Khánh Hòa xây dựng chính sách lao động thích ứng già hóa dân số

UBND tỉnh vừa ban hành Đề án về chính sách lao động, việc làm để thích ứng với vấn đề già hóa dân số nhanh trên địa bàn tỉnh. Trong bối cảnh lực lượng lao động trẻ đang dần thu hẹp, việc tối ưu hóa nguồn nhân lực trung niên và cao tuổi được xác định là giải pháp then chốt để ổn định thị trường, bảo đảm an sinh và tạo động lực phát triển bền vững.

Già hóa dân số tạo ra nhiều thách thức

Cơ cấu dân số của tỉnh đang thay đổi, với tỷ lệ dân số trẻ giảm dần, trong khi tỷ lệ người trung niên và người cao tuổi (NCT) tăng nhanh. Theo thống kê, năm 2021, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm 12,3% dân số; năm 2025 chiếm 14,4%; dự báo năm 2030 khoảng 16,9%. Cùng với đó, chỉ số già hóa dân số tăng từ 46,15% năm 2021 lên 52,75% năm 2024. Tuổi thọ trung bình của người dân ngày càng được cải thiện, từ 73,5 tuổi năm 2021 lên 74,5 tuổi năm 2024, phản ánh những tiến bộ về y tế và điều kiện sống. Điều này cũng đồng nghĩa với việc tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh hơn, đặt tỉnh đứng trước nguy cơ sớm kết thúc thời kỳ “dân số vàng”. Đáng chú ý, quá trình già hóa không diễn ra đồng đều, mà tập trung nhanh hơn tại các khu vực đô thị và ven biển, nơi mức sinh thấp và lao động trẻ có xu hướng di cư đến các trung tâm kinh tế lớn. Điều này làm gia tăng áp lực lên thị trường lao động và hệ thống an sinh xã hội.

Công nhân tại Khu Công nghiệp Suối Dầu.

Ông Nguyễn Thành Sơn - Phó Giám đốc Sở Nội vụ chia sẻ, hiện nay, toàn tỉnh có hơn 1 triệu người từ 15 tuổi trở lên tham gia hoặc có khả năng tham gia thị trường lao động. Tuy nhiên, cơ cấu lao động đang có xu hướng “già hóa từ bên trong”, với sự gia tăng nhanh của nhóm lao động từ 40 đến 59 tuổi, trong khi lực lượng lao động trẻ tăng chậm. Một thực tế đáng quan tâm là lao động trung niên và NCT chủ yếu làm việc trong khu vực phi chính thức, tự tạo việc làm, quy mô nhỏ, thu nhập chưa ổn định. Các mô hình việc làm linh hoạt, bán thời gian phù hợp với sức khỏe và kinh nghiệm của người lớn tuổi chưa phát triển đồng bộ. Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận đào tạo lại, chuyển đổi nghề của nhóm lao động này còn hạn chế, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu kỹ năng ngày càng cao. Điều này khiến một bộ phận lao động có nguy cơ mất việc khi doanh nghiệp tái cơ cấu hoặc đổi mới công nghệ.

Mặt khác, thị trường lao động của tỉnh vẫn ghi nhận hàng chục nghìn vị trí việc làm mới mỗi năm, tập trung ở các lĩnh vực: Dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến và kinh tế tư nhân. Phần lớn việc làm vẫn thuộc nhóm kỹ năng thấp, giá trị gia tăng chưa cao, chưa đáp ứng nhu cầu phát triển các ngành kinh tế mới. Thực tế này cho thấy, nếu không có giải pháp kịp thời, tỉnh sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lao động trẻ, giảm năng suất lao động và gia tăng áp lực an sinh xã hội trong trung và dài hạn.

Chủ động xây dựng chính sách thích ứng

Với những thách thức đó, UBND tỉnh đã triển khai Đề án về chính sách lao động, việc làm để thích ứng với già hóa dân số. Quan điểm của đề án là xem NCT không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà còn là nguồn lực quan trọng của xã hội. Từ đó, xây dựng và triển khai đồng bộ các chính sách nhằm duy trì nguồn cung lao động, nâng cao năng suất và tạo việc làm bền vững, đặc biệt là cho lao động trung niên và NCT, góp phần ổn định an sinh xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế.

Công nhân tại Khu Công nghiệp Thanh Hải.

Theo ông Nguyễn Thành Sơn, để đạt được các mục tiêu đề ra, trước hết, tỉnh tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng thích ứng với già hóa dân số; lồng ghép nội dung sử dụng lao động lớn tuổi vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng, đào tạo và sử dụng lao động trung niên, NCT; cải thiện điều kiện làm việc phù hợp với sức khỏe người lao động. Cùng với đó, đẩy mạnh phát triển thị trường lao động theo hướng hiện đại, linh hoạt, tăng cường kết nối cung - cầu. Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh được nâng cấp, tổ chức các sàn giao dịch việc làm chuyên đề dành cho lao động từ 40 tuổi trở lên, góp phần tăng khả năng tiếp cận việc làm phù hợp.

Công tác đào tạo lại, nâng cao kỹ năng nghề cũng được chú trọng với việc đổi mới nội dung, phương thức đào tạo theo hướng linh hoạt, ngắn hạn, phù hợp với thể lực và khả năng tiếp thu của người lao động lớn tuổi. Các lĩnh vực ưu tiên như: Du lịch - dịch vụ chất lượng cao, kinh tế biển, logistics và chăm sóc sức khỏe. Đặc biệt, việc phát triển các mô hình kinh tế “bạc” (các hoạt động, sản phẩm, dịch vụ được thiết kế nhằm đáp ứng nhu cầu của NCT) sẽ tạo động lực cho lao động trung niên, cao tuổi tham gia khởi nghiệp, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Các chính sách hỗ trợ vay vốn, phát triển sản xuất kinh doanh cũng được triển khai nhằm tạo điều kiện cho NCT tự tạo việc làm, nâng cao thu nhập. Ngoài ra, tỉnh sẽ xây dựng bộ tiêu chí “doanh nghiệp thân thiện với người lao động lớn tuổi”, khuyến khích sử dụng lao động có kinh nghiệm ở các vị trí cố vấn, truyền nghề, góp phần phát huy giá trị tri thức và kỹ năng tích lũy.

Có thể nói, già hóa dân số là thách thức, nhưng cũng là cơ hội nếu được quản lý và khai thác hiệu quả. Với định hướng đúng đắn và giải pháp đồng bộ, Khánh Hòa kỳ vọng khai thác hiệu quả lực lượng lao động trung niên và NCT, góp phần duy trì tăng trưởng, ổn định xã hội và phát triển bền vững trong những năm tới.

Khánh Hòa phấn đấu đến năm 2030, nâng tỷ lệ lao động từ 50 tuổi trở lên có việc làm đạt ít nhất 45% trong tổng số lao động đang làm việc; từ 40 đến 50% lao động trung niên và NCT có nhu cầu sẽ được đào tạo lại, tư vấn và giới thiệu việc làm. Cùng với đó, mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho nhóm lao động trung niên và cao tuổi; phát triển các mô hình việc làm linh hoạt, kinh tế “bạc”; hỗ trợ ít nhất 200 NCT khởi nghiệp và tạo việc làm cho khoảng 1.000 lao động thông qua các mô hình này vào năm 2030.

VĂN GIANG