Khánh Ly và cuộc trở về với 'nguồn cội' của một đời ca hát

Danh ca Khánh Ly tại tại buổi giao lưu với khán giả TP.HCM vào chiều 8.3

Sự hiện diện của Khánh Ly tại Việt Nam để ra mắt Hát cùng nguồn cội, Chân dung Khánh Ly mang nhiều hơn ý nghĩa của một buổi giới thiệu sách. Đó là một cuộc trở về với quê hương, với ký ức và với những mối tri âm đã đi cùng bà suốt một đời ca hát. Chữ “nguồn cội” trong trường hợp này không chỉ là nơi chốn, mà còn là phần sâu nhất của đời sống tinh thần đã nuôi dưỡng tiếng hát ấy qua nhiều thập niên.

Danh ca Khánh Ly (giữa) với tà áo dài của NTK Trịnh Hoàng Diệu (em ruột nhạc sĩ Trịnh Công Sơn) may tặng

Buổi ra mắt sách tại TP.HCM có sự hiện diện của đông đảo khán giả yêu mến Khánh Ly, nhiều văn nghệ sĩ đến chúc mừng bà, cùng đại diện gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Không khí của cuộc gặp gỡ vì thế gợi nhiều hơn cảm giác của một sự kiện văn hóa đơn thuần. Ở đó, công chúng không chỉ đến để nhìn thấy một cuốn sách mới, mà còn để chạm vào một miền ký ức âm nhạc đã đi cùng nhiều thế hệ người nghe.

Khoảnh khắc hạnh phúc của danh ca Khánh Ly khi trở lại quê nhà

Hát cùng nguồn cội do Quang Thành thực hiện, sau một thời gian dài thu thập tư liệu và trò chuyện với nhân vật chính. Cuốn sách phác lại những chặng đời quan trọng của Khánh Ly, từ tuổi thơ của cô bé Lệ Mai đến hành trình trở thành một trong những giọng ca đặc biệt của tân nhạc Việt Nam. Những năm tháng đầu đời, những va chạm sớm với cuộc sống, những bước chân đầu tiên trên con đường ca hát, rồi những cuộc gặp gỡ để lại dấu ấn quyết định, tất cả được đặt lại trong dòng kể chậm rãi của ký ức.

Khoảnh khắc đầy xúc động của danh ca Khánh Ly với Trịnh Vĩnh Trinh em ruột của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Điều có thể nhận ra ngay ở dự án này là tinh thần nhìn lại. Nhưng đó không phải cái nhìn tổng kết để khép lại một chặng đường, càng không phải một cách dựng lên hào quang từ quá khứ. Ở đây, người đọc dễ cảm nhận một nhu cầu khác, bình thản hơn mà cũng sâu hơn: giữ lại. Giữ lại những gì đã làm nên một đời sống nghệ thuật. Giữ lại những ký ức đã đi cùng một đời người. Và giữ lại một phần không khí tinh thần của một thời đã lùi xa nhưng vẫn còn sức ngân trong tâm trí công chúng.

Danh ca Khánh Ly tại chia sẻ tại buổi giao lưu với khán giả TP.HCM vào chiều 8.3

Trong phần chia sẻ với khán giả, Khánh Ly nhắc nhiều đến tuổi thơ và những năm đầu đời. Những kỷ niệm ấy được kể lại bằng giọng điệu điềm tĩnh, như cách một người đã đi qua gần hết một đời nhìn lại phần sâu kín nhất của mình. Có những chi tiết nhỏ, có thể rất riêng, nhưng chính từ những điều như thế, công chúng mới hình dung rõ hơn căn nguyên của một cảm thức nghệ thuật. Bởi trước khi là một danh ca, Khánh Ly cũng từng là một đứa trẻ đi qua thiếu thốn, từng là một người phụ nữ đi qua nhiều đổi thay của số phận và thời cuộc.

Nhạc sĩ Trần Tiến hát tặng ca sĩ Khánh Ly và khán giả tại buổi giao lưu

Nếu tuổi thơ là phần gốc rễ của đời sống tinh thần, thì Trịnh Công Sơn là một phần không thể tách rời trong hành trình âm nhạc của Khánh Ly. Nhắc đến bà mà không nhắc đến người nhạc sĩ ấy gần như là điều không thể. Trong lịch sử âm nhạc Việt Nam hiện đại, hiếm có sự gặp gỡ nào để lại dấu ấn bền như giữa Trịnh Công Sơn và Khánh Ly. Một bên là những ca khúc mang nhiều suy tưởng về thân phận con người, tình yêu, chiến tranh và hòa bình. Một bên là giọng hát khàn, trầm, có sắc thái tự sự, khiến những ca khúc ấy bước vào đời sống công chúng bằng một con đường rất tự nhiên.

Nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn và ca sĩ Cẩm Vân biểu diễn tại chương trình

Trong buổi ra mắt sách, Khánh Ly chia sẻ nhiều kỷ niệm về Trịnh Công Sơn và thừa nhận bà và ông từng yêu nhau. Lời nói ấy không tạo cảm giác phơi bày đời tư, trái lại được đón nhận bằng một sự lặng im gần như kính trọng từ khán phòng. Nó giống như một mảnh ghép được đặt lại đúng vị trí trong câu chuyện của hai con người đã từ lâu hiện diện trong tâm trí công chúng bằng một mối tri âm đặc biệt. Tình cảm ấy, nếu gọi đúng tên, dường như không chỉ thuộc về riêng hai người, mà còn sống tiếp trong âm nhạc, trong ký ức khán giả, trong cách nhiều thế hệ đã lắng nghe nhạc Trịnh qua tiếng hát Khánh Ly.

Đại diện gia đình Trịnh Công Sơn và gia đình nhạc sĩ Trần Tiến chúc mừng và tặng hoa cho danh ca Khánh Ly

Với nhiều người yêu nhạc, Khánh Ly và Trịnh Công Sơn không chỉ là một cặp nghệ sĩ nổi tiếng. Họ là hai cái tên gần như không thể tách rời khi nhắc đến một giai đoạn quan trọng của ca khúc Việt Nam. Trịnh Công Sơn viết ra những ca từ vừa riêng tư vừa mang chiều sâu thời đại. Khánh Ly cất lên những ca từ ấy bằng một tiếng hát không phô bày kỹ thuật, nhưng có độ thấm rất riêng. Sự gặp gỡ ấy không chỉ tạo ra những đêm nhạc hay những ca khúc nổi tiếng, mà còn hình thành một hình ảnh văn hóa đã in sâu trong trí nhớ xã hội.

Sự hiện diện của đại diện gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tại buổi ra mắt sách vì thế mang một ý nghĩa đẹp. Đó không chỉ là lời chúc mừng dành cho Khánh Ly trong một chặng đường mới của dự án sách và phim tư liệu, mà còn như một sự tiếp nối lặng lẽ của những người đã cùng thuộc về một di sản tinh thần lớn của âm nhạc Việt Nam. Trong không gian ấy, Trịnh Công Sơn không hiện diện như một cái bóng của quá khứ, mà như một phần tự nhiên trong câu chuyện về Khánh Ly, cũng như Khánh Ly từ lâu đã là một phần tự nhiên trong câu chuyện âm nhạc Trịnh Công Sơn.

Các nghệ sĩ hòa ca bài "Nối vòng tay lớn" của Trịnh Công Sơn

Bên cạnh đó, sự có mặt của nhiều văn nghệ sĩ tại TP.HCM cũng cho thấy vị trí riêng của Khánh Ly trong lòng giới làm nghề. Sau nhiều năm tháng, bà vẫn được đón nhận không chỉ như một danh ca, mà như một chứng nhân của đời sống âm nhạc Việt Nam hiện đại. Có những người đi qua thời gian bằng tác phẩm. Có những người ở lại bằng phong cách. Và cũng có những người ở lại bằng chính dấu ấn tinh thần mà họ để lại trong ký ức công chúng. Khánh Ly thuộc về trường hợp sau, khi tiếng hát của bà đã gắn với ký ức của nhiều thế hệ người nghe, từ những người từng sống trong thời của nhạc Trịnh đến lớp khán giả trẻ biết đến bà như một phần của di sản âm nhạc Việt.

Danh ca Khánh Ly cùng ca sĩ Quang Thành Tiến sĩ Bùi Quang Ngọc

Khánh Ly là một trường hợp đặc biệt của ca hát Việt Nam. Bà không phải kiểu giọng ca chinh phục người nghe bằng kỹ thuật rực sáng hay những quãng cao đầy phô diễn. Giọng hát ấy có độ khàn, độ mộc, đôi khi gần với cách kể chuyện hơn là trình diễn. Nhưng chính phẩm chất ấy lại tạo nên phong cách không thể trộn lẫn. Khi cất lên những ca khúc của Trịnh Công Sơn, bà không chỉ hát đúng giai điệu, mà còn chuyển tải được chiều sâu cảm xúc của ca từ. Người nghe không chỉ nghe một bài hát, mà nghe trong đó cả một lớp đời sống, một nỗi buồn đã được gạn lọc, một sự từng trải đi qua năm tháng.

