Khi người dân là trung tâm của mọi quyết sách

Y tế gần dân, vì dân

Một ngày đầu tháng 4-2026, vợ chồng bà Lê Thị Hồng (69 tuổi) và ông Phạm Văn Đầy (78 tuổi) có mặt từ rất sớm tại Trạm Y tế phường Tăng Nhơn Phú theo thư mời của địa phương.

Ông Đầy bị lòa cả hai mắt, đi đâu cũng cần vợ dìu. Mỗi lần ông đổ bệnh, bà phải bỏ một ngày nhặt ve chai để đưa chồng đi viện. Bản thân bà Hồng chưa một lần được kiểm tra sức khỏe.

“Thỉnh thoảng đau đầu, tôi mua thuốc uống là xong, đi bệnh viện chi cho tốn tiền. Hôm nay tôi mới biết đến khám bệnh miễn phí. Khám xong mới biết mình bị cao huyết áp”, bà Hồng nói, rồi khoe túi quà gồm cháo, sữa và thuốc.

Đối với những hoàn cảnh khó khăn, cơn đau không bằng gánh nặng cơm áo... Năm 2026, chương trình khám sức khỏe toàn dân được triển khai rộng khắp TPHCM, giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện và phát hiện sớm bệnh tật, ngay cả ở những khu vực xa trung tâm.

Người dân TPHCM được khám sức khỏe miễn phí. Ảnh: GIAO LINH

Xã Hiệp Phước, cách trung tâm khoảng 25km, các bác sĩ trạm y tế xã mỗi ngày vẫn kiên trì len lỏi qua từng con đường đất trơn trượt, bờ kênh gập ghềnh để đến với những ngôi nhà xa xôi nhất.

Khi đến nhà cụ Nguyễn Thị Viễn (94 tuổi, ấp 3), các bác sĩ không khỏi xót xa khi thấy vết thương ở vùng lưng cụ đã lở loét và nhiễm trùng nặng. Cụ Viễn bị đái tháo đường hơn 10 năm, phải tiêm insulin mỗi ngày. Khoảng 2 năm qua, do cụ nằm một chỗ và không còn tỉnh táo, việc điều trị cũng bị gián đoạn.

“Gia đình chủ quan vì thấy bà vẫn khỏe sau khi ngưng tiêm thuốc. Lâu lắm rồi bà không đi bệnh viện, tôi cũng không biết đưa đi như thế nào. Thật may có các bác sĩ đến tận nhà giải thích, tôi mới hiểu được bệnh tình và sẽ sắp xếp đưa bà đi bệnh viện ngay”, chị Nguyễn Thị Kim Anh, con gái cụ Viễn, day dứt chia sẻ.

Theo BSCK2 Nguyễn Văn Gấm, Giám đốc Trạm Y tế xã Hiệp Phước, chỉ khi đến từng nhà dân ở nơi hẻo lánh nhất, mới thấu hiểu nỗi thiệt thòi của người bệnh neo đơn, người bệnh cao tuổi đang cấp thiết cần chăm sóc y tế. Mọi chuyện thay đổi khi đội chăm sóc sức khỏe tìm đến tận nhà, tận tụy thăm khám và cấp thuốc miễn phí. Tấm lưới an sinh lại được đan chặt hơn nhờ tấm lòng người thầy thuốc và những bước đi đột phá của ngành y tế.

Tính đến tháng 8-2026, TPHCM ghi nhận 1.996.410 người được khám sức khỏe miễn phí và tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử (đạt tỷ lệ 15% so với kế hoạch). Hiện, tiến độ chương trình khám sức khỏe toàn dân đang tăng tốc rõ rệt. Từ mức khoảng 30.000 - 40.000 người/tuần trong giai đoạn đầu, số người được khám đã tăng lên 300.000 - 400.000 người/tuần trong 3 tuần gần đây.

