Khi sân bay Việt Nam cần nhiều hơn một nhà ga mới

Áp lực tăng trưởng: Hạ tầng không còn theo kịp

Trong nhiều năm qua, tăng trưởng mạnh của nhu cầu đi lại đã đưa ngành hàng không vào một nghịch lý: càng phát triển, hệ thống càng chịu áp lực lớn hơn. Nếu các sân bay hiện nay đã chật vật trước lưu lượng hành khách tăng nhanh, thì viễn cảnh chạm mốc 19,5 tỷ lượt vào năm 2042 sẽ còn đẩy sức ép lên cao hơn nhiều lần.

Sân bay Tân Sơn Nhất

Tại nhiều sân bay lớn, thời gian chờ tại khu vực soi chiếu và nhập cảnh có thể kéo dài hàng chục phút, thậm chí hàng giờ vào mùa cao điểm.

Năm 2025, ngành hàng không Việt Nam vận chuyển 83,5 triệu lượt hành khách, tăng 10,7% so với năm trước, mức cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, khách quốc tế đạt 46,6 triệu lượt, tăng 12%, còn sản lượng hàng hóa khoảng 1,3 triệu tấn, tăng 22%.

Trong bối cảnh đó, mở rộng hạ tầng vật lý không còn là giải pháp duy nhất. Việc xây mới hoặc nâng cấp nhà ga đòi hỏi chi phí lớn và thời gian dài, trong khi nhu cầu tăng trưởng diễn ra liên tục. Công nghệ vì vậy trở thành công cụ then chốt, giúp các sân bay nâng cao năng lực phục vụ ngay trên nền hạ tầng hiện hữu.

Sinh trắc học, tự động hóa, dịch vụ tự phục vụ và các nền tảng dữ liệu ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang được triển khai nhằm rút ngắn thời gian xử lý, giảm tải cho nhân lực và tăng khả năng điều phối theo thời gian thực.

Thực tế cho thấy, trong các sự kiện quy mô lớn như World Cup 2022 tại Qatar, hệ thống điều phối thông minh đã giúp duy trì vận hành ổn định dù lưu lượng hành khách tăng đột biến.

Từ vận hành rời rạc đến hành trình kết nối

Bên cạnh áp lực công suất, một vấn đề khác ngày càng rõ rệt là trải nghiệm hành khách tại nhiều sân bay vẫn thiếu tính liên thông.

Trong khi người dùng đã quen với các nền tảng cá nhân hóa như Amazon hay Netflix, hành trình tại sân bay vẫn bị chia cắt thành nhiều khâu riêng biệt: làm thủ tục, kiểm tra an ninh, lên máy bay, mua sắm. Dữ liệu nằm rải rác giữa các hệ thống, còn hành khách phải tự xoay xở qua từng điểm chạm.

Điểm nghẽn này buộc ngành hàng không phải thay đổi cách tiếp cận. Thay vì tối ưu từng khâu riêng lẻ, các sân bay bắt đầu chuyển sang quản trị toàn bộ hành trình khách hàng.

Điều này đồng nghĩa với việc thay đổi cách đo lường hiệu quả: không chỉ dừng ở doanh thu trên mỗi hành khách, mà mở rộng sang hành vi xuyên suốt, giá trị trọn đời và khả năng chuyển đổi dịch vụ trong cùng một hành trình.

Sự chuyển dịch này kéo theo thay đổi về tổ chức. Các mô hình vận hành theo phòng ban tách biệt dần được thay bằng cấu trúc linh hoạt hơn, nơi các bên liên quan cùng phối hợp trên một nền tảng dữ liệu chung. Khi thông tin được chia sẻ theo thời gian thực giữa sân bay, hãng hàng không và các nhà cung cấp dịch vụ, việc cá nhân hóa trải nghiệm mới trở nên khả thi.

Ở cấp độ cao hơn, sân bay không còn chỉ là nơi di chuyển, mà dần trở thành một “nền tảng dịch vụ”, nơi các sản phẩm được phân phối dựa trên nhu cầu cụ thể của từng hành khách.

Công nghệ và dữ liệu: Nền tảng của sân bay tương lai

Công nghệ và dữ liệu đang trực tiếp thay đổi cách sân bay vận hành, từ xử lý hành khách đến điều phối toàn bộ hệ thống.

Tại Canada, sân bay Toronto đã triển khai các mô hình trí tuệ nhân tạo nhằm dự báo tình trạng xếp hàng và điều phối nhân sự theo thời gian thực. Nhờ đó, áp lực tại các điểm kiểm tra an ninh được giảm đáng kể, đặc biệt trong giờ cao điểm.

Trong khi đó, tại Mỹ, sân bay Miami ứng dụng Internet vạn vật (IoT) kết hợp AI để chuyển từ mô hình bảo trì phản ứng sang bảo trì dự báo. Thay vì xử lý sự cố sau khi xảy ra, hệ thống có thể nhận diện rủi ro từ sớm, góp phần hạn chế gián đoạn vận hành.

Ở cấp độ hệ thống, khi dữ liệu từ các bộ phận trong sân bay được kết nối và chia sẻ theo thời gian thực, khả năng vận hành từ xa bắt đầu trở nên khả thi. Đây là hướng đi giúp giảm chi phí, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới trong kiểm soát không lưu và quản lý khai thác.