Danh ca Khánh Ly chụp hình lưu niệm cùng các nghệ sĩ TP.HCM

Có lẽ cũng vì vậy mà qua nhiều biến động của đời sống âm nhạc, tiếng hát Khánh Ly vẫn ở lại. Không phải ở lại như một hiện tượng hoài niệm đơn thuần, mà như một dấu mốc tinh thần. Với nhiều người, nghe Khánh Ly là nghe lại một phần ký ức của chính mình. Đó có thể là tuổi trẻ, là một giai đoạn lịch sử, là những đêm nghe nhạc cũ, hay chỉ là cảm giác rất khó gọi tên khi một giai điệu quen thuộc bỗng chạm đến phần sâu nhất của tâm trí. Một giọng hát khi đã bước vào trí nhớ tập thể thì nó không còn thuộc về riêng sân khấu nữa. Nó trở thành một phần của đời sống văn hóa.

Người hâm mộ chờ đợi danh ca Khánh Ly để xin chữ ký vào sách

Điều đáng chú ý là Hát cùng nguồn cội không chỉ dừng lại ở một cuốn sách. Dự án còn được thực hiện song song với phim tư liệu cùng tên, cho thấy mong muốn lưu giữ chân dung Khánh Ly bằng nhiều hình thức. Với những nhân vật đã đi qua một hành trình dài trong đời sống văn hóa, việc lưu giữ ký ức bằng nhiều lớp tư liệu cũng là cách để thế hệ sau có thể hiểu rõ hơn về con người phía sau tên tuổi đã trở thành biểu tượng. Đây cũng là một cách ứng xử xứng đáng hơn với những nghệ sĩ lớn, khi họ không chỉ thuộc về gia đình hay một cộng đồng người hâm mộ, mà đã trở thành một phần của lịch sử tinh thần chung.

Danh ca Khánh Ly cùng nghệ sĩ Hồng Vân

Tên gọi Hát cùng nguồn cội vì thế gợi nhiều hơn một nhan đề đẹp. Nó gợi đến nhu cầu trở về với căn nguyên của đời sống nghệ thuật, nơi mọi hào quang rồi cũng lùi lại để nhường chỗ cho điều cốt lõi nhất: một giọng hát đã sống ra sao, đã đi cùng ai, đã mang theo những ký ức nào và đã ở lại trong lòng công chúng bằng cách nào. Ở tuổi 81, Khánh Ly không xuất hiện như một người muốn tổng kết sự nghiệp hay nhấn mạnh vị trí của mình. Bà hiện diện bình thản hơn, như một người mở lại cánh cửa ký ức để những ai yêu mến mình có thể cùng bước vào.

Người hâm mộ tặng hoa cho danh ca Khánh Ly

Từ một buổi ra mắt sách, công chúng có thể đọc thấy nhiều hơn câu chuyện của một ấn phẩm mới. Đó là câu chuyện về cách một giọng hát bước qua thời gian để trở thành ký ức chung. Đó cũng là câu chuyện về nhu cầu lưu giữ những nhân vật quan trọng của đời sống nghệ thuật khi họ đã trở thành một phần của lịch sử văn hóa.

Với Khánh Ly, điều ở lại lâu bền nhất có lẽ không phải số lượng ca khúc bà đã hát hay những sân khấu bà từng đi qua. Điều ở lại là cảm giác mà tiếng hát ấy mang đến cho người nghe qua nhiều thế hệ: một nỗi buồn rất khẽ, một khoảng lặng để suy ngẫm, hay đơn giản là một ký ức cũ bất chợt sống dậy khi giai điệu quen thuộc vang lên.

Buổi gặp gỡ lần này vì thế giống một cuộc trở về theo nhiều tầng nghĩa. Không chỉ là sự trở về của Khánh Ly với quê hương, với ký ức và với “nguồn cội” của đời mình, mà còn là dịp để công chúng trở về với phần ký ức âm nhạc của chính họ. Trong sự lặng lẽ của những câu chuyện cũ được kể lại, trong sự hiện diện của những người tri âm cũ và mới, người ta có thể nhận ra một điều giản dị mà bền lâu: có những giọng hát không chỉ để nghe, mà để gìn giữ.

Tiểu Vũ