Khi văn hóa trở thành sinh kế

Làng Đhrôồng nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm thủ công truyền thống của người Cơ Tu. Ảnh: P.N

Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành sinh kế bền vững cho đồng bào Cơ Tu vẫn cần thêm những cú hích về hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, quảng bá và kết nối thị trường.

Từ khung cửi truyền thống đến sản phẩm du lịch

Đầu tháng 6/2026, đoàn công tác của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng do ông Văn Bá Sơn, Phó Giám đốc sở làm trưởng đoàn, cùng đại diện Phòng Quản lý Lữ hành, Trung tâm Xúc tiến du lịch thành phố, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Đà Nẵng và nhiều doanh nghiệp lữ hành đã thực hiện khảo sát tuyến du lịch phía tây thành phố.

Điểm dừng chân đầu tiên là làng Đhrôồng (xã Đông Giang), nơi từ lâu được xem là một trong những cái nôi lưu giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Mỗi tấm thổ cẩm đều chứa đựng những câu chuyện văn hóa, những tri thức dân gian được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Tuy nhiên, theo chị Bríu Thị Mến, hướng dẫn điểm tại Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đhrôồng, hành trình giữ nghề còn nhiều trăn trở. Khó khăn lớn nhất hiện nay là công tác quảng bá sản phẩm hạn chế, khiến thổ cẩm Đhrôồng chưa được biết đến rộng rãi. Việc tiếp cận thị trường và tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm vẫn là bài toán chưa có lời giải.

Bên cạnh đó, làng nghề còn thiếu máy móc hỗ trợ sản xuất, thiếu nhân lực được đào tạo về may mặc và thiết kế sản phẩm. Trong bối cảnh thị trường ngày càng đa dạng, những sản phẩm mang đậm tính truyền thống gặp không ít khó khăn khi cạnh tranh với các mặt hàng hiện đại có mẫu mã phong phú hơn.

Điều đáng nói là công sức người thợ bỏ ra rất lớn. Một sản phẩm thông thường có thể mất từ vài ngày đến một tuần để hoàn thành; những sản phẩm cầu kỳ, có đính cườm cần từ một đến ba tháng mới hoàn thiện. Thế nhưng giá trị kinh tế thu về vẫn chưa tương xứng với công sức lao động.

Đại diện Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Đhrôồng bày tỏ mong muốn được hỗ trợ đào tạo nghề may, thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu riêng cho làng dệt, đồng thời từng bước khôi phục nghề nhuộm màu tự nhiên, một nét văn hóa đặc sắc từng gắn bó với nghề dệt truyền thống của người Cơ Tu.

Ông Văn Bá Sơn cho rằng, những kiến nghị từ cơ sở cho thấy mong muốn rất chính đáng của người dân trong việc bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống. Theo ông, thời gian đến cần phát triển thêm các trải nghiệm tương tác dành cho du khách như trực tiếp tham gia dệt thổ cẩm, tự tay tạo ra sản phẩm lưu niệm mang về. Đây là hướng đi có thể gia tăng giá trị cho sản phẩm làng nghề, đồng thời giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa.

Bên cạnh đó, ông Sơn cũng gợi mở việc tổ chức các cuộc thi kể chuyện, hát dân ca truyền thống kết hợp giới thiệu sản phẩm làng nghề như túi thổ cẩm, khăn dệt thủ công do người dân thực hiện nhằm tạo thêm không gian trình diễn và quảng bá văn hóa.

Đại diện Trung tâm Xúc tiến du lịch Đà Nẵng đề xuất đưa nghệ nhân và sản phẩm thổ cẩm tham gia các hội chợ, chương trình quảng bá du lịch của thành phố. Các sản phẩm đặc trưng hoàn toàn có thể trở thành những sản phẩm lưu niệm mang thương hiệu “Made in Da Nang”, góp phần nâng cao giá trị văn hóa địa phương.

Cần thêm lực đẩy cho du lịch cộng đồng

Nếu ở làng Đhrôồng, nghề dệt thổ cẩm đang được kỳ vọng trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng thì tại làng Bhơ Hôồng (xã Sông Kôn), những giá trị văn hóa Cơ Tu đã bước đầu được khai thác hiệu quả thông qua mô hình du lịch cộng đồng. Điều đáng quý nhất hiện nay là làng vẫn bảo tồn được khoảng 95% bản sắc văn hóa Cơ Tu. Những điệu múa truyền thống, làn điệu dân ca và tiếng cồng chiêng vẫn hiện diện trong đời sống thường ngày của người dân.

Chị Đinh Thị Thìn, chủ cơ sở ACu Homestay & Tours cho biết, mô hình du lịch cộng đồng hiện tạo việc làm cho khoảng 200 người dân trong làng. 85% lượng khách đến làng là khách quốc tế. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sức hấp dẫn của văn hóa Cơ Tu đối với du khách nước ngoài.

Dù vậy, lượng khách vẫn chưa ổn định. Nhiều lao động trẻ sau khi học xong lựa chọn làm việc tại thành phố để có nguồn thu nhập đều đặn. Trong khi đó, những người trực tiếp tham gia phục vụ du lịch phần lớn là nông dân nên chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng nghề. Từ thực tế đó, chị Thìn mong muốn các cơ quan chức năng tổ chức thêm những lớp tập huấn thiết thực, đào tạo nghiệp vụ du lịch, quản lý homestay và kỹ năng phục vụ du khách cho người dân địa phương.

Ông Pơ Loong Jốp, Phó Chủ tịch UBND xã Sông Kôn cho rằng, để tiếp tục bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Cơ Tu, địa phương mong muốn được đầu tư nâng cấp hạ tầng phục vụ du lịch, nhất là hệ thống điện, nước, nhà vệ sinh công cộng và các công trình thiết yếu khác. Bên cạnh đó cần hỗ trợ xúc tiến quảng bá, kết nối doanh nghiệp lữ hành và xây dựng thương hiệu du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng gắn với bản sắc văn hóa Cơ Tu.

Từ câu chuyện của làng Đhrôồng và Bhơ Hôồng có thể thấy, du lịch cộng đồng không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế mà còn là một phương thức hiệu quả để bảo tồn văn hóa. Khi những giá trị truyền thống tạo ra việc làm và thu nhập cho người dân, văn hóa sẽ có thêm động lực để được gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ mai sau.

PHAN NGUYÊN