Nâng đỡ ước mơ

Cũng trong năm 2026, mô hình Phòng khám Từ Tâm đã kết nối huy động nguồn lực xã hội để mang lại những tấm thẻ khám sức khỏe miễn phí cho những người cần.

Ở tuổi 61, bà Nguyễn Thị Sang (phường Bình Trưng) đáng lẽ được nghỉ ngơi, thì vẫn phải một mình nuôi ba cháu nhỏ. Mỗi đồng tiền bà kiếm được đều đổ vào sữa, bỉm; còn bệnh xương khớp của bà thì ngày càng nặng. Với bà, việc đi khám bệnh từng là mong muốn xa vời - cho đến ngày nhận được tấm phiếu khám miễn phí từ Phòng khám Từ Tâm.

Phòng khám là mô hình phối hợp an sinh xã hội giữa Bệnh viện Lê Văn Thịnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Bình Trưng và Hội Doanh nghiệp phường Bình Trưng, cung cấp dịch vụ y tế miễn phí cho người cao tuổi neo đơn, người khuyết tật và các gia đình khó khăn chưa có thẻ bảo hiểm y tế. Những người bán vé số, thợ xây, thợ hồ… được địa phương xác minh hoàn cảnh, bảo đảm hỗ trợ đúng đối tượng, đúng lúc, giải tỏa nỗi lo có bệnh nhưng không dám chữa.

Không chỉ tập trung chăm lo sức khỏe người dân, TPHCM còn tiên phong triển khai nhiều chính sách miễn phí để nâng đỡ hành trình học tập của con trẻ.

Trong căn nhà cấp 4, gia đình chị Trần Thị Ngọc (43 tuổi, phường Phú Mỹ) tưởng như đi đến tận cùng vất vả khi người chồng mắc ung thư phổi giai đoạn cuối, 2 con đang tuổi ăn học. Chị thay chồng duy trì tiệm sửa xe nhỏ để có thể chi trả viện phí hơn 10 triệu đồng/tháng của chồng. Đôi vai chị thêm oằn gánh khi đến mùa tựu trường của con gái lớp 12 và con trai lớp 7. Thật may mắn, chính sách hỗ trợ học phí và cho mượn sách giáo khoa miễn phí đã mở ra cơ hội cho gia đình chị.

“Riêng tiền sách là gần 1 triệu đồng, học phí khoảng 1,6 triệu đồng. Thành phố đã “gánh” giúp gia đình tôi một khoản chi lớn. Đó cũng là sự bảo đảm để các con không phải từ bỏ việc học vì hoàn cảnh gia đình”, chị Ngọc tâm sự.

Từ một bác sĩ vượt đường đất, kênh rạch để đến nhà dân, một phòng khám miễn phí mở cửa cho người yếu thế, đến những cuốn sách giáo khoa giúp trẻ em tiếp tục đến trường, những chuyến xe buýt 0 đồng, chính sách an sinh đã đi vào cuộc sống đời thường một cách giản dị.

Một thành phố văn minh không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế, những công trình lớn hay tốc độ phát triển, mà còn ở cách chăm lo cho những người dễ bị tổn thương. Khi chính sách tìm đến đúng những vấn đề cụ thể của người dân, tinh thần “nghĩa tình” không còn là khái niệm chung chung, mà hiện diện sinh động trong từng hỗ trợ thiết thực cho mỗi mảnh đời. Đó cũng chính là bản sắc làm nên một TPHCM năng động, sáng tạo và trọn vẹn nghĩa tình. Giữ được chất “nghĩa tình” trong từng chính sách an sinh cũng chính là giữ bản sắc của thành phố: phát triển nhưng không bỏ lại những người yếu thế phía sau.

