Khi phe cực hữu ở Israel muốn biến căng thẳng tại Bờ Tây thành lợi thế chính trị

Nghị sĩ cực hữu Zvi Sukkot đập phá đài tưởng niệm các “liệt sĩ” Palestine tại làng Madama ở Bờ Tây, ngày 25/8/2026. Ảnh: Văn phòng nghị sĩ Zvi Sukkot.

​Việc nghị sĩ Zvi Sukkot công khai phá hủy một đài tưởng niệm người Palestine thiệt mạng trong cuộc xung đột với Israel cho thấy một xu hướng rộng hơn của phe cực hữu ở Israel, đó là kích động bất ổn, làm suy yếu Chính quyền Palestine và biến căng thẳng tại Bờ Tây thành lợi thế chính trị. Trong khi đó, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) có nguy cơ phải gánh chịu hậu quả.

Bờ Tây đang bước vào một “mùa lửa” - nhưng nguyên nhân không phải cái nóng mùa Hè. Khi Israel tiến gần các cuộc bầu cử, các nhà hoạt động cực hữu cùng những đồng minh chính trị của họ dường như ngày càng muốn tạo ra điều kiện cho một đợt bùng phát xung đột mới.

Mục tiêu chính trị của họ không phải điều bí mật. Các nhân vật thuộc đảng Chủ nghĩa Phục quốc Do Thái Tôn giáo của Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich và đảng Otzma Yehudit của Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir từ lâu đã ủng hộ việc giải thể Chính quyền Palestine và mở rộng chủ quyền của Israel trên toàn Bờ Tây.

Trong bối cảnh đó, hành động của nghị sĩ Zvi Sukkot thuộc đảng Chủ nghĩa Phục quốc Do Thái Tôn giáo - người phá hủy một đài tưởng niệm người Palestine bị Israel cáo buộc là khủng bố tại làng Madama, phía Nam Nablus - cần được nhìn nhận như một phần của chiến lược rộng lớn hơn.

Sukkot, hiện là Chủ tịch Ủy ban Giáo dục Quốc hội (Knesset), dường như cùng lúc theo đuổi nhiều mục tiêu: kích động bất ổn, châm ngòi cho bạo lực của người Palestine nhằm vào người Israel, tạo áp lực buộc Israel hành động chống Chính quyền Palestine và cuối cùng củng cố vị thế của đảng mình trong cuộc cạnh tranh giành lá phiếu cánh hữu với phe của ông Ben-Gvir.

Với Smotrich và các đồng minh, đây có thể là một kịch bản “đôi bên cùng có lợi”. Nhưng với Israel và các binh sĩ IDF - cả quân nhân nghĩa vụ lẫn lực lượng dự bị - những người phải xử lý hậu quả, điều này hoàn toàn ngược lại.

Phản ứng của Thủ tướng Benjamin Netanyahu càng cho thấy sự mâu thuẫn. Ông tuyên bố IDF là lực lượng có chủ quyền tại Judea và Samaria (quốc tế gọi là Bờ Tây), chịu trách nhiệm thực thi các quyết định của giới lãnh đạo chính trị; đồng thời cảnh báo việc các quan chức tự ý hành động, đứng trên pháp luật, sẽ cản trở quân đội tập trung vào nhiệm vụ chống khủng bố và kích động.

Tuy nhiên, chính phủ của ông Netanyahu nhiều lần dung thứ cho những hành động gây tranh cãi của Sukkot, trong đó có việc ông này tham gia xông vào một căn cứ IDF và nhiều vụ đối đầu khác trong những tháng gần đây. Chính phủ cũng bị chỉ trích vì đã gần như im lặng trước tình trạng bạo lực của những người Israel cực đoan tại Bờ Tây.

Theo các quan chức an ninh Israel, hơn 800 vụ việc được phân loại là tội phạm mang tính dân tộc chủ nghĩa đã xảy ra từ đầu năm, trong đó khoảng 90-100 vụ được quân đội đánh giá là nghiêm trọng. Đây là mức cao nhất trong cùng kỳ kể từ năm 2023. Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, giới chức cảnh báo số vụ có thể vượt kỷ lục của năm 2023.

Một vấn đề đặc biệt đáng lo ngại là các nhà hoạt động cực đoan cố tình xóa nhòa ranh giới giữa những khu vực thuộc quyền kiểm soát của Israel và Chính quyền Palestine. Theo Hiệp định Oslo, Bờ Tây được chia thành Khu vực A, B và C. Khu vực A nằm dưới quyền kiểm soát dân sự và an ninh của Palestine; Khu vực B do Palestine quản lý dân sự nhưng Israel chịu trách nhiệm an ninh; còn Khu vực C nằm dưới quyền kiểm soát hoàn toàn của Israel.

Các quan chức IDF cho rằng một số nhà hoạt động đang cố tình xâm nhập hoặc thiết lập sự hiện diện tại Khu vực A và B nhằm kích động đối đầu. Một quan chức quân sự cảnh báo những hành động này không chỉ gây căng thẳng mà còn “gây tổn hại nghiêm trọng cho toàn bộ dự án định cư” của Israel.

Nguy cơ không chỉ đến từ phía người Israel cực đoan. Giới chức an ninh cũng cảnh báo những dấu hiệu ban đầu của một làn sóng tấn công đơn độc mới của người Palestine. Các vụ việc gần đây gồm một vụ đâm dao tại al-Auja, một vụ tông xe tại giao lộ Gush Etzion và một vụ thu giữ vũ khí tại giao lộ Rimonim. Nhà chức trách lo ngại những vụ này có thể tạo hiệu ứng bắt chước.

Trong khi đó, cuộc khủng hoảng tài chính của Chính quyền Palestine ngày càng nghiêm trọng. Israel đã đình chỉ việc chuyển các khoản thu thuế thu hộ cho chính quyền này, khiến nhân viên Palestine trong hơn một năm qua chỉ nhận được khoảng 40% tiền lương.

Cộng thêm tranh chấp về các khu định cư, cuộc đấu đá quyền lực trong ban lãnh đạo Palestine, khả năng tổ chức bầu cử Palestine và chính chiến dịch tranh cử tại Israel, Bờ Tây đang hội tụ nhiều yếu tố có thể dẫn đến một vòng xoáy bạo lực mới.

IDF hiện triển khai 25 tiểu đoàn trên toàn Bờ Tây nhằm ngăn tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát, đặc biệt khi mùa lễ của người Do Thái và cuộc bầu cử Israel đang đến gần.

Vấn đề là trong năm bầu cử, một “đốm lửa nhỏ” có thể được phe cực hữu xem là có thể kiểm soát và khai thác về mặt chính trị. Nhưng như cảnh báo của giới phân tích, lửa một khi đã bén thì rất khó kiểm soát - và người phải dập lửa cuối cùng có thể chính là IDF.

​Thanh Bình (P/v TTXVN tai Trung Đông)