Khoản phạt lên tới 1.400 tỷ USD đe dọa bóp nghẹt Meta

Giám đốc điều hành Meta, ông Mark Zuckerberg tại phiên điều trần của Ủy ban Tư pháp Thượng viện Mỹ ngày 31/1/2024. Ảnh: Reuters.

Vụ kiện do tổng chưởng lý 29 bang khởi xướng vào năm 2023, diễn ra tại tòa án liên bang ở Oakland, California. Các bang cáo buộc Meta vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng của các bang và luật bảo vệ quyền riêng tư liên bang, trong đó có Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trẻ em trên Mạng (COPPA).

Theo CNBC, vụ kiện đặc biệt quan trọng vì mỗi hành vi vi phạm có thể bị phạt tới 20.000 USD. Với số lượng người dùng trẻ rất lớn, tổng mức phạt trên lý thuyết có thể lên tới hàng trăm tỷ USD, thậm chí 1.400 tỷ USD theo cách tính của Meta.

Theo tính toán của Meta, nếu thua kiện, công ty có thể phải chịu mức phạt tối đa 1.400 tỷ USD, gần bằng giá trị vốn hóa thị trường và là con số chưa từng có trong lịch sử tố tụng.

“Vụ kiện này có mức độ rủi ro cao chưa từng thấy”, ông Eric Goldman, giáo sư luật tại Đại học Santa Clara (Mỹ), nhận định.

Các tổng chưởng lý chưa công bố con số chính thức. Tuy nhiên, Megan O’Neill, luật sư đại diện bang California, ước tính mức phạt có thể vào khoảng 193 tỷ USD. Bà nhấn mạnh mốc 1.400 tỷ USD do Meta đưa ra chỉ là con số tối đa trên lý thuyết nhằm gây 'sốc'.

Tuy nhiên, nếu mức phạt 193 tỷ USD được áp dụng, đây vẫn là chế tài dân sự lớn nhất từng được áp dụng đối với một công ty.

Điều Meta lo nhất không chỉ là tiền phạt

Dù chi tiết các vụ kiện khác nhau, điểm chung là các bang cáo buộc Meta cố tình thiết kế các ứng dụng như Facebook và Instagram theo hướng gây hại cho người trẻ.

Tại bang New Mexico, Meta bị yêu cầu cải thiện “các mô hình và công cụ xác minh độ tuổi” bằng AI, đồng thời “trong vòng hai năm, xây dựng một mô hình chuyên biệt để dự đoán người dùng dưới 13 tuổi”.

Những biện pháp khác gồm tạo điều kiện thuận lợi hơn để báo cáo trường hợp người chưa đủ tuổi sử dụng nền tảng và phối hợp “với các trường học hoặc một tổ chức bảo vệ trẻ em để tạo một cổng thông tin, qua đó ban giám hiệu có thể báo cáo những tài khoản bị nghi ngờ đối với người dưới 13 tuổi trên bất kỳ nền tảng mạng xã hội nào”.

Vụ kiện tập trung vào cáo buộc Meta cố tình thiết kế ứng dụng theo hướng gây hại cho người trẻ. Ảnh: Reuters.

Tổng chưởng lý New Mexico Raúl Torrez cho rằng việc tập trung vào thiết kế và tính năng của nền tảng, thay vì nội dung do người dùng đăng tải, “thực sự tạo ra một khuôn mẫu để các bang khác buộc họ phải chịu trách nhiệm”.

Cách tiếp cận này giúp các bang tránh Điều 230 của Đạo luật Chuẩn mực Truyền thông, vốn bảo vệ các công ty công nghệ khỏi trách nhiệm pháp lý đối với nội dung do bên thứ ba đăng tải trên nền tảng.

Tháng 3, Meta và YouTube thua một vụ kiện tại Los Angeles khi bồi thẩm đoàn kết luận các công ty đã cẩu thả và không cảnh báo người dùng về những nguy cơ khi sử dụng nền tảng.

Tổng chưởng lý California Rob Bonta tuyên bố: “Meta đã thiết kế một sản phẩm nguy hiểm cho người dùng trẻ tuổi, biết rõ sản phẩm đó nguy hiểm nhưng sau đó lại nói dối trẻ em, gia đình và cộng đồng về mức độ nguy hiểm của nó. Chúng tôi sẵn sàng buộc Meta phải chịu trách nhiệm về vai trò của công ty trong việc làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần ở trẻ em Mỹ và mong chờ phiên tòa”.