Những tấm vé xe buýt miễn phí

Hơn một tháng qua, chị Trần Thị Ninh (58 tuổi, ngụ xã Bà Điểm, TPHCM) trở thành hành khách quen thuộc của chuyến xe buýt tuyến 65 (Bến Thành - Cách Mạng Tháng Tám - An Sương). Chị Ninh là người giúp việc nhà, hàng ngày chị đi xe máy vào trung tâm thành phố để làm việc. Chỉ tính riêng tiền xăng mỗi tháng, chị tốn vài trăm ngàn đồng.

“Từ ngày có xe buýt miễn phí, tôi lên xe là tranh thủ chợp mắt nghỉ ngơi. Ngồi trên xe không lo mưa nắng, ngập nước. Tháng 7 vừa rồi, tính ra tôi tiết kiệm được một khoản tiền xăng xe để mua gạo, có thêm tiền mua thuốc cho chồng”, chị Ninh chia sẻ.

Từ ngày TPHCM miễn phí vé xe buýt, lượng hành khách sử dụng phương tiện công cộng này tăng lên rõ rệt. Ngoài học sinh - sinh viên thì người thu nhập thấp, lao động tự do, nhân viên văn phòng cũng tìm đến loại hình giao thông này như một giải pháp để tiết kiệm chi phí.

Tiến sĩ Huỳnh Thanh Điền cho rằng, để tiếp tục thu hút người dân sử dụng xe buýt, bên cạnh việc đầu tư xây dựng hạ tầng, đường sá thì phải thực hiện đồng bộ các chính sách. Thứ nhất, cần quy hoạch lại các tuyến xe buýt nội thành một cách hợp lý, đảm bảo tính thuận tiện và tốc độ. Thứ hai, chất lượng dịch vụ phải được cải thiện rõ rệt, đáp ứng các tiêu chí văn minh, sạch sẽ và thân thiện. Thứ ba, cần phát triển các dịch vụ tiện ích phụ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người đi bộ và hành khách xe buýt.

Hành khách đi xe buýt 0 đồng. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Ông Lê Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng TPHCM, cho biết từ khi triển khai chính sách miễn phí vé đến ngày 7-8, các tuyến xe buýt đã phục vụ trên 10,5 triệu lượt hành khách, tăng 42% so với cùng kỳ. Nhu cầu sử dụng xe buýt tăng lên từng ngày, từng tuần.

“Nhóm hành khách lao động tự do trước đây ít đi xe buýt thì bây giờ đã dần tiếp cận loại hình này”, ông Lê Hoàn thông tin và dự báo sau kỳ nghỉ hè, lượng hành khách sẽ tiếp tục tăng mạnh. Trong thời gian tới, Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng TPHCM sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp để từng bước hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng bền vững.

Tiến sĩ Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, nhận xét việc triển khai miễn phí vé xe buýt tại TPHCM không đơn thuần là một chính sách hỗ trợ ngân sách cho người dân, mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa sâu rộng đối với nền kinh tế. Nhìn ở góc độ vĩ mô, một xã hội ít phụ thuộc xe cá nhân sẽ giảm áp lực ô nhiễm và chi phí vô hình, từ đó nâng cao sức cạnh tranh thu hút chuyên gia và lao động chất lượng cao.

Về tài chính, người lao động tiết kiệm được từ hàng trăm ngàn đến vài triệu đồng mỗi tháng tiền xăng xe và gửi xe, khoản tiền này được chi tiêu cho các nhu cầu khác, thúc đẩy tổng cầu và tăng trưởng bền vững. Cùng với đó, khi lượng người đi xe buýt tăng, hoạt động thương mại quanh các trạm dừng cũng sôi động hơn, tạo nguồn thu thuế bù đắp chi phí trợ giá. Việc miễn phí chỉ nên xem là bước đột phá ban đầu về mặt truyền thông, một khi người dân đã hình thành thói quen đi xe buýt, việc áp dụng thu phí trở lại là hoàn toàn khả thi.

Người dân tìm mua sách giáo khoa tại một nhà sách ở TPHCM. Ảnh: KHÁNH CHI

MINH KHUÊ - KHÁNH CHI - HOA TRĂM