Khi cà phê nở hoa trên đất luồng Thiên Phủ: Làn gió mới nơi miền sơn cước

Ít ai nghĩ rằng trên vùng đất lâu nay được xem là một trong những "thủ phủ luồng" của miền Tây Thanh Hóa, một loại cây vốn gắn với Tây Nguyên lại có ngày bén rễ, ra hoa.

Những bông hoa ấy không chỉ báo hiệu một mùa quả mới. Chúng còn là biểu tượng cho một luồng sinh khí mới đang lan tỏa trên vùng đất miền núi sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành. Cùng với sự thay đổi về cách quản lý là sự xuất hiện của những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám lăn lộn cùng dân, mang theo tư duy phát triển mới để đánh thức những tiềm năng còn “ngủ yên”.

Từ "đất luồng đủ ăn" đến giấc mơ làm giàu

Xã miền vùng cao Thiên Phủ (Thanh Hóa) được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã Nam Động và Thiên Phủ, có diện tích gần 148 km² với hơn 6.400 nhân khẩu. Đồng bào dân tộc Thái chiếm gần 66%, dân tộc Mường gần 29%, còn lại là người Kinh và các dân tộc khác. Nhiều năm nay, cây luồng là sinh kế chính của người dân. Thế nhưng, thu nhập từ luồng không đủ để người dân đổi đời.

Phóng viên thăm vườn cà phê của ông Hà Văn Ngợi.

Ông Hà Văn Ngợi (36 tuổi), người dân tộc Thái, trú tại bản Nam Động, xã Thiên Phủ, trải lòng: "Gia đình tôi theo nghề trồng luồng mấy chục năm qua, cây luồng phải 7-8 năm mới được khai thác, mỗi ha đem lại lợi nhuận khoảng 20 triệu đồng, chỉ đủ ăn chứ rất khó nghĩ đến chuyện tích lũy hay làm giàu."

Không chấp nhận mãi đi theo lối cũ, ông Ngợi đã mạnh dạn chuyển một phần diện tích luồng và đất trống sang trồng cà phê.

Để có quyết định ấy, ông Ngợi đã nhiều lần sang huyện Mai Sơn cũ, tỉnh Sơn La học tập mô hình trồng cây cà phê. Theo ông, điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, địa hình ở Mai Sơn khá tương đồng với Thiên Phủ, thậm chí có nơi còn dốc và xấu hơn nhưng người dân vẫn trồng cà phê và thành công suốt nhiều thập kỷ.

Mới đây, ông còn đưa 27 người dân ở huyện Mường Lát (cũ), tỉnh Thanh Hóa tiếp tục sang Sơn La học tập kinh nghiệm thực tế.

Đến nay, những cây cà phê đầu tiên ở Thiên Phủ đã ra hoa. "Nếu khoảng một năm nữa cho năng suất, chất lượng tốt, tôi sẽ tiếp tục mở rộng. Lãnh đạo xã cũng rất ủng hộ, định hướng việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhưng sẽ làm từng bước, khi hiệu quả rõ ràng mới nhân rộng” – ông Ngợi chia sẻ thêm.

Giữa bạt ngàn rừng luồng, những hàng cà phê đang mở ra một cách nghĩ khác cho người dân miền núi phía Tây xứ Thanh: không chỉ giữ rừng, giữ luồng mà còn phải biết tạo thêm giá trị trên chính mảnh đất quê hương.

Những cây cà phê đang được ươm mầm trên đất rừng Thiên Phủ.

Hiện nay, mô hình cà phê ở Thiên Phủ mới được triển khai ở quy mô thử nghiệm với khoảng 20 ha, tập trung tại 5-6 điểm trên địa bàn xã.

Theo ông Phan Văn Đại, Chủ tịch UBND xã Thiên Phủ, đây mới là giai đoạn đánh giá khả năng thích nghi của cây cà phê với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương.

"Hiện tại mới trồng thử nghiệm, chưa thể khẳng định chất lượng hay hiệu quả kinh tế. Nếu sản phẩm đạt chất lượng, đây sẽ là cơ sở để xã từng bước hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, nâng cao thu nhập trên cùng diện tích đất sản xuất", ông Đại cho biết.

Phòng Chủ tịch luôn mở cửa

Ở miền núi, thay đổi chưa bao giờ là điều dễ dàng. Đồng bào Thái, Mường nơi đây bao đời gắn bó với cây luồng, cây sắn, con trâu, với nếp canh tác dựa nhiều vào kinh nghiệm. Mỗi quyết định chuyển đổi cây trồng, vật nuôi đều là sự đánh đổi, bởi đó là kế sinh nhai của cả gia đình.

Vì thế, điều người dân cần không chỉ là những chủ trương đúng, mà còn là những cán bộ thực sự gần dân, sẵn sàng xuống bản, lên nương, vào từng cánh rừng để lắng nghe, chia sẻ và cùng tìm lời giải cho bài toán sinh kế.

Ông Phan Văn Đại, Chủ tịch UBND xã Thiên Phủ.

Một trong những người được bà con nhắc đến nhiều là ông Phan Văn Đại, Chủ tịch UBND xã Thiên Phủ. Trước khi nhận nhiệm vụ tại địa phương từ ngày 1/7/2025, ông là Trưởng phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp Thanh Hóa. Mang theo kinh nghiệm quản lý từ vùng thuận lợi lên miền núi, điều ông muốn đem đến không chỉ là cách điều hành mới, mà còn là một tinh thần phục vụ mới: gần dân hơn, sát dân hơn và đồng hành cùng người dân nhiều hơn.

