Khi công nghệ 'chạm' vào văn hóa và sinh thái Cà Mau

Ký kết hợp tác về Khoa học-Công nghệ giữa Trung tâm CiNEC Cà Mau với đối tác trước sự chứng kiến của lãnh đạo tỉnh.

Để hiểu hơn khát vọng đưa công nghệ rời khỏi “lồng kính”, cắm rễ sâu vào đồng ruộng và thổi bừng sức sống di sản qua nhịp cầu số, Báo Nhân Dân đã có cuộc trò chuyện cùng Tiến sĩ Quách Văn Ấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau.

Đưa công nghệ chạm vào đất đai, vuông tôm

Phóng viên: Thưa Tiến sĩ, Tuần lễ năm nay quy tụ quy mô rất lớn với các mô hình nông nghiệp công nghệ cao và nền tảng số. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là làm sao để công nghệ không chỉ dừng lại ở bước “trưng bày”. Lãnh đạo sở có cơ chế cụ thể nào để đồng hành, đưa công nghệ thực sự bám rễ vào đồng ruộng, giúp nông dân ứng dụng thiết thực?

Tiến sĩ Quách Văn Ấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau thông tin về chuỗi sự kiện Tuần lễ Khoa học công nghệ, Văn hóa và Du lịch gắn với Cuộc thi gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ I năm 2026.

Tiến sĩ Quách Văn Ấn: Đây là một trăn trở rất đúng trọng tâm. Quan điểm xuyên suốt của Sở Khoa học và Công nghệ là: Sự kiện này không chỉ để giới thiệu, mà là điểm khởi đầu cho quá trình lựa chọn, kết nối, thử nghiệm và nhân rộng các giải pháp phù hợp với vùng đất Cà Mau.

Một góc không gian trưng bày về Khoa học-Công nghệ tại Tuần lễ Khoa học công nghệ, Văn hóa và Du lịch diễn ra tại Cà Mau vào những ngày cuối tháng 4/2026.

Trong khuôn khổ Tuần lễ, chúng tôi ưu tiên ba nhóm công nghệ cốt lõi để ứng dụng ngay.

Một là, công nghệ phục vụ nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn cho các ngành hàng thế mạnh như tôm, cua, lúa, muối, sản phẩm OCOP.

Hai là, nền tảng số giúp quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

Ba là, các giải pháp tự động hóa, IoT để giúp nông dân, hợp tác xã giảm chi phí và nâng cao năng suất.

Đông đảo giới trẻ tham gia trải nghiệm công nghệ thực tế ảo tại không gian trưng bày.

Để hiện thực hóa, ngay sau sự kiện, chúng tôi sẽ rà soát lập danh mục giải pháp khả thi, đồng thời giao Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo (CiNEC) trực tiếp kết nối với các hợp tác xã, hộ sản xuất có nhu cầu.

Lãnh đạo tỉnh Cà Mau tham quan không gian trưng bày sản phẩm OCOP "Muối Bạc Liêu" trong khuôn khổ tại Tuần lễ Khoa học công nghệ, Văn hóa và Du lịch.

Hiện tại, Cổng truy xuất nguồn gốc của tỉnh đã vận hành hiệu quả, hỗ trợ hơn 100 sản phẩm. Giai đoạn tới, chúng tôi tiếp tục ưu tiên các mặt hàng OCOP và đặc sản địa phương. Quan trọng nhất, việc hỗ trợ không chỉ là “đưa sản phẩm lên hệ thống”, mà phải chuẩn hóa bài bản từ dữ liệu vùng nguyên liệu đến quy trình đóng gói, tiêu chuẩn chất lượng.

Tiến sĩ Quách Văn Ấn (bìa phải) tham quan mô hình nuôi tôm siêu thâm canh 3 giai đoạn ứng dụng công nghệ tuần hoàn, an toàn sinh học tại xã Thanh Tùng, tỉnh Cà Mau.

Từ thành công của mô hình nuôi tôm siêu thâm canh 3 giai đoạn ứng dụng công nghệ tuần hoàn, an toàn sinh học, chúng ta thấy rõ: Nếu có cơ chế đồng hành tốt, việc nhân rộng là hoàn toàn khả thi. Thông điệp của chúng tôi rất rõ ràng: Công nghệ phải đi ra khỏi gian hàng, đi vào đồng ruộng, vuông tôm, doanh nghiệp và thị trường. Chúng tôi sẽ đóng vai trò kết nối, tham mưu để người dân tiếp cận công nghệ một cách tiết kiệm và thiết thực nhất.

Ươm mầm khát vọng xanh từ những ý tưởng trẻ

Phóng viên: Đổi mới sáng tạo đang được xem là bệ phóng của kinh tế. Thông qua cuộc thi khởi nghiệp dành cho học sinh, sinh viên vừa qua, ông nhìn nhận thế nào về độ “chín” của hệ sinh thái khởi nghiệp Cà Mau? Và tỉnh có chính sách gì để giữ chân những hạt giống tốt này lại phục vụ quê hương?

Tiến sĩ Quách Văn Ấn: Hệ sinh thái khởi nghiệp của Cà Mau đang có những bước chuyển mình quan trọng, từ giai đoạn khơi dậy phong trào sang tạo lập năng lực, gắn chặt với bài toán phát triển của địa phương. Rất đáng mừng khi ngọn lửa khởi nghiệp đang lan tỏa mạnh mẽ. Các ý tưởng không còn quẩn quanh với những sản phẩm nhỏ lẻ, mà đã mạnh dạn chạm đến nông nghiệp xanh, thủy sản bền vững, du lịch sinh thái, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.

