Khi AI có thể làm gần mọi thứ, giáo dục đại học cần giúp người trẻ trở thành ai?

Từ câu chuyện AI đến tương lai việc làm, các chuyên gia cùng quay về một câu hỏi cốt lõi của giáo dục: người trẻ cần được trang bị những năng lực và phẩm chất nào để tự tin bước vào tương lai đầy biến động. Ảnh: VLU

Qua 36 phiên đối thoại trực tuyến, các nhà khoa học, chuyên gia giáo dục, doanh nhân và nghệ sĩ đã cùng trao đổi về những năng lực và phẩm chất mà thế hệ trẻ cần có để bước vào tương lai.

Một trong những dữ liệu được nhiều diễn giả nhắc tới là Báo cáo Tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum). Theo khảo sát hơn 1.000 doanh nghiệp tại 55 nền kinh tế, gần 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động hiện nay sẽ thay đổi hoặc trở nên lỗi thời vào năm 2030. Đồng thời, 59% lực lượng lao động toàn cầu sẽ cần được đào tạo lại hoặc nâng cao kỹ năng.

Đáng chú ý, những năng lực được đánh giá cao nhất không hoàn toàn là kỹ năng công nghệ. Tư duy phản biện, sáng tạo, khả năng thích ứng, tinh thần học tập suốt đời, sự tò mò và khả năng phục hồi mới là những yếu tố được xem là lợi thế khó thay thế của con người.

Các chuyên gia cho rằng sự phát triển của AI không đồng nghĩa con người bị thay thế hoàn toàn, mà đang làm thay đổi ranh giới giữa những việc máy móc có thể làm và những việc con người cần đảm nhận. Khi AI ngày càng trở thành công cụ phổ biến trong công việc, năng lực hợp tác với AI sẽ trở thành kỹ năng nền tảng của người lao động tương lai.

Từ những phân tích đó, nhiều diễn giả cùng thống nhất rằng giáo dục đại học không thể chỉ tập trung truyền đạt kiến thức. Trong một thế giới mà tri thức có thể được truy cập gần như tức thời, điều quan trọng hơn là giúp người học hình thành năng lực tư duy và xây dựng những phẩm chất bền vững.

Qua các phiên thảo luận với sự tham gia của các học giả, chuyên gia và nhà giáo dục đang công tác tại nhiều trường đại học quốc tế, một điểm chung được nhấn mạnh: người trẻ trong tương lai cần đồng thời phát triển cả năng lực và phẩm chất.

Về năng lực, đó là tư duy hệ thống, tư duy phản biện, khả năng truy vấn và phản tư, kỹ năng giải quyết vấn đề, năng lực cộng tác với AI cũng như khả năng tự học trong suốt cuộc đời.

Song song với đó là những phẩm chất mang tính nền tảng như trực giác, sự thấu cảm, tính chính trực, tinh thần chủ động, sự kiên trì và khả năng tự định hướng. Nếu năng lực giúp một cá nhân thích nghi với những thay đổi liên tục của xã hội, thì phẩm chất giúp họ không đánh mất bản thân giữa những biến động ấy.

Nhận định này cũng tương đồng với nhiều nghiên cứu quốc tế về giáo dục tương lai như OECD Learning Compass 2030 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) hay các nghiên cứu của Harvard Graduate School of Education. Các khung nghiên cứu đều hướng tới việc đặt người học ở vị trí trung tâm, đồng thời phát triển năng lực tư duy, năng lực số, phẩm chất cá nhân và tinh thần học tập suốt đời.

Không chỉ dừng ở những mô hình lý thuyết, diễn đàn còn mang đến nhiều câu chuyện thực tế về hành trình vượt qua nghịch cảnh, khởi nghiệp, học tập và hội nhập quốc tế của các diễn giả.

Có người mất đi ánh sáng đôi mắt từ khi còn rất trẻ nhưng vẫn tiếp tục theo đuổi con đường giáo dục. Có những du học sinh kể lại những cú sốc văn hóa, những thất bại và thử thách trong quá trình học tập ở nước ngoài. Cũng có những nhà sáng lập lựa chọn rời bỏ môi trường làm việc ổn định để theo đuổi các ý tưởng mới với mong muốn đưa giá trị Việt Nam ra thế giới.

Dù khác nhau về xuất phát điểm, các câu chuyện đều gặp nhau ở một điểm chung: giáo dục không chỉ giúp con người tích lũy kiến thức mà còn giúp họ hình thành bản lĩnh để đối diện với những điều chưa biết.

Thông điệp này được xem là đặc biệt đáng chú ý vào thời điểm hàng trăm nghìn học sinh cuối cấp đang đứng trước những lựa chọn quan trọng về ngành học và môi trường đào tạo.

Theo các chuyên gia, việc chọn trường hay chọn ngành không đơn thuần là lựa chọn một chương trình học, mà còn là lựa chọn môi trường sẽ góp phần hình thành cách tư duy, cách học tập và cách mỗi người thích ứng với những thay đổi trong tương lai.

Từ góc nhìn đó, câu hỏi quan trọng của giáo dục hôm nay có lẽ không còn là người học sẽ ghi nhớ được bao nhiêu kiến thức. Điều đáng quan tâm hơn là liệu họ có được trang bị khả năng học hỏi liên tục, biết đặt câu hỏi, biết suy nghĩ độc lập và đủ bản lĩnh để tự định hướng trong một thế giới biến đổi nhanh hay không.

Giáo dục không trao cho người trẻ một tương lai đã định sẵn mà trao cho họ chính mình, để họ tự viết nên tương lai ấy.

Sau tất cả những cuộc đối thoại tại Future Fest Day 7, thông điệp được nhiều diễn giả cùng chia sẻ khá rõ ràng: khi công nghệ ngày càng thông minh hơn, giá trị của con người sẽ không nằm ở việc cạnh tranh với máy móc về tốc độ xử lý thông tin, mà ở khả năng tư duy, sáng tạo, thấu cảm và lựa chọn điều đúng đắn. Đó cũng là những năng lực và phẩm chất mà giáo dục đại học cần nuôi dưỡng để thế hệ trẻ có thể tự tin bước vào tương lai.

Trà My