Khi 'tổ ấm' trở thành nơi tàn bạo và ám ảnh nhất với trẻ

Bé trai 2 tuổi bị mẹ và 'cha hờ' bạo hành tại TP.HCM. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Một bé gái 4 tuổi ở Hà Nội không qua khỏi sau nhiều ngày bị đánh đập. Một bé trai 2 tuổi ở TP.HCM mang trên người hàng loạt tổn thương nội tạng, gãy xương, dấu hiệu bị bạo hành kéo dài. Điểm chung của các vụ việc là nạn nhân đều sống cùng mẹ ruột và người tình của mẹ trong những khu trọ chật hẹp, tách biệt với cộng đồng.

Đây không còn là những vụ việc cá biệt mà đang phản ánh thực trạng đáng báo động về bạo hành trẻ em một cách tàn bạo trong môi trường gia đình, nơi đáng lẽ phải là nơi an toàn nhất đối với trẻ nhỏ.

Hơn 46.000 cuộc gọi cầu cứu đến tổng đài 111

Tại Hà Nội, bé gái 4 tuổi sống cùng mẹ ruột và người tình của mẹ tại phòng trọ ở phường Phú Diễn bị đánh đập, bỏ đói trong thời gian dài, dẫn đến tổn thương cơ thể 99% và không qua khỏi sau 3 ngày cấp cứu. Công an đã khởi tố, bắt tạm giam cả hai nghi phạm để điều tra.

Trong khi đó tại TP.HCM, bé trai 2 tuổi sống cùng mẹ và người tình của mẹ ở xã Hòa Hiệp được phát hiện trong tình trạng nguy kịch với nhiều vết thương, đa chấn thương nội tạng và dấu hiệu bị bạo hành kéo dài. Sau nhiều ngày điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1, sức khỏe cháu bé đã dần ổn định. Công an TP.HCM cũng đã bắt khẩn cấp hai người liên quan để điều tra.

Theo báo cáo mới nhất của Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), chỉ riêng trong tháng 4, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 đã tiếp nhận 46.111 cuộc gọi, tăng hơn 9.500 cuộc so với tháng trước.

Tổng đài thực hiện hơn 6.100 cuộc tư vấn và hỗ trợ can thiệp cho 181 trường hợp liên quan tới 190 trẻ em. Trong số này, TP.HCM đứng đầu với 37 trường hợp cần hỗ trợ, tiếp theo là Hà Nội với 26 trường hợp.

Bàn Thị Tâm và Nguyễn Minh Hiệp tại cơ quan công an.

Đáng lo ngại, số trẻ bị bạo lực thể chất và tinh thần cần can thiệp tăng gần 22%, với 36 trường hợp. Gần 3/4 số vụ bạo lực xuất phát từ chính người thân trong gia đình như cha mẹ, ông bà hoặc người chăm sóc.

Phân tích 181 trường hợp cần can thiệp cho thấy bạo lực chiếm tỷ lệ cao nhất với 101 vụ, tương đương 55,8%. Ngoài ra còn có 19 vụ xâm hại tình dục trẻ em và 16 vụ bóc lột trẻ em.

Theo báo cáo, người gọi đến tổng đài nhiều nhất là trẻ em với gần 48%, tiếp theo là nhóm hàng xóm, người dân, giáo viên và những người xung quanh. Điều này cho thấy nhiều trẻ đang phải tự tìm kiếm sự giúp đỡ trong khi môi trường sống xung quanh chưa thực sự an toàn.

“Phải xem trẻ sống với cha dượng, mẹ kế là nhóm nguy cơ cao”

Tại buổi thăm bé trai 2 tuổi bị bạo hành đang điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1, Thứ trưởng Y tế Nguyễn Tri Thức cho rằng những vụ việc liên tiếp xảy ra thời gian gần đây cho thấy bạo hành trẻ em vẫn là thách thức rất lớn, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của toàn xã hội chứ không riêng ngành y tế.

