng chủ yếu là ngắn và trung hạn.

Để huy động nguồn vốn cho lĩnh vực năng lượng, TS. Cấn Văn Lực đề xuất nhóm giải pháp, trong đó nhấn mạnh việc kiên định triển khai Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh và sớm hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp; xác định giá điện hợp lý và ưu tiên đầu tư truyền tải. Đồng thời, làm rõ nhu cầu tài chính năng lượng để xây dựng danh mục dự án thu hút vốn quốc tế; phát triển cân bằng thị trường tài chính; nâng cấp sở giao dịch hàng hóa và hình thành thị trường carbon; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn tài chính quốc tế…

Chuyên gia năng lượng Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, nhu cầu vốn đầu tư vào ngành năng lượng trong giai đoạn 2026 - 2030 (ở kịch bản thấp) lên tới hơn 210 tỷ USD. Nếu không có cơ chế đặc thù, thì không thể thu hút được hơn 40 tỷ USD mỗi năm.

Theo tính toán của ông Nguyễn Thái Sơn - nguyên Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển điện lực (Bộ Công thương), riêng nhu cầu vốn đầu tư vào các dự án phát triển nguồn điện đến năm 2030 lên tới khoảng 118 tỷ USD và đầu tư cho lưới điện truyền tải là hơn 18 tỷ USD. Tổng Công ty Truyền tải điện quốc gia chỉ đáp ứng được khoảng 60%; nghĩa là, ngay cả các dự án lưới điện vẫn còn khoảng 40% vốn đang cần cơ chế.

TS. Đặng Thị Thu Hoài - Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh, việc đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng phải có sự chung sức của các thành phần kinh tế. Khi nguồn lực tư nhân được phát huy, sẽ tạo sức bật để tiến nhanh tới thị trường năng lượng và thị trường điện cạnh tranh, minh bạch.

Mở không gian lớn để huy động nguồn vốn xã hội

Trước yêu cầu ngày càng rõ nét về bảo đảm đủ năng lượng cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 (Nghị quyết 253). Nghị quyết thể hiện cách tiếp cận chủ động, linh hoạt trong hoàn thiện thể chế, tháo gỡ những vướng mắc tồn tại lâu nay, đồng thời mở ra không gian và động lực mới để ngành năng lượng phát triển đồng bộ, bền vững, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng, chuyển dịch xanh và củng cố vững chắc an ninh năng lượng quốc gia.

Đề cập những nội dung tại Nghị quyết 253, TS. Ngô Đức Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công thương) nhấn mạnh, năng lượng là hạ tầng nền tảng của nền kinh tế, có vai trò quyết định đến năng lực tăng trưởng, sức cạnh tranh và tính tự chủ của quốc gia.

Có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, Nghị quyết 253 tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại lâu nay của ngành năng lượng. Đó là các vướng mắc trong quy hoạch nguồn điện, quy hoạch lưới điện, vận hành hệ thống điện thông minh; sự mất cân đối giữa nguồn điện nền và năng lượng tái tạo; cơ chế huy động vốn đầu tư; thị trường điện cạnh tranh và cơ chế giá điện.

Nghị quyết 253, cùng với các chủ trương về thị trường điện cạnh tranh, cho phép mọi tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư phát điện và lưới điện, mở ra không gian rất lớn để huy động nguồn vốn xã hội. Điều này giúp giảm đáng kể gánh nặng đầu tư cho Nhà nước, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, minh bạch trong ngành điện.

Được biết, Bộ Công thương đã hoàn thiện dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định về lộ trình phát triển các cấp độ thị trường cạnh tranh tại Việt Nam đảm bảo phù hợp với Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và các chiến lược phát triển ngành điện. Phát triển thị trường điện cạnh tranh, cải cách cơ chế giá điện là yêu cầu tất yếu để tháo gỡ các "điểm nghẽn", tạo động lực thúc đẩy phát triển thị trường năng lượng, đáp ứng nhu cầu cho tăng trưởng từ 10% trở lên trong những năm tới.

Khánh Linh