'Khoảng trời con gái': Mang ký ức Đồng Lộc đến với hôm nay

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu vở kịch hát Khoảng trời con gái - tác phẩm tái hiện ký ức Ngã ba Đồng Lộc và sự hy sinh anh dũng của các nữ thanh niên xung phong

Ký ức ấy sẽ một lần nữa được tái hiện qua vở kịch hát ví, giặm "Khoảng trời con gái" khi tác phẩm được đưa ra biểu diễn tại Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026).

Ngày 22/6, Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Hà Tĩnh phối hợp với Công ty Cổ phần Việt Triết tổ chức gặp gỡ báo chí giới thiệu vở kịch hát Khoảng trời con gái tại trụ sở Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Hà Tĩnh (số 02, ngõ 19, đường Nguyễn Công Trứ, phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh). Không chỉ là một chương trình nghệ thuật, vở diễn còn được xem như nén tâm nhang thành kính dâng lên những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc, đặc biệt là 10 nữ thanh niên xung phong anh dũng hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc. Thông qua ngôn ngữ sân khấu, tác phẩm góp phần đưa ký ức lịch sử đến gần hơn với công chúng hôm nay, nhất là thế hệ trẻ, qua đó lan tỏa những giá trị của lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và sự tri ân đối với các thế hệ đi trước.

Cách đây 8 năm, tại Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh phối hợp với Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và TP. Hồ Chí Minh tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Đồng Lộc (24/7/1968 - 24/7/2018). Trong chương trình nghệ thuật sử thi "Đồng Lộc - Bài ca bất tử", vở kịch hát ví, giặm *Khoảng trời con gái* đã trở thành điểm nhấn đặc biệt.

Tác phẩm do NSND Nguyễn An Ninh chuyển thể từ kịch bản cùng tên của nhà thơ, TS Nguyễn Sĩ Đại; NSND Hồng Lựu chỉ đạo nghệ thuật. Hơn 6.000 khán giả đã ngồi dưới mưa theo dõi chương trình trong sự xúc động sâu sắc. Những tràng pháo tay kéo dài và những giọt nước mắt lặng lẽ hôm ấy là minh chứng cho sức sống của một tác phẩm nghệ thuật được xây dựng từ những giá trị chân thật của lịch sử.

Đạo diễn, NSND Hồng Lựu (đứng) giới thiệu vở kịch hát Khoảng trời con gái - tác phẩm nghệ thuật tái hiện ký ức Ngã ba Đồng Lộc và sự hy sinh của 10 nữ thanh niên xung phong anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hà Tĩnh vừa là hậu phương của tiền tuyến lớn miền Nam, vừa là tiền tuyến của hậu phương lớn miền Bắc. Với vị trí đặc biệt trên tuyến giao thông chiến lược Trường Sơn, Ngã ba Đồng Lộc trở thành một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt nhất của không quân Mỹ.

Từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968, nơi đây phải hứng chịu gần 1.900 trận ném bom với hơn 50.000 quả bom các loại. Mỗi mét vuông đất gần như bị cày xới nhiều lần. Đất đá bị lật tung, cây cối bị hủy diệt, nhưng con đường chiến lược vẫn được giữ thông suốt bởi ý chí và lòng quả cảm của hàng vạn con người.

Dưới mưa bom bão đạn, hơn 16.000 cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và nhân dân địa phương đã kiên cường bám trụ. Họ chiến đấu với một niềm tin giản dị mà mãnh liệt: “Tim có thể ngừng đập nhưng đường phải thông”.

Tiêu biểu cho tinh thần ấy là những chiến sĩ Trung đoàn Cao xạ 210 và đặc biệt là 10 nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552. Họ đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại phía sau những ước mơ còn dang dở và những câu chuyện trở thành huyền thoại.

Trong lá thư gửi mẹ trước lúc hy sinh, chị Võ Thị Tần từng viết: “Bom đạn của chúng có thể làm rung chuyển núi rừng, nhưng không thể làm rung chuyển những trái tim của chúng con, mẹ à”. Những dòng chữ ấy đến hôm nay vẫn khiến nhiều người xúc động bởi đó không chỉ là lời của một cá nhân mà còn là tiếng nói của cả một thế hệ sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.

Có lẽ vì thế mà Đồng Lộc không chỉ là một địa danh. Đồng Lộc đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của lòng yêu nước và tinh thần cống hiến của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Nhà thơ, TS Nguyễn Sĩ Đại là người con của quê hương Can Lộc. Dù đã có nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Đồng Lộc, ông vẫn mang trong mình những day dứt riêng về vùng đất này. Gần 10 năm tìm hiểu tư liệu, gặp gỡ nhân chứng và những người trực tiếp tham gia sự kiện đã giúp ông hoàn thành kịch bản "Khoảng trời con gái".

Nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại (áo trắng), tác giả kịch bản Khoảng trời con gái, chia sẻ về quá trình sáng tác và những trăn trở khi viết về Ngã ba Đồng Lộc tại buổi gặp gỡ báo chí

Theo tác giả, điều ông hướng tới không chỉ là kể lại một câu chuyện lịch sử mà còn là tái hiện một phần đời sống, tâm hồn và khát vọng của những con người đã làm nên lịch sử. Bởi phía sau những chiến công luôn là những số phận, những ước mơ và những khoảng trời riêng của mỗi con người.

Từ kịch bản ấy, các nghệ sĩ đã xây dựng nên một tác phẩm sân khấu giàu cảm xúc bằng chất liệu dân ca ví, giặm xứ Nghệ. Lịch sử được kể lại không bằng những con số khô cứng mà bằng tiếng hát, bằng những câu chuyện đời thường và bằng những rung động rất con người.

NSND Hồng Lựu - một trong hai đạo diễn của vở diễn - cho biết, dù gặp nhiều khó khăn về kinh phí, di chuyển và điều kiện tổ chức, tập thể nghệ sĩ vẫn quyết tâm đưa tác phẩm đến với công chúng như một lời tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ và những người đã làm nên huyền thoại Đồng Lộc.

Theo kế hoạch, vở kịch hát sẽ được biểu diễn tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ (Hà Nội) vào tối 19/7. Sau đó, đoàn nghệ thuật sẽ tiếp tục lưu diễn tại Hưng Yên, Ninh Bình và Thanh Hóa.

Đưa *Khoảng trời con gái* đến với khán giả hôm nay không chỉ là hoạt động biểu diễn nghệ thuật. Đó còn là cách để ký ức lịch sử tiếp tục được truyền trao từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bởi lịch sử sẽ không thực sự sống nếu chỉ nằm trong những trang sách hay những khu tưởng niệm. Lịch sử cần được kể lại bằng nghệ thuật, bằng cảm xúc và bằng sự đồng cảm của những người đang sống.

Và có lẽ, giá trị lớn nhất của *Khoảng trời con gái* nằm ở điều đó. Tác phẩm không chỉ đưa khán giả trở về với Đồng Lộc của năm 1968 mà còn nhắc mỗi người hôm nay về ý nghĩa của sự hy sinh, của lòng biết ơn và của trách nhiệm gìn giữ những giá trị đã làm nên sức mạnh của dân tộc Việt Nam.

Ngô Đức Hành