Lãnh đạo tỉnh Cà Mau cùng các đơn vị có liên quan nhấn nút khởi động ra mắt Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo tỉnh Cà Mau.

Tuy nhiên, phải thẳng thắn nhìn nhận, hệ sinh thái của chúng ta vẫn còn non trẻ. Nhiều ý tưởng hay nhưng lại thiếu năng lực hoàn thiện mô hình, thiếu vốn mồi, thiếu không gian thử nghiệm và thiếu cả những cố vấn chuyên sâu.

Một chú chó robot thông minh tham gia trình diễn tại không gian trưng bày về khoa học-công nghệ tại Tuần lễ Khoa học công nghệ, Văn hóa và Du lịch.

Vì vậy, sau cuộc thi, việc tiếp tục ươm tạo và thương mại hóa là điều cốt lõi. Cuộc thi lần này được đặt trong tổng thể không gian khoa học, văn hóa và du lịch, tạo cơ hội cho các dự án tiếp xúc trực tiếp với doanh nghiệp và thị trường. Nó đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên để tìm ra những mô hình kinh doanh phù hợp nhất.

Đội ngũ cơ hữu làm công tác chuyên sâu tại Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo tỉnh Cà Mau.

Để giữ chân các dự án xuất sắc, chúng tôi sẽ tham mưu cơ chế hỗ trợ theo chuỗi liên hoàn: Phát hiện-ươm tạo-thử nghiệm-kết nối vốn-thị trường-nhân rộng. Trung tâm CiNEC sẽ là người bạn đồng hành sát sao. Chúng tôi đặc biệt ưu tiên các dự án phục vụ định hướng phát triển xanh, nông nghiệp sinh thái, du lịch cộng đồng và giảm phát thải.

Mục tiêu cao nhất không phải là chạy theo số lượng startup, mà khao khát xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp thực chất, tạo ra giá trị mới từ chính tài nguyên bản địa. Chúng tôi kỳ vọng sẽ hình thành một thế hệ doanh nhân trẻ hiểu địa phương, yêu quê hương, làm chủ công nghệ và đủ sức giải quyết bài toán phát triển xanh của tỉnh.

Số hóa di sản để gắn kết văn hóa và du lịch

Phóng viên: Gắn kết khoa học công nghệ với văn hóa và du lịch thành một chuỗi liên hoàn là điểm nhấn mang tính đột phá của chuỗi sự kiện tuần lễ đang diễn ra tại Cà Mau. Xin ông chia sẻ sâu hơn về vai trò dẫn dắt của khoa học công nghệ, cũng như các giải pháp số hóa sẽ được ưu tiên để thúc đẩy du lịch địa phương?

Tiến sĩ Quách Văn Ấn: Sự giao thoa này không chỉ là cách làm sự kiện mới, mà thể hiện một tư duy phát triển mới: Khoa học và công nghệ phải trở thành động lực làm mới các giá trị truyền thống, mở ra không gian kinh tế đầy hứa hẹn.

Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau cùng nhiều lãnh đạo tỉnh tham quan gian hàng trưng bày về thành tựu khoa học-công nghệ của Tập đoàn Viettel chi nhánh Cà Mau.

Cà Mau hội tụ đủ những bản sắc tuyệt vời, từ hệ sinh thái rừng-biển, văn hóa cộng đồng đa dạng, ẩm thực phong phú cùng tính cách con người nghĩa tình, phóng khoáng. Nhưng để biến những viên ngọc thô đó thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh cao, dữ liệu số và công nghệ là điều kiện tiên quyết.

Ngành Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung hỗ trợ ba việc lớn: Số hóa, lưu giữ dữ liệu di sản; thúc đẩy công nghệ tạo ra những trải nghiệm du lịch cá nhân hóa, thông minh; và giúp cộng đồng xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm văn hóa-du lịch.

Lãnh đạo tỉnh Cà Mau tham quan gian hàng trưng bày cánh đồng mẫu giảm phát thải ứng dụng khoa học-công nghệ vào sản xuất.

Sắp tới, chúng tôi sẽ ưu tiên xây dựng cơ sở dữ liệu số về điểm đến. Các di sản sẽ được số hóa bằng ảnh 360 độ, video đa ngôn ngữ. Tại các khu di tích hay không gian làng nghề, du khách chỉ cần quét mã QR để có thể tiếp cận trọn vẹn thông tin lịch sử một cách sinh động nhất.

Đặc biệt, hướng đi chiến lược là ứng dụng công nghệ thực tế ảo, mô hình 3D trong việc quảng bá. Dù không thay thế được trải nghiệm thực tế, nhưng chúng giúp du khách “chạm trước” vào Cà Mau, cảm nhận chân thực về sinh thái, con người, từ đó thôi thúc họ xách ba lô lên và đi.

Việc số hóa công phu như vậy không đơn thuần chỉ để lưu trữ trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp. Chúng ta số hóa để khai thác có trách nhiệm, biến di sản thành nguồn lực phát triển bền vững. Tuần lễ lần này, vì thế mang ý nghĩa như một bản thử nghiệm truyền thông hoàn hảo: Khoa học công nghệ tạo nền tảng, văn hóa tạo bản sắc, du lịch tạo không gian trải nghiệm và đổi mới sáng tạo sinh ra giá trị mới. Định hướng của chúng tôi là từng bước biến Cà Mau thành một điểm đến không chỉ đẹp về cảnh quan, mà còn rất hiện đại trong cách kết nối và phát triển du lịch số.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ.

HỮU TÙNG