Tinh thần ấy được thể hiện rõ trong công tác giảm nghèo. Với Thiên Phủ, đây không còn là nhiệm vụ riêng của bộ phận chuyên môn mà trở thành trách nhiệm của cả tập thể lãnh đạo. Toàn xã hiện còn 86 hộ nghèo; trong đó, riêng Chủ tịch UBND xã trực tiếp nhận phụ trách 30 hộ – nhiều nhất trong đội ngũ lãnh đạo.

Lực lượng UBND, Công an và Ban Chỉ huy Quân sự xã được phân công rà soát từng hộ, xác định cụ thể nhu cầu của từng gia đình. Hộ chưa có nhà vệ sinh được vận động, hỗ trợ xây dựng; hộ thiếu đất sản xuất được hướng dẫn cải tạo vườn; hộ thiếu sinh kế được kết nối với các mô hình phát triển phù hợp.

Nhưng điều lãnh đạo xã coi trọng hơn cả không phải là những con số thống kê, mà là sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Mỗi cán bộ phụ trách đều phải thường xuyên đến từng hộ gia đình, nắm bắt đời sống, tháo gỡ khó khăn và đồng hành lâu dài.

"Tôi không dám nói họ sẽ thoát nghèo ngay. Nhưng nếu thay đổi được suy nghĩ, thay đổi được tư duy thì mới có thể thoát nghèo bền vững. Vì vậy, kết quả chuyển biến về nhận thức của các hộ nghèo cũng sẽ là một trong những tiêu chí để tập thể lãnh đạo xã tự đánh giá hiệu quả công việc của mình vào cuối năm", ông Phan Văn Đại chia sẻ.

Theo lãnh đạo xã, cùng với mô hình cà phê thử nghiệm, địa phương đang tập trung xây dựng các mô hình sinh kế đặc trưng phù hợp với điều kiện từng bản. Xã ưu tiên hỗ trợ người dân về vốn, con giống, vật tư và chuyển giao khoa học kỹ thuật để xây dựng, duy trì hiệu quả 6 mô hình điểm gồm: vịt cổ xanh bản Sài; dệt thổ cẩm bản Lớt Dồi; nuôi lợn đen bản Bất; nuôi gà ri bản Chong; trồng quế bản Chiềng và trồng mắc ca tại bản Chong.

Điểm đáng chú ý là, các mô hình không chỉ hướng tới mục tiêu nâng cao thu nhập mà còn từng bước tạo dựng những sản phẩm mang bản sắc riêng của Thiên Phủ, làm nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng và kinh tế nông nghiệp đặc trưng trong tương lai.

Ông Lương Văn Hoan (42 tuổi), ở khu tái định cư bản Lở, cho biết: "Điều chúng tôi quý nhất là cán bộ không chỉ họp rồi về. Có việc gì cũng xuống tận nơi, hướng dẫn từng chút một. Thấy cán bộ nhiệt tình thì bà con cũng tin và mạnh dạn làm theo. Đặc biệt, Phòng Chủ tịch lúc nào cũng mở cửa, người dân có việc vào hỏi là được giải đáp ngay."

Theo ông Hoan, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng giúp người dân thuận lợi hơn trong giải quyết thủ tục hành chính. "Bây giờ lên xã làm giấy tờ, cán bộ tiếp nhận hồ sơ rất nhanh, mình chỉ chờ đến ngày nhận kết quả.”

Một cánh cửa luôn rộng mở có lẽ không chỉ nằm ở phòng làm việc của người đứng đầu chính quyền, mà còn ở cách chính quyền mở lòng với người dân. Chính sự gần gũi ấy đã tạo dựng niềm tin để bà con mạnh dạn thay đổi cách nghĩ, cách làm, sẵn sàng thử nghiệm những mô hình kinh tế mới thay vì chỉ trông chờ vào cây luồng như trước.

Có lẽ vì thế, những bông hoa cà phê đầu tiên nở trên đất Thiên Phủ mang ý nghĩa vượt lên giá trị của một loại cây trồng mới. Đó là dấu hiệu của sự chuyển mình trong tư duy phát triển.

Những bông hoa cà phê đã nở trên đất rừng Thiên Phủ như một luồng gió mới trong cách nghĩ, cách làm của bà con đồng bào nơi đây.

Theo ông Hà Huy Biến, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Thiên Phủ, thành quả lớn nhất sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là việc tinh gọn bộ máy, mà còn là tinh thần xung kích của đội ngũ cán bộ được điều động về cơ sở.

"Họ mang theo kinh nghiệm, nghiệp vụ từ những địa bàn thuận lợi lên vùng khó khăn, góp phần nâng cao năng lực quản lý, cải cách hành chính và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn. Chính sự gần dân, hiểu dân ấy đã tạo thêm niềm tin để người dân mạnh dạn tham gia các mô hình phát triển kinh tế mới."

Và biết đâu, vài năm nữa, khi những đồi cà phê phủ trắng hoa trên miền đất luồng Thiên Phủ, người ta sẽ nhớ rằng sự đổi thay ấy bắt đầu từ những hạt giống của niềm tin, được gieo bằng một luồng gió mới trong cách nghĩ, cách làm của chính quyền và sự đồng lòng của người dân miền sơn cước.

Đinh Huê