Khởi nghiệp từ văn hóa: Nhiều ý tưởng, thiếu bệ đỡ để phát triển

Các thành viên của Viện Đổi mới sáng tạo Văn hóa, Giáo dục và Khởi nghiệp Việt Nam (VICEE) đồng hành cùng SV STARTUP 2026 với vai trò mentor.

Ngày 18/4, tại Học viện Ngân hàng (Hà Nội), diễn ra Lễ khai mạc “Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII năm 2026” (SV STARTUP 2026) với chủ đề “Khởi nghiệp từ trường học - Tăng tốc đổi mới sáng tạo, vươn mình cùng đất nước”. Sự kiện do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức.

Với khoảng 10.000 lượt học sinh, sinh viên, đại biểu và khách mời tham gia trong ba ngày diễn ra sự kiện, cùng hàng trăm dự án đến từ các trường đại học, cao đẳng trên cả nước, SV STARTUP tiếp tục khẳng định vị thế là sân chơi khởi nghiệp quy mô quốc gia dành cho học sinh, sinh viên, đồng thời phản ánh tinh thần đổi mới sáng tạo ngày càng mạnh mẽ của thế hệ trẻ.

Một điểm đáng ghi nhận tại SV STARTUP những năm gần đây là sự xuất hiện ngày càng nhiều dự án khai thác giá trị văn hóa Việt Nam theo hướng hiện đại, có tư duy thị trường rõ nét. Từ sản phẩm thủ công sáng tạo, quà tặng mang bản sắc dân tộc, du lịch trải nghiệm đến các nền tảng số hóa di sản, sinh viên đang cho thấy cách tiếp cận mới: biến chất liệu văn hóa thành sản phẩm có thể tiêu dùng, trải nghiệm và lan tỏa.

Tiêu biểu tại SV STARTUP 2026 là dự án ArtStory Vietnam Culture's Box với các hộp quà, túi quà sử dụng hình ảnh tranh dân gian, họa tiết truyền thống, kết hợp chất liệu thủ công thân thiện với môi trường. Trong khi đó, dự án “Hồn quê giữa phố” xây dựng không gian trải nghiệm nông thôn giữa đô thị, nơi trẻ em và gia đình có thể tiếp cận trò chơi dân gian, nghề thủ công và ký ức làng quê Việt Nam bằng những hình thức mới mẻ.

Những ý tưởng này cho thấy sinh viên không chỉ dừng lại ở việc kể lại câu chuyện văn hóa, mà đã bước đầu tìm cách thương mại hóa các giá trị văn hóa thông qua những mô hình kinh doanh cụ thể.

Ban giám khảo và mentor tại gian trưng bày.

Tuy nhiên, phía sau sự sôi động của các cuộc thi vẫn là một thực tế đáng suy nghĩ: không nhiều dự án có thể đi xa sau khi rời sân khấu. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, mỗi năm có hàng nghìn ý tưởng tham gia các cuộc thi khởi nghiệp sinh viên, nhưng tỷ lệ dự án tiếp tục phát triển sau cuộc thi chỉ chiếm một phần nhỏ; với nhóm dự án liên quan văn hóa, tỷ lệ này còn thấp hơn.

Bà Lê An Na, Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo Văn hóa, Giáo dục và Khởi nghiệp Việt Nam (VICEE), đồng thời là mentor tại SV STARTUP 2026, nhận định, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở giai đoạn chuyển tiếp sau cuộc thi. Theo bà, các trường không thiếu ý tưởng tốt xuất phát từ giảng đường, nhưng khi bắt đầu tiếp cận thị trường, nhiều nhóm lại thiếu người hướng dẫn, thiếu kết nối và thiếu nguồn lực để tiếp tục phát triển.

Bà Lê An Na khẳng định, khởi nghiệp từ văn hóa có những đặc thù riêng, không thể áp dụng máy móc mô hình của các lĩnh vực khác. Sản phẩm văn hóa, ngoài yếu tố sáng tạo, còn phải giải được bài toán thị trường và bảo đảm tính bền vững trong dài hạn.

Cùng tham gia chương trình với vai trò mentor, bà Trần Ánh Phương, Trưởng ban Truyền thông Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp đại học, cao đẳng Việt Nam (VNEI), một thành viên của VICEE, cho rằng nếu các dự án sinh viên được đặt trong một hệ sinh thái hỗ trợ đầy đủ, khả năng hình thành các startup thực chất sẽ cao hơn đáng kể. Hệ sinh thái đó cần có sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu, hiệp hội, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các đơn vị ươm tạo.

Việt Nam không thiếu ý tưởng khởi nghiệp từ văn hóa. Điều còn thiếu là cơ chế đủ mạnh để biến những ý tưởng từ giảng đường thành doanh nghiệp thật sự. Khi được tiếp sức đúng cách, vốn văn hóa hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực phát triển mới của nền kinh tế sáng tạo trong tương lai.

THANH NGA