Khát vọng làm giàu từ tài nguyên bản địa

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cho bản thân, các mô hình này còn góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn, giữ gìn nghề truyền thống và khơi dậy tinh thần dám nghĩ, dám làm trong thế hệ trẻ.

Mô hình khởi nghiệp xanh với các sản phẩm từ cỏ vetiver của chị Nguyễn Thị Hoài (phải) tại xã Khánh Nhạc, tỉnh Ninh Bình.

Khởi nghiệp xanh từ cỏ vetiver

Sinh ra và lớn lên tại xã Khánh Nhạc là vùng quê thuần nông của tỉnh Ninh Bình, chị Nguyễn Thị Hoài thấu hiểu rõ những nhọc nhằn của sản xuất nông nghiệp truyền thống. Nhiều năm gắn bó với ruộng đồng, chị tận mắt chứng kiến đất canh tác ngày càng bạc màu, xói mòn, trong khi chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật liên tục tăng cao, hiệu quả kinh tế không tương xứng với công sức bỏ ra. Chính thực tế đó đã thôi thúc chị Hoài tìm kiếm một hướng đi mới, vừa tạo thu nhập ổn định, vừa bảo vệ môi trường sinh thái lâu dài.

Bước ngoặt đến với chị khi được tham gia một buổi hội thảo về chống biến đổi và giảm nhẹ rủi ro thiên tai năm 2017. Tại đây, chị được giới thiệu về cỏ vetiver là loài cây có bộ rễ phát triển sâu và dày, có khả năng giữ đất, chống xói mòn, lọc nước và cải tạo môi trường rất hiệu quả. Không chỉ dừng lại ở vai trò bảo vệ đất, vetiver còn có thể được khai thác để sản xuất tinh dầu, dược liệu và nhiều sản phẩm thân thiện với môi trường. Nhận thấy tiềm năng lớn từ loài cỏ này, chị Hoài bắt đầu ấp ủ ý tưởng khởi nghiệp.

Từ những luống vetiver trồng thử nghiệm ven bờ ruộng, chị Hoài tự tìm tòi tài liệu, học hỏi kỹ thuật nhân giống, chăm sóc, thu hoạch và sơ chế. Con đường khởi nghiệp không bằng phẳng, nhiều lần cây trồng sinh trưởng không đạt yêu cầu, sản phẩm làm ra chưa tìm được đầu ra ổn định, thậm chí có thời điểm thua lỗ. Tuy nhiên với niềm tin vào hướng đi đã chọn, chị Hoài kiên trì theo đuổi mô hình nông nghiệp xanh.

Chị Hoài chia sẻ, sau nhiều năm tích lũy kinh nghiệm, chị đã từng bước xây dựng mô hình trồng và chế biến cỏ vetiver theo chuỗi khép kín. Ngoài việc cung cấp giống và cây vetiver cho các công trình bảo vệ môi trường, chống sạt lở, chị còn đầu tư nghiên cứu, sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng như tinh dầu vetiver, túi thơm, sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Nhờ đảm bảo quy trình sản xuất an toàn, thân thiện với môi trường, các sản phẩm của cơ sở ngày càng được thị trường đón nhận.

Không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình, mô hình của chị Hoài còn tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho nhiều lao động tại địa phương, chủ yếu là phụ nữ trung niên. Hiện với quy mô sản xuất 150m2, doanh thu mỗi năm đạt khoảng 1,5 - 1,8 tỷ đồng, mô hình tạo việc làm cho hàng chục lao động nữ với thu nhập ổn định.

Hiện nay, nhiều hộ dân trong xã Khánh Nhạc đã liên kết với cơ sở của chị Hoài để trồng vetiver, hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Từ một loài cỏ từng bị xem là vô giá trị, vetiver đã trở thành cây trồng mang lại sinh kế mới cho người dân địa phương. Mô hình khởi nghiệp của chị Nguyễn Thị Hoài không chỉ góp phần phát triển kinh tế nông thôn, mà còn lan tỏa tư duy sản xuất nông nghiệp thân thiện môi trường, phù hợp với định hướng phát triển bền vững của địa phương.

Năm 2024, chị được nhận Giải thưởng Phụ nữ khởi nghiệp vì môi trường do Học viện Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Đại Sứ Quán Hoa Kỳ trao tặng.

Nâng tầm cói truyền thống bằng tư duy sáng tạo

Khởi nghiệp từ nguyên liệu cói là loại cây gắn bó lâu đời với làng nghề truyền thống của Ninh Bình, chị Trần Thùy Nhi (xã Quang Thiện) đã lựa chọn cho mình một hướng đi khác biệt. Thay vì chỉ sản xuất những mặt hàng thủ công quen thuộc, chị tập trung nghiên cứu, thiết kế và phát triển các sản phẩm từ cói theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường, từng bước nâng cao giá trị của nguyên liệu bản địa.

