Khơi thông dòng vốn, đánh thức 'mỏ vàng' kinh tế biển

Quang cảnh hội thảo ảnh: Anh Tuấn

Khơi thông điểm nghẽn pháp lý để hút dòng vốn đầu tư

Chiều 9/7, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù, vượt trội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững ở Việt Nam.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo chủ động tham vấn cộng đồng doanh nghiệp ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách. Theo ông Tuấn, đây là cách tiếp cận thực tiễn, giúp các quy định pháp luật sau khi ban hành có thể nhanh chóng đi vào cuộc sống, thay vì chỉ dừng ở các quy định mang tính kỹ thuật.

Theo ông Tuấn, mặc dù Việt Nam sở hữu hơn 3.200 km bờ biển và nhiều lợi thế nổi trội để phát triển kinh tế biển, song vẫn chưa thể "giàu từ biển" như kỳ vọng. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc thiếu một cơ chế đủ mạnh để khơi thông dòng vốn đầu tư.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, kinh tế biển tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng của đất nước, đặc biệt tại 28 tỉnh, thành phố ven biển. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn tồn tại nhiều khoảng trống, chưa tạo được động lực đủ lớn để khai thác hiệu quả tiềm năng to lớn của biển.

Ông Tuấn cho hay, một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay là khung pháp lý về quyền sử dụng khu vực biển chưa được hoàn thiện. Đây là nguyên nhân khiến nhiều dự án quy mô lớn, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai.

Không chỉ lĩnh vực năng lượng tái tạo, nhiều doanh nghiệp đầu tư vào nuôi biển công nghệ cao, du lịch biển và các dự án lấn biển cũng đang đối mặt với tình trạng tương tự. Việc quyền sử dụng khu vực biển chưa đủ điều kiện để chuyển nhượng, góp vốn hoặc thế chấp khiến doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng và huy động nguồn vốn cho các dự án có vòng đời đầu tư kéo dài hàng chục năm.

"Doanh nghiệp đang đặt ra câu hỏi rất cụ thể: quyền sử dụng khu vực biển có được coi là tài sản hay không, có được thế chấp để vay vốn hay không. Nếu chưa xác lập rõ quyền tài sản thì rất khó huy động nguồn vốn lớn cho các dự án trên biển", ông Tuấn nhấn mạnh.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, sau gần 10 năm triển khai, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015 đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo ông Tùng, việc sửa đổi luật không chỉ nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý tổng hợp tài nguyên, môi trường biển và hải đảo mà quan trọng hơn là xây dựng một công cụ pháp lý đủ mạnh để khơi thông các nguồn lực phát triển.

"Luật mới phải trở thành công cụ thúc đẩy đầu tư, khai thác hiệu quả tiềm năng biển và hải đảo, đưa biển trở thành không gian phát triển mới, đồng thời là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế", ông Tùng nhấn mạnh.

Đề xuất nhiều cơ chế đột phá cho kinh tế biển

Tại hội thảo, đại diện nhiều doanh nghiệp và hiệp hội đã đề xuất hàng loạt cơ chế mới nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho các ngành kinh tế biển.

Theo ông Tuấn, để khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển, Việt Nam cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống chính sách ưu đãi thực sự vượt trội, cải cách mạnh thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ chế xác lập quyền tài sản đối với khu vực biển và thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả nhằm tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Đại diện Sun Group kiến nghị dự thảo luật cần bổ sung quy định về quản lý và sử dụng các đảo hình thành từ hoạt động lấn biển, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho quá trình đầu tư và khai thác. Đồng thời, doanh nghiệp đề xuất xây dựng cơ chế ưu tiên đối với các dự án đô thị lấn biển được quy hoạch đồng bộ nhằm phát huy hiệu quả quỹ đất mới và tạo động lực phát triển kinh tế biển.

Sun Group cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế cho phép doanh nghiệp tham gia quản lý, bảo tồn tại một số khu bảo tồn biển theo đúng quy định của pháp luật, qua đó huy động thêm nguồn lực xã hội cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên biển.

Trong khi đó, ông Bùi Tuấn Anh, đại diện Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam cho rằng, cần sớm xây dựng quy hoạch đồng bộ hạ tầng phục vụ phát triển công nghiệp nuôi biển, tạo nền tảng để ngành phát triển quy mô lớn và bền vững.

Theo ông, cùng với việc đơn giản hóa thủ tục giao khu vực biển theo hướng ổn định, lâu dài, cơ quan quản lý cũng cần sớm ban hành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cơ chế bảo hiểm và chính sách tài chính phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nuôi biển.

Thông tin về tiến độ xây dựng luật, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam Nguyễn Quốc Toản cho biết, ngày 8/7, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 182/NQ-CP thông qua hồ sơ chính sách dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). Đây là cơ sở quan trọng để Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong tháng 9 tới.

Theo ông Nguyễn Quốc Toản, một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù, vượt trội nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững, qua đó cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển kinh tế biển và tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để khai thác hiệu quả tiềm năng biển trong giai đoạn mới.

Giới thiệu những điểm mới của dự thảo luật, ông Nguyễn Thanh Tùng cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất nhiều chính sách mang tính đột phá nhằm khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định về quyền của tổ chức, cá nhân được giao, cho thuê hoặc đăng ký sử dụng khu vực biển. Theo đó, tổ chức, cá nhân được giao hoặc thuê khu vực biển trong nội thủy, lãnh hải có thể được chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền với khu vực biển khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng thiết lập cơ chế chuyển mục đích sử dụng khu vực biển; bổ sung quy định về điều kiện, trường hợp được chuyển nhượng, góp vốn, cho thuê và thế chấp quyền sử dụng khu vực biển theo từng vùng biển cụ thể, vừa tạo điều kiện khai thác hiệu quả nguồn lực kinh tế, vừa bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền và quyền chủ quyền quốc gia.

Hà Sơn