Khơi dậy giá trị văn hóa dân tộc thiểu số vì phát triển bền vững và nâng cao đời sống đồng bào

Chương trình văn nghệ chào mừng hội nghị.

Đây là sự kiện nằm trong chuỗi các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4). Tham dự hội nghị có đại diện 54 dân tộc đến từ 34 tỉnh, thành phố; đội ngũ già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín giữ vai trò nòng cốt trong trao truyền và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh: Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nền tảng vững chắc đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế-xã hội của đất nước trong kỷ nguyên mới. Trong đó, văn hóa các dân tộc thiểu số là một trong những trụ cột quan trọng, vừa tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc vừa góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh việc đánh giá kết quả giai đoạn 2021-2025, các đại biểu cần thảo luận, trao đổi sâu về thực tiễn địa phương, qua đó đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc trong thời gian tới. Bên cạnh việc đề xuất các giải pháp với Đảng và Nhà nước, ngành văn hóa, thể thao và du lịch có trách nhiệm nghiên cứu, tham mưu xây dựng các kế hoạch phù hợp với thực tiễn, góp phần triển khai hiệu quả các nhiệm vụ trong bối cảnh tăng trưởng mới.

Giai đoạn 2021-2025, công tác văn hóa dân tộc đạt nhiều kết quả quan trọng. Hệ thống cơ chế, chính sách từng bước được hoàn thiện; các chương trình mục tiêu quốc gia tạo lập nền tảng pháp lý và nguồn lực tương đối đồng bộ. Hoạt động bảo tồn, phục dựng lễ hội, xây dựng mô hình văn hóa gắn với du lịch được tổ chức bài bản; nhiều giá trị truyền thống được khôi phục, lan tỏa và từng bước đi vào đời sống đương đại.

Đáng chú ý, tư duy phát triển đã chuyển từ “bảo tồn đơn thuần” sang “bảo tồn gắn với phát triển” từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống nhân dân. Vai trò của cộng đồng đặc biệt là nghệ nhân, già làng, trưởng bản, người có uy tín ngày càng được khẳng định và phát huy.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác văn hóa dân tộc gặp một số hạn chế: Tiến độ giải ngân nguồn vốn đặc biệt là vốn sự nghiệp tại một số địa phương còn chậm so với kế hoạch đề ra; một số mô hình thiếu bền vững; chuyển đổi số chưa đồng bộ giữa các địa phương; đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa tại cơ sở hiện nay còn mỏng, chưa được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn về quản lý văn hóa dân tộc, chủ yếu là kiêm nhiệm, năng lực chuyên môn chưa đồng đều...

Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy phát biểu khai mạc.

Tại hội nghị, các đại biểu đánh giá toàn diện kết quả giai đoạn 2021-2025 và xác định nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026-2030. Các tham luận tập trung một số nội dung: Phát huy bản sắc văn hóa dân tộc qua bảo tồn lễ hội; chia sẻ mô hình bảo tồn văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch sau sáp nhập đơn vị hành chính; phát huy giá trị di tích lịch sử-văn hóa; vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số gắn với mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững…

Với mục tiêu “Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số phải trở thành động lực phát triển, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia đồng thời trực tiếp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào”, quan điểm văn hóa các dân tộc thiểu số là nền tảng tinh thần và là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển đất nước; lấy cộng đồng làm trung tâm, là chủ thể của bảo tồn, phát huy và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống; gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế, nhất là du lịch văn hóa và kinh tế văn hóa; đổi mới quản lý theo hướng hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số... công tác văn hóa dân tộc giai đoạn 2026-2030 tập trung một số nhiệm vụ cụ thể:

Tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, coi đây là khâu đột phá để tháo gỡ điểm nghẽn và dẫn dắt phát triển; triển khai đồng bộ Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; rà soát, sửa đổi, bổ sung hệ thống chính sách theo hướng đồng bộ, thống nhất, khả thi và phù hợp với thực tiễn; tập trung xây dựng các đề án trọng điểm, có tính chiến lược dài hạn như: Đề án “Bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với du lịch và phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới”; Đề án tổ chức định kỳ các ngày hội, giao lưu văn hóa; Đề án giáo dục trải nghiệm văn hóa trên nền tảng số; cùng các đề án phát triển sản phẩm văn hóa và chuyển đổi số, tạo nền tảng cho phát triển bền vững lĩnh vực văn hóa dân tộc.

Tập trung xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành các cơ chế, chính sách đột phá về phát triển văn hóa trong đó có Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam; xây dựng và hoàn thiện Nghị định về quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số; ban hành chính sách đặc thù đối với nghệ nhân dân gian, người thực hành di sản; cơ chế hỗ trợ truyền dạy văn hóa, bảo tồn các giá trị có nguy cơ mai một; tăng cường xã hội hóa, huy động các nguồn lực hợp pháp cho phát triển văn hóa.

Nâng cao hiệu quả triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia đặc biệt là Chương trình phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; ưu tiên bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp gắn với xây dựng, phát triển sản phẩm du lịch đặc thù; chú trọng công tác truyền dạy cho thế hệ trẻ, bảo tồn ngôn ngữ, chữ viết, phong tục, tập quán đặc sắc của các dân tộc thiểu số; phát triển kinh tế văn hóa, du lịch cộng đồng, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; gắn văn hóa với phát triển du lịch, dịch vụ, xây dựng sản phẩm đặc thù; góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Phát triển nguồn nhân lực và phát huy vai trò cộng đồng; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở; phát huy vai trò của nghệ nhân dân gian, người có uy tín, trưởng thôn bản trong bảo tồn và truyền dạy, gìn giữ và lan tỏa văn hóa; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa dân tộc: Tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu về văn hóa dân tộc; đẩy mạnh số hóa các giá trị văn hóa truyền thống; ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, bảo tồn, trình diễn và quảng bá di sản văn hóa; phát triển các sản phẩm văn hóa số phục vụ nhân dân và du khách; tăng cường phối hợp, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện; rà soát, phân công rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh xã hội hóa.

Nhân dịp này, hội nghị đã tôn vinh, biểu dương các già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín... có nhiều đóng góp trong gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc.

NGỌC LIÊN