Các sản phẩm thủ công được làm từ sợi cói là nguyên liệu tại địa phương của chị Trần Thùy Nhi, xã Quang Thiện, tỉnh Ninh Bình.

Tốt nghiệp chuyên ngành thiết kế và từng làm việc trong lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng, chị Nhi sớm nhận ra xu hướng tiêu dùng xanh, ưu tiên sản phẩm tự nhiên, bền vững ngày càng được ưa chuộng, nhất là tại các đô thị lớn và thị trường xuất khẩu. Trong khi đó, cây cói tại quê hương chủ yếu được khai thác thô hoặc sản xuất sản phẩm truyền thống với giá trị gia tăng thấp, đời sống người làm nghề còn nhiều khó khăn. Chính điều đó thôi thúc chị trở về quê hương, bắt đầu hành trình khởi nghiệp từ sợi cói.

Những ngày đầu, chị Nhi dành nhiều thời gian nghiên cứu đặc tính của nguyên liệu, tìm tòi cách xử lý sợi cói nhằm tăng độ bền, hạn chế ẩm mốc; đồng thời kết hợp với các vật liệu thân thiện khác để tạo ra sản phẩm phù hợp thị hiếu hiện đại. Từ những thử nghiệm ban đầu, chị đã cho ra đời nhiều dòng sản phẩm đa dạng như: túi xách thời trang, đồ gia dụng, vật dụng trang trí nội thất, quà tặng sinh thái… Các sản phẩm mang thiết kế tinh giản, tiện dụng, vừa giữ được nét mộc mạc của làng quê, vừa đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ của người tiêu dùng.

Khởi nghiệp từ làng nghề truyền thống không hề dễ dàng khi chị Nhi phải đối mặt với khó khăn về vốn đầu tư, tìm kiếm thị trường và đặc biệt là thay đổi thói quen sản xuất nhỏ lẻ của người lao động. Để tháo gỡ, chị trực tiếp tham gia đào tạo, hướng dẫn thợ thủ công theo quy trình thống nhất, chú trọng từng công đoạn từ xử lý nguyên liệu, tạo hình đến hoàn thiện sản phẩm. Song song với đó, chị đầu tư xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm thông qua các hội chợ, kênh bán hàng trực tuyến và kết nối với các điểm giới thiệu sản phẩm OCOP, du lịch.

Nhờ sự kiên trì và cách làm bài bản, các sản phẩm từ cói của chị Trần Thùy Nhi ngày càng được thị trường đón nhận, xuất hiện tại nhiều cửa hàng quà tặng du lịch trong và ngoài tỉnh. Mô hình sản xuất không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho bản thân chị mà còn tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động nông thôn, góp phần cải thiện đời sống người dân gắn bó với nghề cói.

Các sản phẩm thủ công được làm từ sợi cói là nguyên liệu tại địa phương của chị Trần Thùy Nhi (phải), xã Quang Thiện, tỉnh Ninh Bình được khách hàng trong nước và quốc tế rất ưa chuộng.

Phó Chủ tịch UBND xã Quang Thiện Nguyễn Văn Sướng đánh giá, mô hình khởi nghiệp từ cây cói của chị Trần Thùy Nhi là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Không chỉ nâng cao giá trị nguyên liệu truyền thống, mô hình còn góp phần giải quyết việc làm, giữ gìn nghề cói và thúc đẩy phát triển kinh tế theo hướng bền vững. Địa phương tiếp tục tạo điều kiện để mô hình mở rộng, lan tỏa trong cộng đồng.

Hiện nay, mô hình khởi nghiệp của chị Trần Thùy Nhi được xem là điểm sáng trong phong trào phát triển kinh tế từ tài nguyên bản địa tại xã Quang Thiện. Việc tận dụng nguyên liệu tự nhiên, hạn chế sử dụng nhựa và hóa chất không chỉ phù hợp với xu thế tiêu dùng xanh, kinh tế tuần hoàn, mà còn mở ra hướng đi mới cho làng nghề cói truyền thống của Ninh Bình trong giai đoạn hiện nay.

Hành trình làm giàu từ quê hương của những người trẻ Ninh Bình đã mở ra hướng đi mới cho kinh tế nông thôn, đồng thời góp phần bảo tồn môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Với sự đồng hành của các cấp, ngành và tổ chức đoàn thể, khát vọng khởi nghiệp của thanh niên Ninh Bình tiếp tục được nuôi dưỡng, lan tỏa và trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển lâu dài của tỉnh.

Bài và ảnh: Thùy Dung (TTXVN)