Một số quốc gia châu Âu đã đi trước trong xu hướng này. Na Uy hiện vận hành 11 sân bay thông qua một trung tâm tháp không lưu từ xa, trong khi Thụy Điển, Đức và Anh cũng đang từng bước triển khai mô hình tương tự. Cách tiếp cận này cho phép tối ưu nguồn lực, đặc biệt tại các sân bay quy mô nhỏ hoặc có lưu lượng không ổn định.

Thực tế này phản ánh công nghệ không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ, mà đang trở thành nền tảng cốt lõi trong việc tái cấu trúc vận hành sân bay. Thay vì mở rộng nhà ga, các sân bay đang tìm cách mở rộng năng lực thông qua dữ liệu.

Chính những thay đổi này đang định hình lại cách các sân bay được xếp hạng trên thế giới, nơi trải nghiệm hành khách trở thành tiêu chí trung tâm thay cho quy mô hạ tầng.

Chuẩn mực trải nghiệm đang dịch chuyển về châu Á

Kết quả World Airport Awards 2026 của Skytrax phản ánh rõ xu hướng này. Trong Top 10 sân bay tốt nhất thế giới, các đại diện châu Á chiếm ưu thế, bao gồm Singapore Changi, Seoul Incheon, Tokyo Haneda, Hong Kong và Tokyo Narita.

Những sân bay này không chỉ được đánh giá cao về hạ tầng, mà còn ở khả năng tổ chức trải nghiệm hành khách một cách đồng bộ, từ làm thủ tục, an ninh đến mua sắm và giải trí. Changi tiếp tục giữ vị trí số 1 nhiều năm liên tiếp, trong khi các sân bay Nhật Bản và Hàn Quốc duy trì thứ hạng cao nhờ mức độ tự động hóa và tính nhất quán trong dịch vụ.

Sự áp đảo của các sân bay châu Á cho thấy lợi thế không chỉ đến từ đầu tư hạ tầng, mà từ cách tổ chức trải nghiệm một cách đồng bộ.

Ở chiều ngược lại, danh sách World Airport Awards 2026 không có sân bay Mỹ nào lọt Top 20 cho thấy những hạn chế kéo dài về trải nghiệm và tình trạng quá tải tại một số thị trường lớn.

Việt Nam: Cải thiện nhưng chuyển đổi còn chậm

Trong bức tranh chung, Việt Nam đã bắt đầu ghi nhận những tín hiệu tích cực. Theo Skytrax 2026, Cảng hàng không quốc tế Nội Bài đứng thứ 71 trong Top 100 sân bay tốt nhất thế giới, tăng 8 bậc so với năm trước. Đồng thời, sân bay này lần đầu lọt Top 10 toàn cầu trong nhóm công suất 30-40 triệu hành khách.

Sân bay Nội Bài

Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng cũng tiếp tục duy trì vị trí trong Top 100 và tăng 9 bậc.

Những kết quả này phản ánh nỗ lực cải thiện hạ tầng và vận hành, như mở rộng khu vực làm thủ tục, nâng cấp hệ thống soi chiếu, băng chuyền hành lý và triển khai các dịch vụ tự động. Việc áp dụng mô hình phối hợp ra quyết định tại cảng hàng không (A-CDM) cũng góp phần nâng cao hiệu quả điều hành.

Số liệu khai thác trong cao điểm Tết cho thấy rõ điều này. Tại Nội Bài, trong 7 ngày trước Tết, sân bay phục vụ hơn 725.000 lượt khách với 4.467 chuyến bay, tăng lần lượt khoảng 16% và 12,5% so với cùng kỳ. Giai đoạn sau Tết, sản lượng còn cao hơn, với hơn 737.000 lượt khách và 4.530 chuyến bay. Ngày cao điểm nhất ghi nhận khoảng 117.000 lượt khách.

Tại Tân Sơn Nhất, trung bình mỗi ngày khai thác khoảng 940 chuyến bay trong cao điểm Tết, tăng khoảng 25% so với ngày thường. Những ngày cao điểm nhất có thể vượt 1.000 chuyến bay/ngày.

Những con số này cho thấy áp lực không còn mang tính thời điểm, mà đã trở thành trạng thái vận hành thường xuyên của các sân bay lớn tại Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, các sân bay đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như kiosk check-in, gửi hành lý tự động, nhận diện sinh trắc học và định danh điện tử VNeID nhằm giảm tải tại nhà ga. Tuy nhiên, các giải pháp này vẫn chủ yếu mang tính cục bộ, chưa tạo thành một hệ sinh thái dữ liệu kết nối xuyên suốt.

Nhờ hệ thống Autogate, hành khách tại sân bay Tân Sơn Nhất chỉ mất khoảng 10–15 giây để hoàn tất một lượt quét hộ chiếu. Ảnh Độc Lập

Xu hướng này cho thấy thách thức của hàng không Việt Nam không chỉ nằm ở mở rộng công suất, mà ở việc chuyển đổi mô hình vận hành. Nếu không đẩy nhanh quá trình này, các sân bay trong nước có nguy cơ tụt lại trong cuộc cạnh tranh trải nghiệm đang diễn ra trong khu vực.

Không chỉ mở rộng, mà phải tái cấu trúc

Trong cuộc đua mới, sân bay không còn cạnh tranh bằng diện tích hay công suất, mà bằng khả năng hiểu và phục vụ từng hành khách. Khi dữ liệu trở thành hạ tầng mới, những sân bay chậm chuyển đổi sẽ không chỉ quá tải, mà còn mất lợi thế trong toàn bộ chuỗi giá trị du lịch.

Hàn Mai