Khi bản làng trở thành điểm đến hấp dẫn du khách

Nhờ vẻ đẹp thiên nhiên mộc mạc, bình dị cùng giá trị văn hóa truyền thống được người dân giữ gìn, bản Mạ (thôn Thanh Xuân, xã Thường Xuân) thu hút nhiều du khách đến tham quan, khám phá.

Chúng tôi tìm về bản Ngàm (xã Sơn Điện) những ngày đầu năm mới, trong tiết trời se lạnh, tiếng cười nói trên nương, tiếng reo hò cổ vũ của người dân qua các trò chơi dân gian quen thuộc... thanh âm vừa rộn ràng, vừa bình yên. Nhờ thiên nhiên ưu đãi với khí hậu mát mẻ, hệ sinh thái còn nguyên vẹn cùng vốn văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái, những năm gần đây, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi sinh kế, vay vốn cải tạo, chỉnh trang khuôn viên, nhà cửa, chăm sóc, bồn hoa, cây cảnh để phát triển du lịch cộng đồng. Bản Ngàm hiện có 23 hộ đăng ký làm du lịch, trong đó 11 hộ đủ điều kiện đón khách lưu trú. Điều du khách ấn tượng mỗi khi đến đây chính là không gian sống và cảm giác hòa mình vào thiên nhiên, núi rừng, được trải nghiệm, khám phá nếp sinh hoạt truyền thống của đồng bào Thái. Những giá trị ấy được thể hiện sinh động qua hệ thống nhà sàn truyền thống rộng rãi, thoáng mát, các món ăn độc đáo với xôi nếp nương, cá sông nướng, lợn mán, măng rừng, nghe múa, hát...

Chị Lữ Thị Nguyệt (SN 1993, dân tộc Thái) chủ homestay ở bản Ngàm cho biết: Trước khi làm du lịch, đời sống nơi đây rất khó khăn, bây giờ người dân đã biết tận dụng lợi thế thiên nhiên, cùng nhau giữ gìn bản sắc, phát triển chăn nuôi, trồng trọt, tạo nguồn thực phẩm sạch cung cấp cho các cơ sở lưu trú. Thời gian rảnh rỗi, các bà, các mẹ miệt mài bên khung cửi, khéo léo, tỉ mỉ đưa thoi, dệt nên tấm thổ cẩm sặc sỡ. Tối đến tham gia các đội văn nghệ biểu diễn các tiết mục ca múa mang đậm bản sắc của đồng bào dân tộc Thái để phục vụ nhu cầu giải trí của du khách.

Từ một bản làng ít ai biết đến, Kho Mường (xã Pù Luông) nay căng tràn sức sống nhờ làm du lịch cộng đồng. Chỉ tính riêng từ đầu năm đến nay, bản đã đón hơn 2.000 lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm. Du lịch cộng đồng đã và đang góp phần nâng cao đời sống, tạo thêm nguồn thu nhập, giải quyết việc làm tại chỗ, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa, từ đó hình thành, phát triển một số sản phẩm du lịch đặc trưng.

Không chỉ hấp dẫn bởi vẻ đẹp hoang sơ của bản làng, những điệu xòe, điệu khặp dặt dìu, uyển chuyển, những món ăn đặc sản núi rừng ở bản Ngàm, xã Sơn Điện cũng là yếu tố níu chân du khách.

Anh Lê Văn Hùng (phường Hàm Rồng) cho biết: Lần đầu tiên đến Kho Mường, tôi thực sự thích thú với không gian sống và cảm giác được hòa mình vào thiên nhiên, đời sống người dân bản địa. Ở đây, mọi thứ giản dị, trong lành, không ồn ào, náo nhiệt như các điểm du lịch khác tôi đã từng đi. Đặc biệt, các món ăn đặc sản như: Cá nướng, cơm lam, thịt lợn mán, gà nướng, ốc đá, xôi nếp, vịt Cổ Lũng... đã trở thành niềm tự hào của bà con, mang đậm hương vị của núi rừng độc đáo, khó quên.

Theo bí thư chi bộ Lò Văn Tăng, do nằm sâu trong vùng lõi của Khu Bảo tồn thiên nhiên quốc gia Pù Luông, Kho Mường gần như tách biệt với thế giới bên ngoài, ít chịu ảnh hưởng và tác động của con người nên vẫn giữ được cảnh quan mộc mạc, bình dị như: Hang Dơi, rừng nguyên sinh, thác nước tự nhiên, nhà sàn truyền thống, hệ thống ruộng bậc thang... Bà con ngoài việc giữ gìn nếp sống truyền thống thì đã mở rộng không gian sinh hoạt để du khách cùng trải nghiệm, khám phá đời sống bản địa một cách tự nhiên. Chính sự nguyên bản ấy lại là sức hút níu chân du khách.

Nằm bên dòng sông Chu thơ mộng, hiền hòa, bản Mạ (thôn Thanh Xuân, xã Thường Xuân) là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc Thái gồm 55 hộ với trên 253 nhân khẩu. Nơi đây được thiên nhiên ban tặng với cảnh quan xanh mát quanh năm, đến với bản Mạ, du khách không chỉ được hòa mình vào không gian yên bình, trong lành mà còn được khám phá những nét sinh hoạt cộng đồng mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc. Du khách lưu trú tại đây được ở nhà sàn, tham gia các hoạt động văn hóa dân gian như hát khặp Thái, khua luống, cồng chiêng và nhảy sạp, tìm hiểu văn hóa ẩm thực độc đáo như cá nướng, gà đồi, rượu cần, măng đắng, xôi ngũ sắc... Những trải nghiệm này không chỉ tạo nên sản phẩm du lịch đặc thù mà còn tạo sức hấp dẫn đặc biệt, khó trộn lẫn cho bản Mạ.

Du khách trải nghiệm tại bản Kho Mường, xã Pù Luông.

Hiện nay, bản Mạ có 4 hộ gia đình tham gia làm homestay. Trong quá trình làm du lịch cộng đồng, dù nhu cầu sửa chữa, mua sắm trang thiết bị hiện đại phục vụ nhu cầu du khách lớn, người dân vẫn gìn giữ nếp nhà sàn truyền thống, không phá vỡ không gian chung của bản. Chị Hà Thị Tuyến, chủ homestay Tính Tuyến chia sẻ, trước đây kinh tế dựa vào sản xuất nông nghiệp, thu nhập bấp bênh theo mùa vụ, từ khi làm du lịch, vợ chồng có thêm nguồn thu nhập, cuộc sống đỡ vất vả hơn trước. Cứ mỗi dịp cuối tuần, ngôi nhà sàn của gia đình lại tấp nập khách ra vào. Trừ tất cả chi phí, gia đình lãi từ 2 – 4 triệu đồng/đoàn tùy theo số lượng. So với sản xuất nông nghiệp, làm du lịch cộng đồng cho hiệu quả kinh tế khả quan hơn, góp phần đẩy lùi nghèo đói.

Thực tế cho thấy, du lịch cộng đồng đang thực sự thổi làn gió mới vào nhận thức, mở ra cơ hội sinh kế lâu dài cho người dân địa phương. Bên cạnh việc đầu tư hệ thống hạ tầng thiết yếu như giao thông, điện, nước, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, việc phát huy các giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc, ẩm thực... là yếu tố then chốt giúp du lịch cộng đồng ở mỗi bản làng phát triển bền vững hơn.

Bài và ảnh: Viết Trung