Theo Thứ trưởng, nhiều trường hợp trẻ bị bạo hành hiện nay đều có điểm chung là sống trong môi trường thiếu ổn định, cha mẹ ly thân hoặc sống chung như vợ chồng với người khác. Đây là nhóm trẻ có nguy cơ tổn thương rất cao nhưng chưa được nhận diện và theo dõi đúng mức.

Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh một số quốc gia trên thế giới đã xây dựng mô hình phân tầng nguy cơ trẻ em, trong đó trẻ được chia theo các mức rất cao, cao, trung bình và thấp để có cơ chế giám sát phù hợp.

“Nếu áp dụng mô hình này, nhiều em nhỏ sống cùng cha dượng, mẹ kế, trong khu trọ tách biệt hoặc thường xuyên chứng kiến bạo lực gia đình đã phải được xếp vào nhóm nguy cơ rất cao”, Thứ trưởng Thức nói.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, với nhóm trẻ nguy cơ cao, không thể chỉ giao trách nhiệm cho gia đình mà cần sự tham gia thường xuyên của chính quyền địa phương, ngành y tế, công an, trường học cùng các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Bảo vệ quyền trẻ em.

Thứ trưởng Y tế Nguyễn Tri Thức thăm bé trai bị bạo hành ở TP.HCM. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Thứ trưởng cho rằng việc cán bộ khu phố, cộng tác viên dân số, tổ dân phố hay hội đoàn thường xuyên thăm hỏi, tiếp xúc với các gia đình có nguy cơ sẽ giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, đồng thời tạo sức răn đe đối với người có ý định bạo hành trẻ.

Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Theo ông, tổng đài cần được truyền thông mạnh hơn tới từng khu dân cư, khu nhà trọ, khu công nghiệp và trường học để người dân có thể báo tin ngay khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ.

“Khi có một cuộc gọi đến 111, không chỉ một cơ quan mà cả hệ thống bảo vệ trẻ em sẽ cùng vào cuộc”, ông Thức nói.

Lãnh đạo Bộ Y tế cho biết nhiều trường hợp trẻ bị bạo hành hiện nay được phát hiện quá muộn, khi thương tích đã rất nghiêm trọng. Vì vậy, công tác phòng ngừa cần được đặt lên hàng đầu thay vì chỉ xử lý sau khi hậu quả xảy ra.

Ông cũng lưu ý việc bảo vệ trẻ không dừng lại khi các em xuất viện. Với những nạn nhân từng bị bạo hành, quá trình hồi phục tâm lý, tái hòa nhập cộng đồng và chăm sóc lâu dài có thể kéo dài nhiều năm.

“Có những tổn thương thể chất chữa được trong vài tháng nhưng sang chấn tâm lý của trẻ có thể theo các em suốt cuộc đời nếu không được hỗ trợ đúng cách”, Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức chia sẻ.

Dưới góc độ pháp lý, TS.LS Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban chấp hành Hội bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam, cho biết pháp luật Việt Nam quy định rất rõ trách nhiệm của cha mẹ và người chăm sóc trong việc bảo vệ trẻ em. Mọi hành vi sử dụng bạo lực với trẻ đều bị nghiêm cấm.

“Các đối tượng hoàn toàn nhận thức được hành vi đánh đập một đứa trẻ 4 tuổi có thể gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng vẫn cố ý thực hiện, thậm chí bỏ mặc hậu quả xảy ra”, luật sư Cường phân tích.

Trong trường hợp đủ căn cứ xác định các đối tượng có hành vi đánh vào vùng trọng yếu, sử dụng hung khí nguy hiểm hoặc bỏ mặc hậu quả chết người xảy ra, cơ quan chức năng có thể xem xét xử lý về tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự. Khung hình phạt của tội danh này có thể lên tới tù chung thân hoặc tử hình.

Tuy nhiên, luật sư Cường cho rằng điều đáng lo nhất là nhiều vụ bạo hành trẻ em kéo dài nhưng không được phát hiện sớm. Việt Nam hiện chưa có lực lượng cảnh sát chuyên trách về trẻ em để xử lý nhanh các tình huống giải cứu, can thiệp khẩn cấp.

Nguyễn Thuận - Phương Anh