Dù mức bồi thường có thể rất lớn, giới phân tích cho rằng vấn đề đáng lo ngại hơn đối với Meta có thể không phải là tiền phạt mà là nguy cơ phải thay đổi cách vận hành nền tảng.

Bà Laura Marquez-Garrett, luật sư tại Trung tâm Pháp lý Bảo vệ Nạn nhân Mạng xã hội, cho rằng các cơ quan công quyền có những quyền hạn mà nguyên đơn tư nhân thường không có, trong đó có khả năng thực sự buộc các công ty này thay đổi mô hình kinh doanh, quyết định về thiết kế và những vấn đề liên quan.

Nếu Meta thua kiện, các bang muốn công ty xóa dữ liệu cá nhân của trẻ dưới 13 tuổi cùng các “thuật toán và mô hình” được huấn luyện bằng dữ liệu đó. Các bang cũng yêu cầu Meta loại bỏ “một số tính năng thiết kế gây nghiện”, gồm cuộn nội dung vô hạn, tự động phát, nội dung biến mất, bộ lọc làm đẹp và các thuật toán được tối ưu hóa để tăng mức độ tương tác.

Phản ứng của Meta

Meta bác bỏ các cáo buộc của các bang, đồng thời cho rằng các tổng chưởng lý đang yêu cầu công ty thực hiện những thay đổi thiết kế vô lý và đòi một “khoản bồi thường khổng lồ đến mức phi lý”.

“Các tổng chưởng lý không đưa ra bất kỳ bằng chứng nào cho thấy người dân ở các bang của họ đã bị lừa; họ cho rằng những tính năng vô hại, chẳng hạn cho phép người dùng có thêm một tài khoản Instagram, bằng cách nào đó đã gây tổn hại cho người dân. Họ tìm cách trừng phạt Meta vì những vấn đề mang tính toàn ngành, như việc xác minh độ tuổi”, theo tuyên bố của công ty.

Tại phiên tòa, bồi thẩm đoàn chỉ có vai trò đưa ra khuyến nghị. Thẩm phán Liên bang Mỹ Yvonne Gonzalez Rogers sẽ là người đưa ra phán quyết cuối cùng liệu Meta có phải chịu trách nhiệm hay không và nếu có, mức phạt cũng như biện pháp khắc phục sẽ như thế nào, Reuters đưa tin.

Meta cho rằng cáo buộc của các tổng chưởng lý là “vô lý”. Ảnh: Reuters.

Sau phần phát biểu mở đầu ngày 18/8, phiên tòa dự kiến kéo dài khoảng 5 tuần. Đồng sáng lập kiêm Tổng giám đốc điều hành Meta Mark Zuckerberg và người đứng đầu Instagram Adam Mosseri dự kiến sẽ ra điều trần. Hàng chục nhân chứng khác cũng sẽ được triệu tập, trong đó có nhân viên hiện tại, cựu nhân viên Meta và các chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ, tâm lý học.

Theo đài CBC, phiên tòa diễn ra ngay sau khi Meta phải chịu một khoản tổn thất gần 1 tỷ USD trong vụ kiện do Tổng chưởng lý New Mexico khởi xướng. Trong vụ này, Meta bị yêu cầu trả khoảng 375 triệu USD tiền phạt dân sự và 567 triệu USD vào quỹ khắc phục tác hại của mạng xã hội đối với thanh thiếu niên.

Các ông lớn mạng xã hội khác như Google, Snap và TikTok không phải là bị đơn trong phiên tòa này. Tuy nhiên, cũng giống Meta, các công ty này đang phải đối mặt với hơn 3.000 đơn kiện về tổn hại sức khỏe do các cá nhân và gia đình tại Mỹ khởi kiện, cùng khoảng 1.300 vụ kiện khác do các học khu công lập trên toàn quốc đệ trình.

Một số vụ đã được giải quyết bằng thỏa thuận, qua đó tránh phải đưa ra xét xử, nhưng nhiều vụ khác vẫn đang chờ xử lý.

Nếu các bang thành công trong vụ kiện tại California, phán quyết có thể tạo tiền lệ quan trọng cho các vụ kiện khác và gây ảnh hưởng không chỉ đến Meta mà còn đến cách các nền tảng mạng xã hội vận hành.

Thảo Vy